ماجرا از زمانی جدی شد که یک مجموعه فروش خودرو به نام اتوپلازا در یکی از تبلیغات خود از عرضه حدود ۱۰ هزار دستگاه خودروی ایران‌خودرو با ۲۰۰ میلیون تومان پایین‌تر از قیمت بازار آزاد خبر داد. خودروهایی از خانواده پژو ۲۰۷، دنا، تارا و پارس که گفته می‌شد در حجم بالا برای فروش در اختیار این مجموعه قرار گرفته‌اند. انتشار این خبر در شرایطی که خرید خودرو از مسیر رسمی برای مردم به فرآیندی طولانی تبدیل شده، حساسیت زیادی برانگیخت؛ به‌ویژه آنکه بخش قابل توجهی از این خودروها هنوز پلاک نشده بودند و نحوه واگذاری آنها نیز با ابهام همراه بود.

سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان اعلام کرد: ایران‌خودرو ۹ هزار و ۸۹۷ دستگاه خودرو به مجموعه اتوپلازا تحویل داده است. در بررسی‌های اولیه، مغایرت‌هایی در مجوزهای صنفی و احتمال تخلفاتی از جمله عرضه خارج از شبکه و گران‌فروشی مطرح شده و گزارش مربوط به اتوپلازا نیز به مراجع قضایی ارسال شده است. این موارد همچنان در مرحله بررسی قرار دارد و احراز تخلف به نتیجه تحقیقات و نظر مراجع صلاحیت‌دار وابسته است.

پس از آن، دادستانی تهران به موضوع ورود و دستور توقف فروش را صادر کرد. ناصر عتباتی، دادستان تهران، با اشاره به گزارش منتشرشده درباره واگذاری بیش از ۱۰ هزار دستگاه خودرو گفت: پس از انتشار این گزارش، بلافاصله دستور ورود دادستانی صادر و پرونده قضایی تشکیل شده است. این موضوع با هدف بررسی چگونگی واگذاری خودروها و جلوگیری از هرگونه اقدام خارج از روال و ضوابط تعیین‌شده در دستور کار قرار گرفته است. او تأکید کرد: اگر در این فرآیند رانت یا ویژه‌خواری صورت گرفته باشد، حتماً با آن برخورد خواهد شد. همچنین افرادی که وظیفه نظارت بر این فرآیند را برعهده داشته‌اند، چنانچه در انجام وظایف خود سهل‌انگاری یا کوتاهی کرده باشند، با آنها نیز برخورد می‌شود.

طبق گزارش‌ها، از مجموع خودروهای مورد اشاره، حدود ۴۰۰ تا ۲ هزار دستگاه با قیمتی در حدود ۲۰۰ میلیون تومان پایین‌تر از نرخ بازار آزاد فروخته شده‌اند. در مقابل، بخش عمده خودروها همچنان در وضعیت فروش یا عرضه قرار داشته‌اند که با دستور قضایی، فرآیند فروش آنها متوقف شده است. این موضوع به‌ویژه با توجه به خصوصی بودن مدیریت ایران‌خودرو و نقش مجموعه کروز و شرکای آن در ساختار مدیریتی شرکت، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. خصوصی‌سازی قرار بود به افزایش بهره‌وری، بهبود مدیریت و ارتقای کیفیت خدمات منجر شود، نه اینکه دسترسی به محصولات خودروساز را برای گروهی محدود تسهیل کند و متقاضیان عادی همچنان در انتظار قرعه‌کشی باقی بمانند.

وزارت صمت ادعای ایران‌خودرو را رد کرد

پس از رسانه‌ای شدن ماجرا، ایران‌خودرو در اطلاعیه‌ای واگذاری ۱۰ هزار دستگاه خودرو را تأیید کرد. این شرکت مدعی شد اقدام انجام‌شده بر اساس مصوبه چهلمین جلسه کمیته خودرو وزارت صمت و مصوبات هیأت‌مدیره صورت گرفته است. به گفته ایران‌خودرو، افزایش هزینه تأمین مواد اولیه و نهاده‌های تولید و انباشت مطالبات قطعه‌سازان، شرکت را با فشار نقدینگی مواجه کرده و واگذاری خودروها با هدف تأمین فوری منابع مالی برای پرداخت بدهی قطعه‌سازان و جلوگیری از اختلال در تولید انجام شده است.

