عربستان سعودی پس از سالها جنگ و محاصره علیه یمن، با واقعیتی روبهرو شده که میلیاردها دلار خرید تسلیحات آمریکایی نتوانسته آن را پنهان کند و دریافته است که قدرت نظامی وارداتی، تضمینکننده امنیت نیست. حملات تازه انصارالله به اهدافی در عربستان، تهدید بندر جده و فشار بر نیروهای مورد حمایت ریاض در جنوب یمن، بار دیگر محدودیتهای راهبرد اتکا به واشنگتن را آشکار کرده است. تجربهای که برای پایتختهای عربی نیز پیام دارد. امنیت منطقه نه در قراردادهای تسلیحاتی غرب، بلکه در توان بومی، همکاری همسایگان و پایان دادن به جنگهای فرسایشی شکل میگیرد.
عربستان بار دیگر به دولتهای عربی نشان داد که عربستانی که سالها به پیشرفتهترین تسلیحات آمریکایی مجهز شده، چرا همچنان در تأمین امنیت پایتخت، تأسیسات اقتصادی و مرزهای خود با مشکل مواجه است؟
تازهترین گزارشهای ۲۱ و ۲۲ نوامبر از تداوم حملات متقابل حکایت دارد. در میدان زمینی نیز پیشروی انصارالله و افزایش فشار بر نیروهای مورد حمایت عربستان در محورهای منتهی به عدن، بار دیگر موازنه جنگ را به چالش کشیده است.
عربستان، با وجود هزینههای سنگین نظامی و حمایت خارجی، هنوز نتوانسته اهداف راهبردی خود در یمن را محقق کند. در مقابل، انصارالله توانسته با تکیه بر ظرفیتهای نظامی و سازمانی خود، هزینه جنگ را از مرزهای یمن فراتر ببرد.
عربستان سالها تلاش کرد با اتکا به برتری تسلیحاتی و پشتیبانی متحدان غربی، معادلات یمن را به سود خود تغییر دهد، اما طولانی شدن جنگ و انتقال تهدید به عمق خاک این کشور نشان داد که قدرت نظامی را نمیتوان صرفاً با قراردادهای چندمیلیارددلاری خریداری کرد.
در نقطه مقابل، تجربه انصارالله از این منظر قابل توجه است که بازیگری با منابع اقتصادی و نظامی محدودتر توانسته در برابر ائتلافی برخوردار از تجهیزات پیشرفته، به عاملی اثرگذار در محاسبات امنیتی منطقه تبدیل شود. این همان تفاوت میان قدرت متکی به توان داخلی و امنیت وابسته به پشتیبانی خارجی است.
تاریخ منطقه گواه آن است که کشورهای عربی همواره در موقعیت وابستگی به آمریکا قرار نداشتهاند. در اکتبر ۱۹۷۳، همزمان با جنگ اعراب و اسرائیل، کشورهای عرب صادرکننده نفت با کاهش تولید و تحریم صادرات نفت به آمریکا و برخی حامیان اسرائیل، یکی از بزرگترین شوکهای اقتصادی قرن بیستم را رقم زدند.
در نتیجه این تحولات، قیمت جهانی نفت طی چند ماه تقریباً چهار برابر شد و اقتصادهای غربی با بحران جدی انرژی مواجه شدند. این تجربه تاریخی نشان داد که اعراب، زمانی که از ظرفیتهای راهبردی خود بهصورت هماهنگ استفاده کنند، میتوانند حتی بر تصمیمات بزرگترین قدرتهای جهان تأثیر بگذارند.
پرسش اینجاست که کشورهای عربی که نیم قرن پیش قادر بودند با ابزار نفت، واشنگتن را تحت فشار قرار دهند، چرا امروز باید امنیت خود را در گرو حمایت همان قدرت تعریف کنند؟
مرور تاریخ روابط منطقهای ایران نیز واقعیتهای مهمی را آشکار میکند. در سال ۱۹۹۰، هنگامی که صدام به کویت حمله کرد، جمهوری اسلامی ایران با وجود سابقه هشت سال جنگ با عراق و حمایت پیشین کویت از بغداد، تجاوز به این کشور را محکوم کرد و خواستار خروج نیروهای عراقی شد.
در سال ۲۰۰۳ نیز ایران به ائتلاف نظامی آمریکا برای اشغال عراق نپیوست و با حمله واشنگتن مخالفت کرد. تهران هشدار میداد که جنگ و اشغالگری، زمینه گسترش ناامنی و افراطگرایی در منطقه را فراهم خواهد کرد.
نمونه دیگر، بحران سال ۲۰۱۷ میان عربستان و قطر است. هنگامی که ریاض و برخی متحدانش روابط خود را با دوحه قطع و محدودیتهای زمینی و هوایی اعمال کردند، ایران با گشودن حریم هوایی و ارسال مواد غذایی به قطر، به کاهش فشارهای اقتصادی محاصره کمک کرد.
این سوابق، دستکم نشان میدهد که تصویرسازی از ایران بهعنوان تهدیدی دائمی برای همه کشورهای عربی، با تمام واقعیتهای تاریخی و ظرفیتهای همکاری منطقهای سازگار نیست.
اکنون تحولات یمن فرصت مهمی برای بازنگری در محاسبات دولتهای عربی فراهم کرده است. عربستان با وجود هزینههای عظیم نظامی، همچنان با تهدیدهای جدی مواجه است، درحالیکه ظرفیتهای بومی و منطقهای انصارالله، این جنبش را به بازیگری تبدیل کرده که نادیده گرفتن آن دیگر ممکن نیست.
درس یمن برای پایتختهای عربی روشن است. آمریکا میتواند سلاح بفروشد، اما نمیتواند امنیت را تضمین کند. آینده امنیت منطقه بیش از آنکه در پایگاههای نظامی غربی رقم بخورد، به تصمیم دولتهای منطقه برای پایان دادن به جنگهای فرسایشی، کاهش وابستگی خارجی و استفاده از قدرت جمعی خود گره خورده است.
میلیاردها دلار سلاح آمریکایی در برابر اراده یمنی ها
عربستان سالها تلاش کرد با اتکا به برتری تسلیحاتی و پشتیبانی متحدان غربی، معادلات یمن را به سود خود تغییر دهد، اما طولانی شدن جنگ و انتقال تهدید به عمق خاک این کشور نشان داد که قدرت نظامی را نمیتوان صرفاً با قراردادهای چندمیلیارددلاری خریداری کرد. در نقطه مقابل، تجربه انصارالله از این منظر قابل توجه است که با برخورداری از منابع اقتصادی و نظامی محدودتر توانسته در برابر ائتلافی برخوردار از تجهیزات پیشرفته، به عاملی اثرگذار در محاسبات امنیتی منطقه تبدیل شود.