نویسنده: محسن پوردادفر

تحولات تازه منطقه جرف‌النصر عراق، برخلاف تصوری که برخی جریان‌های سیاسی و رسانه‌ای از عقب‌نشینی کتائب حزب‌الله ارائه می‌کنند، الزاماً به معنای پایان نقش مقاومت در معادلات امنیتی این کشور نیست. ورود نیروهای مشترک عراقی، تشکیل مقر فرماندهی جدید و آغاز خروج تدریجی نیروهای کتائب، بیش از هر چیز از تغییر آرایش نیروها و تلاش برای جلوگیری از رویارویی داخلی حکایت دارد. با این حال، آنچه در این میان اهمیت دارد، تفکیک میان تخلیه مواضع نظامی و خلع سلاح مقاومت است؛ دو موضوعی که یکسان دانستن آن‌ها می‌تواند به خطای محاسباتی خطرناکی منجر شود.

صبح جمعه ۲۰ نوامبر، نیروهای ارتش، پلیس فدرال و حشدالشعبی با استقرار در منطقه راهبردی جرف‌النصر، مرحله تازه‌ای از ترتیبات امنیتی عراق را آغاز کردند. هم‌زمان، سعد معن، رئیس واحد اطلاع‌رسانی امنیتی عراق، از خروج تدریجی نیروهای کتائب حزب‌الله خبر داد. با این حال، گزارش‌های میدانی درباره میزان خروج نیروها و آینده حضور این گروه یکسان نیست و هنوز نمی‌توان از پایان کامل نفوذ کتائب در منطقه سخن گفت.

نخستین نکته آن است که تغییر مواضع نظامی را نباید لزوماً به معنای تغییر معادله قدرت دانست. پذیرش ترتیبات جدید امنیتی، تلاشی برای جلوگیری از تبدیل اختلافات داخلی به درگیری مسلحانه است؛ درگیری‌ای که می‌توانست نیروهای عراقی را در برابر یکدیگر قرار دهد و امنیت کشور را با بحران تازه‌ای مواجه سازد.

بیانیه ابوحسین الحمیداوی، دبیرکل کتائب حزب‌الله، نیز از همین منظر قابل بررسی است. تأکید او بر حل اختلافات از مجاری مشخص و بازگشت نیروها به فعالیت‌های عادی، نشان می‌دهد این جریان دست‌کم در مقطع کنونی، مسیر توافق و مدیریت تنش را بر تقابل نظامی ترجیح داده است. این رویکرد، نشانه تلاش برای حفظ ظرفیت‌های سیاسی و امنیتی بدون ورود به جنگ داخلی است.

نکته دوم، نقش مرجعیت نجف در معادلات آینده عراق است. سفر علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، به نجف بدون دیدار با آیت‌الله سیستانی پایان یافت. عدم پذیرفتن الزیدی توسط آیت‌الله سیستانی نشان‌دهنده آن است که مرجعیت عراق بر حمایت از نیروهای مقاومت تأکید دارد و دولت عراق درباره خلع سلاح تنهاست.

نکته سوم، حضور حشدالشعبی در ترتیبات امنیتی جدید است. استقرار یگان‌های حشد در کنار ارتش و پلیس فدرال، نشان می‌دهد سازمانی که در مقابله با داعش نقش مهمی ایفا کرده، همچنان بخشی از ساختار امنیتی عراق باقی مانده است.

جرف‌النصر امروز بیش از آنکه صحنه پایان یک جریان باشد، صحنه آزمون راهبردهای متفاوت برای مدیریت قدرت و امنیت است. جابه‌جایی نیروها پایان ایستادگی نیست و مقاومت می‌تواند با پرهیز از درگیری داخلی، موقعیت خود را در ساختار سیاسی و امنیتی عراق حفظ کند. در مقابل، دولت بر ضرورت حاکمیت قانون و فرماندهی واحد تأکید دارد. سرنوشت این دو رویکرد را نه تصاویر ورود نیروها، بلکه نحوه اجرای توافق و حفظ ثبات عراق مشخص خواهد کرد.