همان طور کـــه پیش‌تر اخبـــاری دربـــاره احتمـــال افزایش تعرفه خدمات ارتباطی منتشـــر شـــده بـــود، اپراتورهای تلفـــن همـــراه از بامـــداد جمعـــه، اول آبان مـــاه (دیروز)، افزایـــش تعرفه‌هـــا را تا ســـقف ۴۰ درصـــد اعـــلام کردند. این افزایـــش، علاوه بـــر بســـته‌های اینترنت همـــراه، مکالمه و پیامـــک را نیز دربر می‌گیرد. همچنین، ایرانســـل از افزایش تعرفه اینترنـــت ثابت خود خبـــر داد؛ یعنـــی اینترنت ثابت هـــم ۴۰ درصـــد گـــران شـــد. پیش از اجـــرای ایـــن تغییرات، حمید فتاحی، رئیس ســـازمان تنظیم مقـــررات و ارتباطات رادیویی، اعـــلام کرده بود کـــه اپراتورها خواســـتار افزایش ۱۰۰ درصـــدی تعرفه‌هـــا هســـتند.
بـــا ایـــن حال، ســـازمان تنظیم مقـــررات بـــا افزایـــش تعرفه‌ها تـــا ســـقف ۴۰ درصـــد موافقت کـــرد؛ تصمیمی کـــه اکنون به افزایـــش هزینه‌های ارتباطـــی میلیون‌هـــا مشـــترک منجـــر شـــده اســـت. ایـــن افزایـــش در حالـــی از دیروز اجرا شـــد کـــه اینترنـــت دیگر ابـــزاری بـــرای ســـرگرمی نیســـت و بســـیاری از مشـــاغل، فعالیت‌های آموزشـــی، خدمـــات بانکـــی، ارتباطات کاری و کســـب‌وکارهای اینترنتـــی بـــه دسترســـی مســـتمر به آن وابســـته‌اند. از همیـــن رو، افزایـــش تعرفه‌هـــا، عـــلاوه بـــر افزایـــش هزینه‌خانوارهـــا، می‌توانـــد بـــر هزینه فعالیت بنگاه‌های کوچـــک و کســـب‌وکارهای آنلاین نیـــز اثرگذار باشد.
اپراتورهـــا دلیـــل اصلی درخواســـت افزایش تعرفه را رشـــد هزینه‌هـــای ارزی و ریالـــی تأمیـــن تجهیـــزات، نگهـــداری شـــبکه و توســـعه زیرســـاخت‌ها عنـــوان کردنـــد. بـــه گفته آن‌ها، نوســـانات نرخ ارز، افزایـــش هزینه‌هـــای عملیاتی، محدودیت‌هـــای ناشـــی از تحریم و آســـیب دیدن برخی ســـایت‌های ارتباطـــی در شـــرایط جنگـــی، هزینه حفظ و توســـعه شـــبکه را افزایش داده اســـت. اپراتورها می‌گویند درآمدهایشـــان ریالی اســـت، در حالی که بخـــش مهمی از هزینه‌های توســـعه شبکه به ارز وابســـتگی دارد. همراه اول در اطلاعیـــه خـــود با اشـــاره به افزایـــش هزینه‌هـــای تأمین تجهیـــزات، نگهـــداری شـــبکه و توســـعه زیرســـاخت‌های ارتباطـــی، اصـــلاح تعرفه‌هـــا را بـــرای تأمیـــن منابـــع مورد نیاز شـــبکه ضـــروری عنوان کـــرد.
ایـــن اپراتور اعـــلام کرد کـــه اینترنـــت پیام‌رســـان‌های داخلی بـــا نرخ یک ســـوم و وب‌ســـایت‌های داخلی مشـــمول با نرخ نیم‌بها محاســـبه می‌شـــود. ایرانســـل نیز در اطلاعیه خود اعلام کرد افزایش هزینه‌های ارزی و ریالی تأمین تجهیزات، نگهداری شـــبکه و توسعه زیرساخت، ادامه فعالیت و سرمایه‌گذاری اپراتورها را بـــا چالش روبه‌رو کـــرده و ادامه این وضعیـــت می‌تواند به کاهش کیفیت خدمات، فرســـودگی تجهیزات و کندشدن روند توســـعه فناوری‌های جدید بینجامد. ایرانســـل تأکید کرد افزایـــش تعرفه‌ها با در نظـــر گرفتن شـــرایط اقتصادی مشـــترکان و وضعیت اقتصـــادی اپراتورها از ســـوی مراجع ذی‌صلاح اعمال شـــده اســـت.
