پس از چند روز انتشار اخبار ضدونقیض درباره بسته‌شدن مرز ایران و پاکستان، سرانجام از روز گذشته فعالیت تجاری گذرگاه «ریمدان-گبد» از سمت پاکستان متوقف شد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که ایران و پاکستان برای افزایش تجارت سالانه به ۱۰ میلیارد دلار هدف‌گذاری کرده‌اند. سید حسین حسینی، مدیرکل دفتر ترانزیت سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای ایران، دیروز در گفت‌وگو با فارس اعلام کرد که فعالیت تجاری مرز ریمدان-گبد از صبح ۲۵ مهرماه متوقف شده، اما تردد مسافران از این گذرگاه همچنان ادامه دارد.
همچنین اندیشکده مشترک ایران و پاکستان اعلام کرد که سفیر پاکستان در تهران در گفت‌وگویی با مدیر این اندیشکده، بسته‌شدن گذرگاه را از سمت پاکستان تأیید کرده است.
انسداد فعالیت تجاری ریمدان در شرایطی رخ داده است که مشکلات حمل‌ونقل در این مسیر از ماه‌ها پیش مطرح شده بود. بر اساس گزارش‌ها، حدود ۳۰۰۰ کامیون در صف عبور از این مرز قرار دارند و برخی رانندگان برای عبور از گذرگاه بین ۲۰ تا ۳۰ روز منتظر مانده‌اند. توقف طولانی کامیون‌ها، علاوه بر افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، گردش ناوگان را مختل می‌کند و هزینه تمام‌شده انتقال کالا را افزایش می‌دهد.
یکی از مشکلات اصلی در سمت پاکستان، تعدد نهادهای دخیل در فرایندهای مرزی و دشواری هماهنگی میان آن‌هاست. گمرک پاکستان، نیروهای امنیتی و شرکت لجستیکی NLC در بخش‌هایی از عملیات مرزی نقش دارند. محدودیت ظرفیت توزین، تعدد رویه‌های اداری و ضرورت تخلیه بار از یک کامیون و انتقال آن به کامیون طرف مقابل نیز زمان عبور محموله‌ها را افزایش می‌دهد.
مشکلات مرزی در حالی ادامه دارد که ایران و پاکستان بر افزایش مبادلات تجاری تا سقف سالانه ۱۰ میلیارد دلار تأکید کرده‌اند. تحقق این هدف صرفاً با توافق‌های سیاسی امکان‌پذیر نیست و به تسهیل رویه‌های گمرکی، توسعه زیرساخت‌ها و ایجاد سازوکار پایدار برای حمل‌ونقل کالا نیاز دارد.
صادرات به پاکستان موقتاً متوقف شد
پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، نیز در گفت‌وگو با مهر درباره آخرین وضعیت تجارت زمینی ایران و پاکستان اظهار کرد: «روز جمعه نامه‌ای جعلی مبنی بر تعطیلی یکی از گذرگاه‌های مرزی مشترک ایران و پاکستان بازنشر شد، اما چنین نامه‌ای صحت ندارد.»
وی افزود: «بر اساس آخرین اطلاعات موجود، مرز مشترک تجارت زمینی ایران و پاکستان بسته نیست، اما واردکنندگان پاکستانی برای محموله‌هایی که از ایران وارد می‌کنند، باید فرم الکترونیکی واردات را به شبکه بانکی خود ارائه دهند.»
سنندجی بیان کرد: «با توجه به تحریم بانک‌های ایرانی و سیستم بانکی کشور، انجام این فرایند دشوار شده و مشکلاتی را برای صادرات ایران به پاکستان و واردکنندگان پاکستانی که محموله‌های خود را از ایران تأمین می‌کنند، ایجاد کرده است.»
واردات ادامه دارد
وی یادآور شد: «در مقابل، امکان ادامه واردات از پاکستان به ایران همچنان وجود دارد و باید مشخص شود که طرف پاکستانی تا چه اندازه برای ادامه این روند همکاری خواهد کرد.»
رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران در پایان خاطرنشان کرد: «در صورت تداوم محدودیت‌های ناشی از تحریم سیستم بانکی ایران و نبود امکان انجام فرایندهای بانکی موردنیاز، صادرات ایران به پاکستان عملاً متوقف خواهد شد.»
پاکستان در ماه‌های اخیر، علاوه بر روابط تجاری با کشورمان به‌عنوان همسایه‌ای در جنوب شرق، نقش میانجی را نیز میان ایران و آمریکا در پیش گرفته بود. با این حال، توقف فعالیت تجاری ریمدان، در کنار صف طولانی کامیون‌ها و مشکلات استفاده از بنادر پاکستان، ضرورت بازنگری در سازوکار تجارت دو کشور را برجسته می‌کند. اگر قرار است هدف ۱۰ میلیارد دلاری از سطح توافق فراتر برود، تعیین تکلیف انسداد اخیر، کاهش زمان توقف کامیون‌ها، رفع موانع بانکی و گمرکی و توسعه مسیرهای جایگزین باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.
