نویسنده: پدرام حسینی

مسئله اولتیماتوم علی الزیدی به کتائب حزب‌الله عراق در منطقه جرف‌الصخر (جرف‌النصر)، در کنار رویکرد آشکارا کاسب‌کارانه و ضدایرانی نخست‌وزیر جدید عراق، بار دیگر یک پرسش اساسی را به افکار عمومی بازگردانده است: چه کسانی و با چه محاسبات اشتباهی در مدیریت پرونده منطقه‌ای ایران را به نقطه‌ای رسانده‌اند که اکنون یکی از دولت‌های همسایه به بستری برای فشار بر مقاومت و محدودسازی عمق راهبردی کشور تبدیل شود؟

این پرسش زمانی جدی‌تر می‌شود که کارنامه تحولات منطقه در سال‌های اخیر را کنار یکدیگر قرار دهیم. ایران در نبردهای تاریخی با آمریکا و رژیم صهیونیستی، ظرفیت‌های بازدارندگی خود را به نمایش گذاشت و پیروزی تاریخی در تنگه هرمز، خلیج فارس و در برابر دو قدرت اتمی جهان به دست آورد و انصارالله یمن نیز به یکی از بازوهای قدرتمند مقابله با محور استعماری آمریکایی ـ صهیونیستی و سرسپردگان عربی آن تبدیل شده است؛ نیرویی که با تثبیت موقعیت خود در باب‌المندب، معادلات راهبردی یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان را تغییر داده است. با این حال، آسیب‌های سنگین حزب‌الله لبنان، سقوط دولت سوریه و اکنون قدرت‌گیری شخصیتی همسو با واشنگتن در بغداد، از ضعف‌های جدی در مدیریت جبهه منطقه‌ای حکایت دارد.

اگر حاصل مدیریت بخش‌های موشکی و دریایی نیروهای مسلح، قبولی نسبی در آزمون دو جنگ اخیر بوده، عملکرد مدیریت اطلاعاتی و منطقه‌ای را نمی‌توان با چنین ارفاقی ارزیابی کرد. این بخش با کارنامه‌ای مواجه است که دست‌کم در برخی پرونده‌های راهبردی، نیازمند بازخواست جدی و بررسی مسئولیت‌هاست. پیروزی نظامی بدون مدیریت سیاسی و اطلاعاتی، دستاوردهای میدان را در معرض فرسایش قرار می‌دهد.

در عراق نیز سازوکاری که با وجود آرای بیشتر ائتلاف نوری مالکی، مسیر نخست‌وزیری علی الزیدی را هموار کرد، باید از منظر محاسبات و مداخلات پشت‌پرده بررسی شود. آیا کم‌کاری‌ها و راهبردهای نادرست در پرونده عراق، زمینه قدرت‌گیری فردی را فراهم نکرد که اکنون با تکیه بر معامله‌گری با آمریکا، به یکی از ستون‌های فشار علیه ایران تبدیل شده است؟

ماجرای جرف‌الصخر نیز صرفاً یک اختلاف امنیتی داخلی نیست. این منطقه در دوران اشغال عراق به دست داعش، یکی از پایگاه‌های مهم این گروه و مانعی جدی بر سر راه تحرک حشدالشعبی و نیروهای مردمی از محور نجف و کربلا به سمت بغداد بود؛ منطقه‌ای که ناامنی آن می‌توانست امنیت مناطق شیعه‌نشین را تهدید کند. بنابراین، اصرار بر محدودسازی حضور کتائب حزب‌الله را باید در هندسه بزرگ‌تری دید: تلاش برای درگیرسازی عراق و خنثی کردن ظرفیت مقاومت این کشور برای حمایت از ایران در صورت وقوع جنگی جدید از سوی آمریکا.

در چنین شرایطی، بازنگری در برخی از مسئولان امر، رایزنی‌ها و تصمیمات منطقه‌ای دیگر یک انتخاب تشریفاتی نیست؛ ضرورتی راهبردی است. مسئولان پرونده عراق و منطقه باید درباره نتایج عملکرد خود پاسخگو باشند. همزمان، تهران نباید اهرم‌های قانونی و اقتصادی خود را بلااستفاده بگذارد. پرونده غرامت جنگ هشت‌ساله عراق باید دوباره فعال شود و در صورت هرگونه اقدام محاصره‌ای و تحریمی علیه ایران، اهرم تجارت گاز و برق با عراق، همراه با پیگیری فوری وصول مطالبات معوق کشور، روی میز قرار گیرد. رابطه همسایگی نباید به مجوز فشار بر ایران تبدیل شود. بغداد باید بداند سیاست فشار، هزینه دارد و تهران نیز باید نشان دهد که برای صیانت از منافع ملی خود، ابزارهای لازم را در اختیار دارد و از به‌کارگیری آنها غافل نخواهد ماند.