گزارش بانک مرکزی از تحولات پولی تا پایان بهمن ۱۴۰۴ نشان میدهد رشد پایه پولی و نقدینگی در دولت پزشکیان به رکوردهای کمسابقهای رسیده است. نرخ رشد پایه پولی به ۵۴.۷ درصد و رشد نقدینگی به ۴۷.۳ درصد افزایش یافته؛ ارقامی که بالاترین سطوح چند دهه اخیر محسوب میشوند و رکورد تاریخی «چاپ پول» و پیامدهای تورمی آن را به نام دولت چهاردهم ثبت کرده است.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ پس از ماهها انتظار، جزئیات تحولات شاخصهای پولی کشور البته تا پایان بهمن ۱۴۰۴ منتشر شد. گزارش جدید بانک مرکزی نشان میدهد حجم پایه پولی در پایان بهمن سال گذشته به حدود ۲۰۰۰ همت و حجم نقدینگی به بیش از ۱۴ هزار و ۶۴۰ همت رسیده است. بدین ترتیب، نرخ رشد پایه پولی در پایان بهمن سال گذشته به ۵۴.۷ درصد و نرخ رشد نقدینگی به ۴۷.۳ درصد رسیده است. ارقام یادشده از نرخ رشد نقدینگی و پایه پولی به گونهای است که مخاطب را به بررسی تاریخچه این دو شاخص کنجکاو میکند تا بداند این ارقام در سالها و حتی دهههای اخیر چند بار تکرار شدهاند.
نگاهی به دادههای بانک مرکزی نشان میدهد نرخ رشد پایه پولی و نقدینگی در بهمنماه سال گذشته رکورد نیمقرن اخیر را شکستهاند. آخرین بار زمستان سال ۱۳۵۴ بود که نرخ رشد نقدینگی به حدود ۵۲ درصد رسید که از رقم ۴۷.۳ درصد بهمن سال گذشته بیشتر بود. این یعنی نرخ رشد نقدینگی تنها با گذشت یک سال و نیم از عمر دولت پزشکیان و البته پیش از آغاز جنگ رمضان، رکورد ۵۰ سال اخیر را شکسته است. همچنین آخرین بار در بهار سال ۱۳۵۸ بود که نرخ رشد پایه پولی با ثبت رکورد ۷۴ درصدی، به ارقامی بیش از رکورد کنونی رسیده بود.
رشد نقدینگی قبل از جنگ رکورد زد
نکته مهم دیگر در رابطه با گزارش جدید بانک مرکزی آن است که این ارقام مربوط به بهمن سال گذشته و درست پیش از آغاز جنگ رمضان است. رکوردشکنی شاخصهای پولی درست پیش از جنگ رمضان، تلاش مسئولان دولت برای بهانه قرار دادن جنگ با هدف توجیه وضعیت بحرانی شاخصهای اقتصادی را زیر سؤال میبرد. گزارش بانک مرکزی نشان میدهد عوامل پولی تورم اساساً پیش از آغاز جنگ رمضان از کنترل خارج شده است. با توجه به تأخیر چندماهه اثرگذاری رشد نقدینگی بر تورم، میتوان انتظار داشت نتایج رکوردشکنی رشد نقدینگی در زمستان سال گذشته در سال جاری خودنمایی کند. هرچند تا همینجا هم آمارهای هر دو منبع آماری، یعنی بانک مرکزی و مرکز آمار، از رکوردشکنی شاخص تورم نقطهبهنقطه در اردیبهشت امسال خبر میدهند. طبق اعلام بانک مرکزی، تورم نقطهبهنقطه در اردیبهشت امسال ۷۷.۲ درصد و طبق اعلام مرکز آمار ۸۳.۹ درصد بوده است. آخرین بار این ارقام در دهه ۲۰ شمسی و سالهای جنگ جهانی دوم تجربه شد.
