در روزهایی که تصویر ایران در بخش مهمی از رسانه‌های غربی همچنان از دریچه مناقشه و بحران ساخته می‌شود، جمهوری اسلامی ایران راه دیگری برای سخن گفتن با افکار عمومی جهان در پیش گرفته است؛ راهی که از کتاب و ادبیات می‌گذرد. حضور ایران در شصت‌ونهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب بلگراد با ارائه بیش از صد عنوان کتاب، معرفی «قصه‌های فارسی» به زبان صربی و رونمایی از شماره جدید مجله «نور»، بخشی از یک مسیر مستمر برای معرفی فرهنگ، تاریخ و جهان‌بینی ایرانی به مخاطب اروپایی است.
نمایشگاه بلگراد که امسال از ۲۳ تا ۳۱ اکتبر برگزار می‌شود، یکی از مهم‌ترین رویدادهای نشر در جنوب شرق اروپاست و ایران در کنار کشورهایی همچون روسیه، آلمان، ایتالیا، یونان و مراکش در این رویداد حضور دارد.
حضور جمهوری اسلامی ایران در نمایشگاه کتاب بلگراد سابقه‌ای چندساله دارد و در دوره‌های مختلف، از عرضه ده‌ها و صدها عنوان کتاب تا رونمایی از آثار ترجمه‌شده، برگزاری نشست‌های ادبی و ارتباط با ناشران و مترجمان صربستان امتداد یافته است. در سال ۱۳۹۷، ایران با بیش از ۷۰ عنوان کتاب ترجمه‌شده به زبان صربی در نمایشگاه حاضر شد و دو اثر تازه ترجمه‌شده را نیز معرفی کرد. یک سال پیش از آن نیز رایزنی فرهنگی ایران از سابقه ترجمه حدود صد عنوان کتاب فارسی به زبان صربی سخن گفته بود.
این روند در سال‌های اخیر نیز ادامه داشته است. در سال ۱۴۰۲، سه اثر شامل گزیده اشعار شاعران معاصر ایران به دو زبان فارسی و صربی، فرهنگ‌نامه ساده ایران برای نوجوانان و شماره‌ای از مجله «نور» معرفی شد. در سال ۱۴۰۱ نیز آثاری همچون «مردگان باغ سبز» در کنار نشریه «نور» معرفی و درباره گسترش همکاری‌های نشر میان ایران و صربستان گفت‌وگو شد. سال گذشته نیز ایران با ده‌ها عنوان کتاب به زبان‌های صربی، انگلیسی و فارسی در شصت‌وهشتمین دوره نمایشگاه حضور داشت.
اهمیت حضور امسال از همین استمرار ناشی می‌شود. ایران در کنار عرضه بیش از صد عنوان کتاب، «قصه‌های فارسی» را به زبان صربی معرفی می‌کند؛ اقدامی که از منظر دیپلماسی فرهنگی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا ترجمه، مخاطب را از سطح تماشای یک فرهنگ به سطح خواندن و تجربه مستقیم آن فرهنگ منتقل می‌کند. رونمایی از شماره جدید «نور» نیز همین مسیر را تکمیل می‌کند.
بلگراد برای این هدف، میدان کوچکی نیست. نمایشگاه امسال با شعار «واژه‌ها جهان را می‌سازند» برگزار می‌شود و ۱۳ کشور خارجی، از جمله ایران، در آن حضور دارند. برگزارکنندگان، این نمایشگاه را یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی جنوب شرق اروپا معرفی کرده‌اند؛ رویدادی که علاوه بر فروش و عرضه کتاب، محل گفت‌وگو، نشست، تبادل میان ناشران و نویسندگان و ارتباط فرهنگی میان کشورهاست.
با این حال، اهمیت راهبردی این حضور زمانی کامل می‌شود که غرفه ایران صرفاً محل نمایش کتاب نباشد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که زمینه‌هایی مانند حمایت از ترجمه، ارتباط با ناشران صرب و معرفی نویسندگان ایرانی، ظرفیت تبدیل شدن به یک شبکه پایدار فرهنگی را دارند. حتی پیش‌تر از طرح‌های حمایتی ترجمه و تفاهم با ناشران صربستان سخن گفته شده بود.
بنابراین، مأموریت اصلی پس از پایان نمایشگاه آغاز می‌شود: اینکه «قصه‌های فارسی» فقط در یک غرفه خوانده نشود، بلکه وارد کتابخانه‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، کتاب‌فروشی‌ها و ذهن مخاطب صرب شود. اگر دیپلماسی فرهنگی قرار است روایت ایران را از انحصار رسانه‌های سیاسی غرب خارج کند، هیچ ابزار ماندگارتری از کتاب برای این کار وجود ندارد؛ زیرا سیاست خبر را می‌سازد، اما ادبیات می‌تواند تصویر یک ملت را در حافظه فرهنگی ملت دیگر ماندگار کند.
