نویسنده: محمد نوشاد
کارشناس بین‌الملل
با نزدیک شدن به موعد تمدید تحریم‌های شورای امنیت علیه یمن، موقعیت مناسبی برای دستگاه دیپلماسی کشور ایجاد کرده است تا مانع از ادامه این تحریم‌ها شود. ایران می‌تواند با رایزنی به‌موقع و هماهنگی با روسیه و چین، شرایط را به سمت پایان این روند تحریمی و کاهش فشارها بر مردم مظلوم یمن هدایت کند.
جایگاه یمن در مجاورت تنگه باب‌المندب، دریای سرخ و خلیج عدن، اهمیت جغرافیایی ویژه‌ای به این کشور بخشیده است؛ به‌طوری‌که حدود ۱۳ درصد از محموله‌های نفت خام، ۱۵ درصد از فرآورده‌های نفتی و سالانه نزدیک به ۱۷ درصد تجارت دریایی غلات و دانه‌های روغنی از این تنگه جابه‌جا می‌شود. این آمار نشان می‌دهد که مسئله یمن صرفاً در سطح یک مناقشه داخلی نیست، بلکه با امنیت و اقتصاد منطقه و جهان ارتباط دارد.
این درحالی است که ریشه تحریم‌های فعلی به تحولات پس از بیداری اسلامی و کناره‌گیری علی عبدالله صالح، نخست‌وزیر وقت یمن، در سال ۲۰۱۴ برمی‌گردد. در آن مقطع، عربستان و امارات برای مهار شرایط جدید و افزایش فشار بر دولت مردمی یمن، قطعنامه ۲۱۴۰ را در ۲۶ فوریه ۲۰۱۴ به تصویب رساندند. این قطعنامه با ایجاد سازوکار تحریم‌های هدفمند شامل اعمال ممنوعیت سفر و توقیف اموال افراد و نهادهای یمنی، پایه تحریم‌هایی شد که تا امروز هر سال به شکلی تکراری علیه مردم یمن تمدید شده است.
نکته مهم در این میان، مواضع روسیه و چین است. بررسی روند رأی‌گیری نشان می‌دهد حمایت این دو کشور از تمدید تحریم‌ها همواره یکسان و بدون ملاحظه نبوده است؛ چراکه در آخرین دور رأی‌گیری در ۱۴ نوامبر (۲۳ آبان) ۲۰۲۵، قطعنامه ۲۸۰۱ با وجود اینکه تصویب شد، با رأی ممتنع روسیه و چین همراه شد و تمدید فعلی تا ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ اعتبار دارد. پیش از این نیز در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۵ هر دو کشور و در سال ۲۰۲۱ روسیه از دادن رأی مثبت خودداری کرده و رأی ممتنع داده بودند.
اظهارات رسمی دیپلمات‌های روس نشان‌دهنده تغییر نگاه جدی به این پرونده است. نماینده روسیه در سال ۲۰۲۵ قطعنامه تمدید را متنی یک‌طرفه و نامتعادل دانست و تأکید کرد که «تحریم نباید ابزاری برای فشار سیاسی باشد، بلکه راه‌حل نهایی در گفت‌وگوی فراگیر با حضور انصارالله است.» در اوت ۲۰۲۶ نیز دینا گیل موتدینوا، نماینده دیگر روسیه در نشست شورای امنیت، به‌صراحت اعلام کرد «سیاست فشار حداکثری علیه طرف‌های یمنی به بن‌بست رسیده است» و خواستار رفع محاصره دریایی، زمینی و هوایی و باز شدن مسیر ورود غذا و دارو شد.
این شرایط نشان می‌دهد که تا پیش از ۲۳ آبان ۱۴۰۵ زمینه برای یک اقدام دیپلماتیک فعال کاملاً فراهم است. روسیه و چین حق وتو دارند و مواضع آن‌ها نشان داده است که تمدید خودکار تحریم‌ها را منطقی نمی‌دانند. لذا ضروری است دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران رایزنی‌های جدی خود را با چین و روسیه آغاز کند تا با ایجاد یک موضع مشترک، مانع طرح مجدد قطعنامه در شورای امنیت شود و همچنین در صورت ارائه آن در شورای امنیت، چین و روسیه به‌عنوان دو عضو دائم شورای امنیت با رأی منفی خود به این روند تحریمی پایان دهند.
