تشدید بحران سوخت در پاکستان و اعتراض‌ها در عراق نشان می‌دهد که بستن گذرگاه‌های تجاری با ایران، اقتصاد کشورهای همسایه را تحت فشار قرار داده است. پاکستان پس از یک هفته توقف، گذرگاه مرزی گبد-ریمدان را بازگشایی کرد و عبور کامیون‌های حامل گاز مایع و کالاهای اساسی از سر گرفته شد. هم‌زمان، بسته ماندن گذرگاه الشیب در مقابل مرز چذابه ایران، به اعتراض‌هایی در عراق انجامیده است؛ وضعیتی که به گفته علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر این کشور، معنای محاصره کردن خود عراق را ندارد.
بسته شدن گذرگاه گبد-ریمدان از سوی اسلام‌آباد، با عنوان مقابله با قاچاق و به دلایل امنیتی انجام شد، اما توقف مبادلات در این مسیر، در کمتر از یک هفته، بازار انرژی پاکستان را نیز تحت تأثیر قرار داد. بر اساس گزارش رویترز، قیمت گاز در پاکستان در این مدت رکورد زد. پاکستان روزانه حدود هفت هزار تن گاز مایع از ایران وارد می‌کند که بیش از چهار هزار تن آن از مسیر گبد-ریمدان عبور می‌کند. بازگشایی این مرز پس از یک هفته توقف، در شرایطی انجام شد که ادامه محدودیت‌ها می‌توانست فشار بیشتری بر بازار سوخت پاکستان وارد کند.
در سوی دیگر مرزهای ایران، گذرگاه الشیب در استان میسان عراق، در مقابل مرز چذابه، همچنان بسته است. این محدودیت در شرایطی ادامه دارد که سایر گذرگاه‌های تجاری ایران و عراق فعال هستند و مبادلات دو کشور از مسیرهای دیگر انجام می‌شود. بسته ماندن این گذرگاه، علاوه بر ایجاد محدودیت برای کامیون‌های تجاری و خودروهای مسافری، اعتراض‌هایی را در مناطق عراقی در پی داشته است. واکنش‌های مردم، مسئولان محلی و مقام‌های دولتی عراق نشان می‌دهد که فعالیت مرزهای مشترک، برای بخش‌هایی از اقتصاد این کشور و ساکنان مناطق مرزی اهمیت مستقیم دارد.
تجربه اخیر پاکستان و عراق نشان می‌دهد که اقتصاد کشورهای همسایه از تجارت با ایران تأثیر می‌پذیرد و تصمیم به بستن مرز می‌تواند اقتصاد کشور تصمیم‌گیرنده را نیز با چالش مواجه کند.
بسته ماندن مرز به نفع هیچ‌کس نیست
پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، نیز از بازگشایی مرز تجاری ریمدان میان ایران و پاکستان خبر داد. وی با اشاره به مشکلات ایجادشده در ترخیص کالا از برخی گذرگاه‌های مرزی دو کشور به دلیل بعضی آیین‌نامه‌های گمرکی گفت: این مشکلات برطرف شده و در حال حاضر، صادرات و واردات از طریق مرز ریمدان بدون مانع انجام می‌شود.
سنندجی درباره وضعیت مرزهای تجاری ایران و عراق نیز بیان کرد: به‌جز گذرگاه الشیب، سایر مرزهای دو کشور باز هستند و تردد در آن‌ها بدون مشکل ادامه دارد.
یحیی آل‌اسحاق، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق، نیز با اشاره به وضعیت مبادلات دو کشور گفت: روابط تجاری ایران و عراق ماهیتی راهبردی دارد و محدودیت‌های مقطعی نباید به معنای خدشه‌دار شدن اصل این روابط تلقی شود.
وی افزود: فعالیت اقتصادی میان ایران و عراق متوقف نشده و فعالان اقتصادی با استفاده از مسیرهای موجود، مبادلات خود را ادامه می‌دهند.
آل‌اسحاق تصریح کرد: بسته ماندن مرز به نفع هیچ‌یک از دو کشور نیست و چنین محدودیتی می‌تواند بر روابط اقتصادی و فعالیت‌های تجاری طرفین تأثیر بگذارد.
نیازهای متقابل اقتصادی ایران و عراق، ضرورت استمرار ارتباطات تجاری را افزایش می‌دهد و در برخی زمینه‌ها، نیاز طرف عراقی به برقراری این ارتباطات حتی بیشتر است.
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق از ادامه پیگیری‌ها و رایزنی‌های مسئولان وزارت امور خارجه و دیگر نهادهای مرتبط برای حل مسئله خبر داد و ابراز امیدواری کرد که با تداوم مذاکرات، محدودیت ایجادشده در کوتاه‌مدت برطرف شود.
استفاده از گذرگاه‌های فعال می‌تواند به تداوم مبادلات کمک کند، اما حل مشکل مرز چذابه برای بازگشت فعالیت‌ها به شرایط عادی ضروری است.