بر اساس توضیحات این شرکت، بانک شهر به‌عنوان بانک عامل و تأمین‌کننده وجوه، شرکت «بینش امید ایران نوین» به‌عنوان ذی‌نفع نهایی معرفی‌شده از سوی بانک شهر و شرکت ساپکو برای پرداخت مطالبات قطعه‌سازان در این فرآیند حضور داشته‌اند. ایران‌خودرو همچنین اعلام کرده است خودروها با قیمت کارشناسی یا توافقی واگذار شده‌اند و این اقدام به معنای ایجاد مسیر جدیدی برای عرضه مستقیم در بازار آزاد نبوده است.

با این حال، سهیل معمارباشی، معاون بهره‌برداری و صنایع حمل‌ونقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، اعلام کرد که درخواست ایران‌خودرو برای تهاتر خودرو با بخشی از مطالبات قطعه‌سازان در کمیته خودرو به این شکل مورد موافقت قرار نگرفته است. او با تأکید بر اینکه مجوزی برای عرضه خودرو به این شیوه صادر نشده است، تصریح کرد: کمیته خودرو هیچ‌گاه مجوز عرضه خودرو به این صورت نداشته؛ یعنی با قیمت مثلاً حاشیه بازار داشته باشند یا این ترتیبات عرضه خودرو یا تقاضای خودرو رعایت نشود.

علیرضا سلیمی، عضو هیأت‌رئیسه مجلس نیز با اشاره به پیگیری موضوع در مجلس اعلام کرد: حتماً این موضوع را در مجلس به‌صورت جدی داریم پیگیری می‌کنیم. کمیته‌ای در کمیسیون صنایع موظف شده این مسئله را به‌صورت اضطراری و فوری پیگیری کند. وی گفت: بررسی‌ها حاکی از این است که عرضه خارج از شبکه و گران‌فروشی مطرح باشد که پس از انجام بررسی‌های تکمیلی، گزارش به مراجع ذی‌ربط ارسال خواهد شد.

افزایش ۱۵۷ درصدی قیمت پژو ۲۰۷

این پرونده در شرایطی شکل گرفته که بازار خودرو از ابتدای سال با جهش قابل توجه قیمت‌ها روبه‌رو بوده است. بررسی قیمت دو محصول پرتقاضای ایران‌خودرو، یعنی پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما و تارا اتوماتیک V4، نشان می‌دهد افزایش قیمت این خودروها از ابتدای سال تاکنون از ۲.۵ برابر شده است. قیمت پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما که در ابتدای سال حدود یک میلیارد و ۷۷۰ میلیون تومان بود، به حدود ۴ میلیارد و ۵۴۰ میلیون تومان رسیده؛ یعنی قیمت این خودرو ۲ میلیارد و ۷۷۰ میلیون تومان، معادل ۱۵۶.۵ درصد افزایش یافته است. تارا اتوماتیک V4 نیز از حدود یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان در ابتدای سال جاری به حدود ۴ میلیارد و ۳۲۰ میلیون تومان رسیده که ۲ میلیارد و ۴۲۰ میلیون تومان گران شده و رشد قیمت آن به ۱۲۷.۴ درصد می‌رسد.

خودروسازان علت افزایش قیمت‌ها را رشد نرخ ارز و افزایش هزینه تأمین قطعات و مواد اولیه عنوان می‌کنند، هرچند این موضوع نیز اثرگذار است. با این حال، آمار تولید نیز از افت قابل توجه تیراژ حکایت دارد. تولید خودرو در نیمه نخست سال امسال به حدود ۳۴۲ هزار و ۵۹۳ دستگاه رسیده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته بیش از ۵۲۴ هزار دستگاه بوده است. به این ترتیب، تولید خودرو حدود ۳۵ درصد کاهش یافته و بیش از ۱۸۱ هزار دستگاه کمتر از مدت مشابه سال قبل تولید شده است.

