به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ حذف ناگهانی ارز ترجیحی در دیماه سال گذشته و رشد ۲.۵ برابری قیمت دلار تا بهمنماه، تورم نقطهبهنقطه را از ۳۱ به ۶۸ درصد رساند و قیمت گوشت قرمز را سهبرابر کرد. با این حال، مقامات ارشد دولت این روزها تلاش میکنند تا با بزرگنمایی تأثیر جنگ، افکار عمومی را نسبت به ناکارآمدیهای مدیریتی خود و سیاستهای اشتباه اقتصادیشان دچار خطا کنند.
بزرگنمایی تأثیر جنگ بر مؤلفههای اقتصادی همچنان در دستور کار مقامات دولت و چهرهها و رسانههای وابسته به آنها ادامه دارد. از اوایل سال جاری بود که با تشدید تورم و جهش قیمت در برخی بازارها، از جمله بازار خودرو، جنگ به بهانه دولتیها و نزدیکان سیاسی آنها برای توجیه ناکارآمدیها و روند روبهوخامت شرایط اقتصاد کشور تبدیل شد. شروع ناگهانی این بهانهجوییها و استفاده هماهنگ مقامات دولت و رسانهها و چهرههای نزدیک به دولت از کلیدواژه جنگ برای توجیه نابسامانیهای اقتصادی، طراحیشده بودن این خط رسانهای را بهوضوح نشان میداد. هرچه از ابتدای سال گذشت، دایره اشخاص و نهادهای دولتی که جنگ را دستاویزی برای توجیه نابسامانی حوزه مدیریتی خود میکردند، بیشتر شد. در این میان، اما دو نفر، فعالترین افراد دولت در این خط رسانهای بودند؛ مسعود پزشکیان، رئیس دولت، و عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی. استفاده مکرر این دو چهره از جنگ برای توجیه شرایط اقتصادی به حدی رسید که اعتراض بسیاری از کارشناسان، نمایندگان، فعالان اقتصادی و رسانهها را برانگیخت.
جهش نرخ ارز و تورم پیش از جنگ رمضان
مرور آمارهای تورم بانک مرکزی و مرکز آمار نشان میدهد نرخ تورم از همان ماههای اول آغاز به کار دولت پزشکیان تاکنون بهطور مداوم روند صعودی داشته است. با این حال، دیماه سال گذشته نقطه عطفی در این مسیر صعودی بود؛ جایی که دولت یکباره تصمیم به اجرای سیاست موسوم به «یکسانسازی نرخ ارز» گرفت. بر اساس این سیاست، ارز ترجیحی حذف و نرخ ارز مرکز مبادله ناگهان حدود ۵۰ درصد افزایش یافت. همین شوک ارزی باعث ایجاد شوک قیمتی در بازارهای مختلف شد که آثار آن را میتوان در افزایش شدید تورم ماههای دی و بهمن مشاهده کرد. بازار ارز هم پیش از آغاز جنگ دچار التهاب شده بود. نرخ ارز که در ابتدای شروع به کار دولت پزشکیان حدود ۵۹ هزار تومان بود، تا پایان بهمن به ۱۶۳ هزار تومان رسید. مقایسه این دو رقم نشان میدهد بازار ارز طی ۱۸ ماه ابتدایی دولت پزشکیان و پیش از آغاز جنگ رمضان، جهش قیمتی نزدیک به سهبرابری را تجربه کرده بود. اجرای سیاست موسوم به یکسانسازی نرخ ارز و رشد بیوقفه نرخ ارز تا پیش از جنگ، باعث شد نرخ تورم نقطهبهنقطه مصرفکننده که در ابتدای دولت پزشکیان ۳۱ درصد بود، در بهمنماه سال گذشته (قبل از جنگ رمضان) به ۶۸ درصد افزایش یابد؛ البته با توجه به تأثیر تأخیری حذف ارز ترجیحی بر قیمت تولید برخی اقلام، نظیر گوشت قرمز و محصولات پتروشیمی، اثر تورمی سیاست موسوم به یکسانسازی نرخ ارز در ماههای پس از آغاز جنگ هم ادامه یافت.
تورم را سهرقمی کردند و به گردن جنگ انداختند
سعید فتحی سارانی تحلیلگر مسائل اقتصادی در واکنش به ادعای دولتیها در منحصر کردن علت اصلی مشکلات اقتصادی به جنگ گفت: تورم بهمن پارسال را مطالعه کنید؛ قبل از جنگ، با حذف ارز ترجیحی، تورم کالاهای اساسی را به ۱۰۰ درصد رساندند. حالا میخواهند گرانی را به گردن جنگ بیندازند. او افزود: وقتی دولت خودش قبل از جنگ قیمت دلار را با حذف ارز ترجیحی ۲ برابر کرد، معلوم است قیمت پوشک بچه هم چند برابر میشود. چرا گرانی پوشک را به جنگ ربط میدهید؟ این کارشناس اقتصادی اظهار کرد: حذف ارز ترجیحی قبل از جنگ، قیمت گوشت قرمز را از ۸۰۰ هزار تومان به حدود ۲ میلیون تومان رساند؛ تمام گرانیها قبل از جنگ رخ داد و کوچکترین ارتباطی به جنگ و محاصره ندارد.