اینترنت در ۱۱ ماه ۹۸ درصد گران شد
تعرفه اینترنـــت همراه در ســـال ۱۴۰۴ و بر اســـاس مصوبات ســـازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، در دو مرحله افزایـــش یافـــت. این تعرفه‌هـــا در ۱۲ آذر و ۵ اســـفند ســـال گذشـــته به ترتیب ۲۰ و ۱۸ درصد افزایش داشت. همچنین، تعرفه خدمات مکالمه و پیامک در مهرماه ســـال گذشـــته افزایش یافته بود. بـــا افزایش جدید ۴۰ درصـــدی از دیروز، قیمت بســـته‌های اینترنت از ابتدای آذرماه ســـال گذشـــته تـــا آبان امســـال، در مجمـــوع نزدیک به ۹۸ درصـــد افزایش یافتـــه اســـت.
ایـــن رقم نشـــان می‌دهـــد قیمـــت اینترنت در فاصلـــه‌ای ۱۱ ماهه تقریباً دو برابر شـــده اســـت. بررســـی آخرین گزارش مرکـــز آمار نشـــان می‌دهد افزایـــش هزینه خدمـــات ارتباطـــی در ماه‌های اخیـــر نیـــز قابل توجه بوده اســـت.
تورم نقطه‌به‌نقطه ارتباطات در شـــهریورماه امسال بـــه ۱۲۲٫۷ درصد رســـید؛ یعنـــی هزینه پرداختـــی خانوارها بـــرای تلفن، اینترنت و ســـایر خدمات ارتباطی در شـــهریور امسال نسبت به شـــهریور سال گذشـــته حدود ۱۲۳ درصد افزایش یافته اســـت. ارتباطات پس از دخانیات، مبلمان و لوازم خانگی، بیشـــترین تورم نقطه‌ای را ثبت کرده اســـت. تورم ماهانه این گروه در شـــهریور رتبه نخســـت را داشـــت و به ۱۴٫۷ درصد رســـید؛ یعنی حدود ۱۵ درصد افزایش قیمت نســـبت به مرداد امســـال رخ داده است.
دفاع وزارت ارتباطات از گران شدن اینترنت
ســـتار هاشـــمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، پیش‌تر در دفاع از ضـــرورت اصلاح تعرفه‌های ارتباطـــی گفته بود: سیاســـت ســـرکوب تعرفه‌ها، جذابیت ســـرمایه‌گذاری در این حوزه را کاهـــش داده و در صورت نبود ســـرمایه‌گذاری، کیفیت شـــبکه نیز تحـــت تأثیر قـــرار می‌گیـــرد. وی افزود: ۶۵ درصد هزینه‌های کاربران ارتباطی کشـــور ارزی اســـت و همچنیـــن هزینه‌های تأمین انرژی، نیروی انســـانی و ســـایر عوامل نیـــز بر هزینه ارائه خدمـــات ارتباطـــی می‌افزایند.
هاشمی در پاســـخ به این پرســـش که چرا افزایش تعرفه‌ها به ســـرعت بـــه بهبـــود کیفیـــت شـــبکه منجـــر نمی‌شـــود، گفـــت: ایـــن فرآینـــد به صـــورت تدریجـــی اتفـــاق می‌افتد؛ زیرـــا ســـرمایه‌گذار ابتدا بایـــد به ایـــن اطمینان برســـد که ســـرمایه‌گذاری در حـــوزه ارتباطـــات، در مقایســـه با ســـایر بخش‌ها، بازدهی بیشـــتری دارد.
وزیر ارتباطات همچنین در جلســـه کنتـــرل پـــروژه فیبر نـــوری اعـــلام کرده بـــود که اصـــلاح تعرفه‌هـــای ارتباطی به طـــور جدی در دســـتور کار قـــرار دارد و توســـعه پایـــدار ارتباطـــات با اقتصاد دســـتوری امکان‌پذیر نیســـت. بـــا وجود این، حمیـــد فتاحی، معاون وزیر ارتباطات و رئیس ســـازمان تنظیم مقـــررات و ارتباطات رادیویی، با اشـــاره بـــه افزایش قیمت‌ها در ســـایر بخش‌ها گفته اســـت ســـهم هزینه‌های ارتباطی در ســـبد خانـــوار از ملاحظات اصلـــی در تعرفه‌گذاری اســـت.
