نویسنده: پدرام حسینی
اظهارات اخیر غلامحسین کرباسچی درباره تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، بیش از آنکه تحلیلی از چرایی فروپاشی توافق باشد، تلاشی برای جابه‌جا کردن جای متهم و شاکی است. او در برنامه «به وقت ایران» مدعی شد حمله ۱۶ تیر به سه کشتی در تنگه هرمز، «بهانه» آمریکا برای نقض تفاهم‌نامه شد. وی گفت: «اگر این سه کشتی زده نمی‌شد، ایران دست برتر را داشت.»
کرباسچی حتی با استناد به سخنان بهزاد نبوی، بر نامعلوم بودن عامل حمله تأکید کرد و پرسید: «یعنی می‌شود که رئیس‌جمهور نداند؟» جدای از این موضوع که کرباسچی عمداً یا سهواً نمی‌داند که رئیس‌جمهور در زمان حضور رهبر، فرمانده کل قوا و تصمیم‌گیر جنگ و صلح نیست، اما یک سؤال ساده تمام این روایت را فرومی‌ریزد: آمریکا پیش از ۱۶ تیر چند بار تفاهم‌نامه را نقض کرده بود؟
هنوز جوهر امضای تفاهم‌نامه ۲۸ خرداد خشک نشده بود که پیت هگست همان روز برخلاف بند ۱ و ۴، از آمادگی برای ازسرگیری عملیات نظامی و محاصره دریایی ایران سخن گفت. هم‌زمان، اسرائیل در نقض بند ۱ و ۶، حملات خود به لبنان را ادامه داد و از گسترش مناطق تحت کنترل نظامی خود خبر داد. ترامپ در ۳۰ و ۳۱ خرداد، در نقض بند ۱، ایران را به حمله‌ای «شدیدتر» تهدید کرد و سپس از «کنترل تنگه» و دریافت عوارض از شناورها سخن گفت. این‌ها نه «بهانه» ایران، بلکه نقض صریح تعهدات طرف مقابل بود.
ماجرا به تهدید لفظی محدود نماند. دوم تیر، ترامپ دسترسی ایران به وجوه آزادشده را مشروط کرد و یک روز بعد اسکات بسنت از نظارت خزانه‌داری آمریکا بر همان دارایی‌ها خبر داد. آمریکا مسیر دریایی موازی نزدیک عمان ایجاد کرد و پنجم و ششم تیر، در نقض صریح بند ۱، نیز حملات نظامی علیه ایران و زیرساخت‌های دفاعی کشور را از سر گرفت.
هفتم تیر، یعنی ۹ روز پیش از ماجرای سه کشتی، ترامپ از دومین حمله آمریکا طی ۴۸ ساعت خبر داد و تهدید کرد جمهوری اسلامی «دیگر وجود نخواهد داشت». هم‌زمان، افزایش حضور نظامی آمریکا، ورود اف-۱۵ و استقرار هواپیماهای EA-18G نیز بند مربوط به عدم تقویت نیروها را نقض کرد. نهم تیر، جی‌دی ونس گفت ترامپ «حاضر است ایران را بمباران کند» و سیزدهم تیر نیز خود ترامپ تهدید کرد «یک حمله می‌تواند همه آن‌ها را نابود کند». پس دقیقاً کدام تفاهم‌نامه تا ۱۶ تیر سالم مانده بود که سه کشتی آن را نابود کرده باشند؟
حتی سخنگوی سپاه نیز روایت «اقدام خودسرانه» را رد و اعلام کرد عملیات مزبور پاسخ به «نقض عهد سوم آمریکا» بوده است. مهم‌تر آنکه در خود ۱۶ تیر، اوفک مجوز نفتی ایران را لغو کرد و سنتکام بیش از ۸۰ هدف در ایران را مورد حمله قرار داد؛ حملاتی که روزهای بعد به ده‌ها و سپس صدها هدف گسترش یافت.
از ۲۸ خرداد تا ۱۶ تیر، آمریکا و متحدش بارها تفاهم‌نامه را زیر پا گذاشتند، اما کرباسچی، نبوی و همفکرانشان برای تبرئه واشنگتن ناچارند تقویم را وارونه بخوانند.
