نویسنده: مسعود حنیفی
یحیی سنوار یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ مقاومت فلسطین است؛ شخصیتی که زندگی‌اش از اردوگاه آوارگان خان‌یونس آغاز شد، سال‌های طولانی را در زندان‌های رژیم صهیونیستی گذراند و سرانجام از جایگاه یکی از رهبران حماس به فرماندهی مقاومت در غزه رسید. او از طراحان اصلی ۷ اکتبر بود که دیگر تاریخ مقاومت به قبل از آن بازنمی‌گردد. سنوار در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۴ در رفح به شهادت رسید. او از نسلی از مبارزان فلسطینی بود که زندان را به مدرسه‌ای برای مطالعه و سازمان‌دهی تبدیل کردند و حتی در اسارت، نوشتن را به ابزاری برای ثبت تاریخ فلسطین بدل ساختند. در آستانه دومین سالگرد شهادت سنوار، به معرفی چند کتاب درباره این شهید پرداخته‌ام.
«خار و میخک» نخستین و مهم‌ترین انتخاب است. این رمان نوشته خود یحیی سنوار و با ترجمه اسماء خواجه‌زاده توسط انتشارات کتابستان معرفت منتشر شده است. سنوار این اثر را در دوران زندان نوشته و در آن، از خلال سرگذشت شخصیت‌های داستان، تاریخ چند دهه از زندگی فلسطینیان را روایت می‌کند. این کتاب به قلم یحیی سنوار، تصویر رسانه‌ای‌ای را که در ذهن خواننده از فلسطین شکل گرفته، می‌شکند و او را شفاف‌تر از پیش با مقاومت فلسطینیان آشنا می‌کند.
«سنافور» دومین اثر داستانی سنوار است که در ایران منتشر شده است. این کتاب نیز با ترجمه اسماء خواجه‌زاده و توسط انتشارات کتابستان معرفت به بازار آمده است. سنوار در «سنافور» زندگی و مبارزات اشرف حسن‌یوسف بعلوجی، یکی از مبارزان فلسطینی را روایت می‌کند و داستان مبارزه او را به بستری برای بازنمایی تجربه مقاومت تبدیل می‌سازد. کتابستان اعلام کرده است این اثر پس از انتشار، چند نوبت تجدید چاپ شده است.
اما برای خواننده‌ای که می‌خواهد سنوار را از زاویه‌ای بیرون از نوشته‌های خودش بشناسد، «یحیی؛ قهرمان ملت، دشمن دولت» نوشته راسل برنا و ترجمه شهریار شفیعی، منتشرشده توسط انتشارات شهید کاظمی، انتخاب مهم‌تری است. کتاب زندگی سنوار را از دوران کودکی و زندگی در اردوگاه آوارگان تا سال‌های زندان، فعالیت تشکیلاتی، رهبری حماس و جنگ غزه دنبال می‌کند و تلاش دارد شخصیت سیاسی و فکری او را در متن تاریخ فلسطین بررسی کند.
این سه کتاب در کنار هم تصویر کامل‌تری می‌سازند: «خار و میخک» و «سنافور» سنوارِ نویسنده را نشان می‌دهند و «یحیی؛ قهرمان ملت، دشمن دولت» سنوارِ رهبر و مبارز را از نگاه یک نویسنده بیرونی بررسی می‌کند. برای سالگرد شهادت او، این سه کتاب شاید کوتاه‌ترین مسیر برای عبور از تصویر رسانه‌ای و رسیدن به جهان فکری و تاریخی مردی باشد که نامش با مقاومت فلسطین گره خورده است.