هزینه‌هایی که باید شفاف شود
اپراتورهـــا از افزایـــش ۴۰ درصـــدی ناراضـــی هســـتند و درخواســـت افزایش ۱۰۰ درصدی تعرفه‌ها را داشتند. آن‌ها می‌گویند افزایش ۴۰ درصدی تناســـبی با رشـــد قابل توجه هزینه‌هـــای تأمیـــن تجهیـــزات، نوســـازی زیرســـاخت‌ها و نگهـــداری شـــبکه نـــدارد و در اطلاعیه‌هـــای رســـمی نیـــز افزایـــش هزینه‌هـــای تأمیـــن تجهیـــزات، نگهـــداری زیرســـاخت‌ها و توســـعه شـــبکه‌های ارتباطـــی را به عنوان یکـــی از چالش‌هـــای اصلـــی خـــود مطـــرح کرده‌انـــد.
با این حـــال، بررســـی «نوبنیاد» نشـــان می‌دهد کـــه دولت چهاردهم افزایـــش ۸۰ درصدی تعرفه‌هـــا را مصوب کرده کـــه ۴۰ درصـــد آن از ابتدای آبان مـــاه اجرا شـــد و ۴۰ درصد باقیمانـــده نیـــز از ابتدای زمســـتان اعمال خواهد شـــد.
با وجـــود این اســـتدلال اپراتورهـــا، افزایش هزینه خدمـــات ارتباطی فشـــار بیشـــتری بـــر هزینه‌های ماهانـــه خانوارهـــا و کاربرانـــی وارد می‌کند کـــه برای کار، آموزش و ســـرگرمی به اینترنت وابســـتگی زیـــادی دارند. با این حـــال، اپراتورها ابتدا بایـــد هزینه‌های خود را شـــفاف کننـــد و صورت‌های مالی و ترکیـــب هزینه‌هـــای ایـــن شـــرکت‌ها بـــا دقـــت بررســـی شـــود.
امروز در همه بخش‌ها، از فضای مجازی تا تلویزیـــون، بارها تبلیغات این شـــرکت‌ها دیده می‌شـــود؛ آن‌ها باید شـــفاف کنند هزینه تبلیغاتشـــان چقدر اســـت و چه بازدهـــی اقتصـــادی‌ای بـــه همـــراه دارد. همچنین، اپراتورها هزینه‌های هنگفتی برای ســـاخت فیلم و ســـریال در شـــبکه نمایش خانگـــی پرداخـــت می‌کنند. باید روشـــن باشـــد این هزینه‌ها چه ارتباطی بـــا مأموریت اصلـــی آن‌هـــا، یعنـــی ارائـــه خدمـــات ارتباطی و توســـعه زیرســـاخت، دارد و چـــه آورده مالی‌ای برایشـــان داشـــته اســـت.
بـــرای نمونـــه، یـــک اپراتـــور بخشـــی از ســـهام «دیجی‌کالا» را خریدهـــداری کرده اســـت؛ اگر ایـــن موضوع یک ســـرمایه‌گذاری اســـت، باید ســـود حاصل از آن اعلام شـــود و اگر ســـودی نداشـــته، چـــرا ایـــن اپراتـــور وارد این عرصه شـــده اســـت. در نهایـــت، نهـــاد ناظر یعنـــی وزارت ارتباطـــات و فنـــاوری اطلاعات و ســـایر نهادهـــای نظارتی باید هزینه‌های اپراتورها را بررســـی و شفاف کنند. داشتن هزینه برای توســـعه زیرســـاخت امری درســـت اســـت، اما عملکـــرد آن‌ها باید بررســـی شـــود تا مشـــخص شـــود چه میـــزان از هزینه‌هـــا درســـت بـــوده و چـــه میـــزان منجر به زیان شـــده که امروز برای ارائه خدمات بر ســـر مردم منت گذاشته می‌شـــود.
این ارزیابی باید روشـــن کند چه میزان از منابع صرف نگهداری و توســـعه شبکه شده، هزینه‌های جانبـــی چـــه ســـهمی داشـــته‌اند و ســـرمایه‌گذاری‌های انجام شـــده تـــا چه انـــدازه به افزایش پوشـــش، ســـرعت، پایـــداری و کیفیت خدمات منجر شـــده اســـت.