آمارهای منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد ایران‌خودرو در نیمه نخست سال جاری ۲۰۴ هزار و ۶۴۷ دستگاه خودرو تولید کرد؛ رقمی که در مقایسه با تولید ۲۶۴ هزار و ۶۶۵ دستگاهی در مدت مشابه سال گذشته، از کاهش ۲۲.۷ درصدی حکایت دارد. هم‌زمان، فروش ایران‌خودرو نیز از ۲۵۳ هزار و ۷۱۲ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۱۹۲ هزار و ۹۷۸ دستگاه در نیمه نخست امسال رسیده که بیانگر افت ۲۳.۹ درصدی است. به این ترتیب، ایران‌خودرو در شرایطی با کاهش تولید و فروش مواجه بوده که واگذاری حدود ۱۰ هزار دستگاه خودرو به مجموعه اتوپلازا، معادل نزدیک به پنج درصد کل تولید شش‌ماهه این شرکت است. این آمارها نشان می‌دهد بازار خودرو هم‌زمان با افزایش قیمت‌ها، با کاهش عرضه از سوی خودروسازان نیز مواجه بوده است.

ایران‌خودرو به دنبال افزایش قیمت

در این میان، گزارش‌هایی نیز درباره احتمال افزایش مجدد قیمت محصولات ایران‌خودرو منتشر شده است. بر اساس شنیده‌ها، این شرکت در پی اعمال افزایش قیمتی ۵۰ درصدی برای برخی محصولات است؛ موضوعی که در صورت اجرا، فشار بیشتری بر خریداران وارد خواهد کرد. این احتمال در شرایطی است که گزارش‌ها از تأخیر نزدیک به یک‌ماهه در تحویل برخی خودروهای ثبت‌نامی آبان‌ماه منتشر شده است.

برای بسیاری از متقاضیان، ثبت‌نام در طرح‌های فروش خودرو به تجربه‌ای تکراری و بی‌نتیجه تبدیل شده است. برخی افراد بارها در این طرح‌ها شرکت کرده‌اند، اما هر بار یا در قرعه‌کشی برنده نشده‌اند یا با محدودیت ظرفیت مواجه شده‌اند. حتی متقاضیانی وجود دارند که بیش از ۳۰ بار برای خرید خودرو ثبت‌نام کرده‌اند، اما همچنان موفق به خرید یک خودرو با قیمت کارخانه نشده‌اند.

در چنین شرایطی، واگذاری یک‌جای نزدیک به ۱۰ هزار دستگاه خودرو به یک مجموعه مشخص، آن هم خارج از سازوکار معمول فروش، احساس تبعیض در دسترسی به خودرو را تشدید می‌کند. در هفدهمین دوره عرضه محصولات ایران‌خودرو در ۶ آبان امسال، ۹۲۵ هزار و ۴۳۷ متقاضی برای خرید تنها ۴۷ هزار و ۵۰۰ دستگاه خودرو از خانواده‌های پژو ۲۰۷، تارا، سورن پلاس و دنا پلاس ثبت‌نام کردند. به عبارتی، در برابر هر خودرو حدود ۱۹ تا ۲۰ متقاضی وجود داشت و شانس ثبت‌نام‌کنندگان برای خرید خودرو بسیار محدود بود.

خودروساز بزرگ کشور نمی‌تواند از یک سو به مردم اعلام کند برای خرید محصولاتش باید در فرآیندهای فروش و قرعه‌کشی شرکت کنند و ماه‌ها منتظر بمانند و از سوی دیگر، هزاران دستگاه خودرو را در مسیری متفاوت به یک مجموعه واگذار کند، بدون آنکه جزئیات قیمت، مجوز، شرایط معامله و سرنوشت منابع حاصل از آن به‌طور شفاف منتشر شود.