نویسنده: پدرام حسینی
روز گذشته، سوم آبان، مرکز مطالعات عالی بین‌المللی وزارت امور خارجه میزبان همایشی برای یادبود شهید کمال خرازی بود؛ همایشی که حضور پررنگ چهره‌های برجامی، به‌ویژه محمدجواد ظریف، در آن جلب توجه می‌کرد. سخن گفتن درباره سوابق و شخصیت یک دیپلمات باسابقه و شهید طبیعی است، اما مسئله از جایی آغاز می‌شود که روایت خرازی چنان ارائه شود که گویی هندسه فکری او با جریان برجامی و نگاه آن به امنیت ملی و بازدارندگی هم‌جهت بوده است.
پرسش روشن است: چه نسبتی میان نگاه ظریف، که درست در روزهایی که بحث بازدارندگی اتمی دوباره در ادبیات راهبردی جهان برجسته شده، سلاح هسته‌ای را بی‌خاصیت می‌داند، با مواضع شهید کمال خرازی وجود دارد که حتی پیش از آغاز دو جنگ تحمیلی، صریحاً احتمال تغییر دکترین هسته‌ای ایران در برابر تهدید وجودی را روی میز گذاشته بود؟
شهید کمال خرازی چندین سال قبل و حتی پیش از ۷ اکتبر، در تیرماه ۱۴۰۱، در گفت‌وگو با الجزیره اعلام کرد: «ایران از توانایی فنی ساخت بمب هسته‌ای برخوردار است و حتی می‌تواند به‌راحتی غنی‌سازی ۹۰ درصدی انجام دهد، اما تصمیمی برای ساخت آن ندارد.» این سخن صرفاً بیان یک توانایی فنی نبود؛ مقدمه‌ای بود بر موضعی که دو سال بعد آشکارتر بیان شد.
این شهید در ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۳، پس از حمله رژیم صهیونیستی به کنسولگری ایران در دمشق و عملیات وعده صادق، به الجزیره مباشر گفت: «اگر موجودیت ایران تهدید شود، ناچاریم دکترین هسته‌ای خود را تغییر دهیم.» او حتی تأکید کرد که اگر اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران لطمه بزند، سطح بازدارندگی ایران متفاوت خواهد شد؛ چراکه بازدارندگی تا آن زمان در سطح متعارف تعریف شده بود.
این سخنان، فاصله نگاه شهید خرازی به‌عنوان وزیر امور خارجه دولت اصلاحات را با دیپلمات‌های اصلاح‌طلب و برجامی پرمدعا و در عمل خسارت‌بار برای کشور آشکار می‌کند. او مسئله سیاست خارجی را جدا از مؤلفه سخت قدرت نمی‌دید؛ بلکه دیپلماسی را در پیوند با توان هسته‌ای، موشکی و بازدارندگی معنا می‌کرد. نگاه خرازی به سیاست خارجی، نگاهی علمی‌تر و واقع‌گرایانه‌تر از برجامی‌هایی بود که اصل بازدارندگی در سیاست خارجی را به شکلی ساده‌لوحانه نفی می‌کنند.
خرازی در آبان ۱۴۰۳ نیز در مصاحبه با المیادین عقب ننشست و گفت: «این موضوع که اگر جمهوری اسلامی ایران تهدیدی وجودی بشود، دکترین نظامی خود را تغییر خواهد داد، هنوز پابرجا هست و الان ما توانایی لازم برای ساخت سلاح اتمی را داریم.» او تصریح کرد تنها فتوای رهبری (شهید) این موضوع را «فعلاً ممنوع» کرده است.
موضع او درباره موشک‌ها نیز قابل تأمل بود؛ خرازی اعلام کرد ایران دیگر ملاحظات اروپایی‌ها درباره برد موشکی را رعایت نخواهد کرد و احتمال افزایش برد وجود دارد.
بنابراین، بزرگداشت خرازی نباید به مصادره فکری او تبدیل شود. کسی که سال‌ها پیش از جنگ‌های اخیر، از پیوند «تهدید وجودی» با «تغییر دکترین» سخن می‌گفت، سیاست خارجی را با عینک خوش‌بینی به وعده‌های غرب نمی‌دید. خرازی زودتر از بسیاری فهمیده بود که دیپلماسی بدون پشتوانه بازدارندگی، نه ابزار قدرت، بلکه میدان امتیازگیری دشمن است.