فتحی سارانی در رابطه با افزایش نرخ ارز طی هفتههای اخیر نیز گفت: قیمت ارز دو هفته پیش در کانال ۱۸۰ هزار تومان بود؛ مگر چه اتفاقی افتاد که یکدفعه قیمت جهشی شد؟ آیا علتی جز پالس ضعف مسئولان کشور دارد؟ او تصریح کرد: ریچارد نفیو در کتاب خودش مینویسد تحریمها وقتی اثر خودشان را میگذارند که مسئولان ایرانی به اوضاع بد اقتصادی اعتراف کنند و پالس ناامیدی به جامعه بدهند؛ همین کاری که مسئولان الان انجام میدهند.
چرا قیمت خوراک دام ۴ برابر شد
فعالان اقتصادی هم جزو طیف دیگر منتقدان بهانهتراشیهای دولتیها هستند. جواد ابراهیمی مدیرعامل اتحادیه مرکزی دامداران ایران گفت: دولت پزشکیان در اواخر اسفند پارسال که ما زیر بمباران آمریکا بودیم، ناگهان قیمت سبوس خوراک دام را که کاملاً تولید داخل است، ۴ برابر کرد؛ این کارشان خیلی عجیب بود. او ادامه داد: وقتی قیمت غذای دام را از ۹ هزار تومان تبدیل به ۳۹ هزار تومان میکنید، بدون اینکه کوچکترین ارتباطی به ارز و جنگ و محاصره داشته باشد، توقع دارید قیمت گوشت و مرغ ۴ برابر نشود؟ توقع دارید با این کارشان قیمت گوشت گران نشود؟
گرانی ربطی به جنگ ندارد؟
رضا سالمی دبیر انجمن واردکنندگان گوشت و فرآوردههای دامی هم سیاستهای دولت را عامل اصلی جهش قیمت محصولات دامی عنوان کرد و گفت: وقتی در دیماه پارسال با حذف ارز ترجیحی، قیمت تمامشده کالاهای اساسی را سه، چهار برابر کردید، بفرمایید این گرانی دقیقاً چه ارتباطی به جنگ و محاصره دریایی دارد؟ او اضافه کرد: روزی که ارز ترجیحی حذف شد و قیمت نهاده تولید ۴ برابر شد، همه ما میدانستیم که گرانی گوشت و مرغ دقیقاً ۵ ماه بعد خودش را نشان خواهد داد؛ خیلی عجیب است که امروز دولت این گرانی را به جنگ ربط میدهد. دبیر انجمن واردکنندگان گوشت و فرآوردههای دامی با طرح این نکته که ترامپهای داخلی در بانک مرکزی خیلی مؤثرتر، مهمتر و شدیدتر از تحریم و محاصره ترامپ خارجی است، گفت: تا وقتی محدودیتهای قانونی بانک مرکزی برطرف نشود، واردکنندگان نمیتوانند با خیال راحت کالا وارد کشور کنند. موانع قانونی که بانک مرکزی مقابل پای واردکنندگان ایجاد میکند، خیلی سختتر از تحریمها و محاصره ترامپ است.
طیف منتقدان به اظهار مقامات دولت و در رأس آن مسعود پزشکیان رئیس دولت چهاردهم، البته به همین موارد ختم نشد. حسین احمدی تحلیلگر مسائل استراتژیک در واکنش به اظهارات هماهنگ مقامات دولت در معرفی جنگ بهعنوان عامل مشکلات و بهویژه تورم، اظهار داشت: آقایان دولتی! اگر تورم ناشی از جنگ و تحریم است، پس شما چکارهاید؟ او همچنین ضمن انتقاد از بیعملی دولتیها در حل مسائل اقتصادی کشور تصریح کرد: شما را در این پستها گذاشتهاند تا تغییری در این روندها ایجاد شود.
گران سازی کاذب پذیرفتنی نیست
رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس میگوید: در برههای که دشمن رسماً اعلام کرده که میدان تقابل را به جنگ اقتصادی کشانده و اصل حاکمیت و معیشت جامعه را نشانه رفته است، وظیفه تمام دستگاههای اجرایی، نظارتی و قضایی این است که با تمام توان برای آرامشبخشی به سفره مردم و تأمین بیوقفه کالاها پای کار باشند. ممکن است در شرایط کنونی به دلیل تغییر مسیرهای ترانزیتی و مبادلاتی، هزینههای لجستیک و انتقال کالا افزایش یافته باشد که این امر در نرخ تمامشده اثرگذار است؛ اما آنچه به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست،گران سازی کاذب و گرانفروشی خودسرانه است.