منتقد دولت سیزدهم، رکورددار چاپ پول شد
مرور ارقام جدید نقدینگی با در نظر گرفتن واقعیت رکوردشکنی این شاخص در نیمقرن اخیر، ناخودآگاه مخاطب را به یاد اظهارات پزشکیان در ایام انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۳ میاندازد؛ جایی که وی با در دست گرفتن نموداری از حجم نقدینگی تلاش کرد عملکرد دولت سیزدهم در کنترل این شاخص را زیر سؤال ببرد. تیرماه ۱۴۰۳ و در جریان یکی از مناظرات انتخاباتی، پزشکیان با نشان دادن نمودار حجم نقدینگی سالهای اخیر گفت: «نقدینگی کشور در دولت شهید رئیسی بالا رفته است؛ پول چاپ کردهایم؛ چرا؟ باید اختلافات داخلی را حل کنیم و به علم و کارشناسی احترام بگذاریم.»
عبدالناصر همتی، رئیس کل کنونی بانک مرکزی و وزیر پیشین اقتصاد، نیز از دیگر منتقدان عملکرد دولت سیزدهم در زمینه کنترل رشد پایه پولی و نقدینگی بود. او اکنون در کسوت مسئول کنترل این شاخصها در دولت حضور دارد. بهمن ۱۴۰۲، زمانی که آمارهای بانک مرکزی از کاهش نرخ رشد نقدینگی به کانال ۲۵ درصدی خبر میداد، در کانال خود نوشت: «گزارش منتشره بانک مرکزی در مورد کاهش شتاب رشد نقدینگی و رسیدن رشد نقطهبهنقطه سالانه آن به محدوده ۲۵ درصد که با کنترل ترازنامه بانکها انجام شده است، خبر خوبی است. اما نباید فراموش کرد که ظرف ۳۰ ماه از عمر دولت سیزدهم، حجم کل نقدینگی با ۹۲ درصد رشد، از ۳ هزار و ۹۲۱ همت در پایان مرداد ۱۴۰۰ به ۷ هزار و ۵۵۶ همت در پایان دیماه ۱۴۰۲ رسید که از دلایل مهم تورم ۴۰ تا ۵۰ درصدی و دلار ۵۸ هزار تومانی است.»
نگاهی به عملکرد دولتها در شاخص نرخ رشد پایه پولی نیز نشان میدهد دولت پزشکیان تاکنون بدترین عملکرد را در این زمینه داشته است. تا پیش از دولت کنونی، دولت حسن روحانی بدترین عملکرد را در افزایش نرخ رشد پایه پولی داشت؛ به طوری که نرخ رشد پایه پولی در زمان تغییر دولت در سال ۱۳۹۲ برابر ۱۵.۳ درصد بود که این رقم در مقطع تغییر دولت در سال ۱۴۰۰ به ۳۹.۵ درصد افزایش یافت. با این حال، دولت سیزدهم این شاخص را به ۱۸.۳ درصد در تابستان سال ۱۴۰۳ رساند و به دولت پزشکیان تحویل داد. دولت پزشکیان اما این شاخص را ۳۶.۴ واحد درصد افزایش داد و با ثبت رکورد ۵۴.۷ درصدی، آن را به حدود سه برابر پایان دولت سیزدهم رساند.
بدهی دولت بیش از دو برابر شد
آمارهای بانک مرکزی همچنین نشان میدهد رقم بدهی دولت که در مرداد سال ۱۴۰۳ حدود ۳۳۳ همت بوده، در پایان بهمن سال گذشته به حدود ۷۵۶ همت رسیده است که جهش بیش از دوبرابری طی تنها یک سال و نیم عملکرد دولت چهاردهم را نشان میدهد. این در حالی است که پزشکیان در انتخابات سال ۱۴۰۳ عملکرد دولت سیزدهم در حوزه انضباط مالی را نقد کرده و دولت را عامل تورم میخواند.