نویسنده: محسن فرهمند
طی یک هفته گذشته، حملات آمریکا به نوار ساحلی ایران در محدوده تنگه هرمز، مواضع نظامی و پدافندی جزیره قشم و دیگر نقاط جنوبی کشور شدت گرفته است؛ حملاتی که ظاهراً قرار است با استفاده از واژه‌هایی نظیر «محدود»، «هدفمند» و «دفاعی» عادی‌سازی شوند. شبکه سی‌ان‌ان به نقل از سه مقام آمریکایی گزارش داد که واشنگتن روز دوشنبه هفته گذشته حملاتی محدود به جزیره قشم انجام داده است. به ادعای این مقامات، عملیات مذکور اقدامی دفاعی و با هدف حفاظت از دارایی‌های آمریکا در منطقه بوده و در پاسخ به شلیک ایران به یک هواپیمای آمریکایی صورت گرفته است. وال‌استریت ژورنال که نخستین‌بار این عملیات را افشا کرد، گزارش داد حملات دیگری از این دست نیز پیش‌تر به‌صورت مخفیانه انجام شده است. یکی از مقامات آمریکایی مدعی شد: «این یک اقدام دفاعی برای استفاده ایران از موشک‌های زمین به هوا علیه دارایی‌های آمریکا بود.» در این گزارش آمده است: «یک فرد آشنا با موضوع اعلام کرده است که دولت آمریکا عمداً این حمله را مخفی نگه داشته تا از بزرگنمایی این اقدام دفاعی جلوگیری کند!»
این ادبیات بیش از هر چیز بیانگر وقاحت واشنگتن است؛ کشوری که شلیک موشک برای دفاع از حریم هوایی ایران را بهانه حمله به مواضع پدافندی قرار می‌دهد و سپس با عنوان دفاع از دارایی‌های خود، تجاوز نظامی را توجیه می‌کند. خطرناک‌تر آنکه سکوت در برابر چنین اقداماتی عملاً می‌تواند به دشمن این پیام را منتقل کند که برای تکرار حملات خود با هزینه جدی مواجه نخواهد شد.
قشم و جاسک زیر آتش حملات روزانه
در طول هفته گذشته تقریباً هر روز گزارش‌هایی از حملات آمریکا به سمت قشم، جاسک یا دیگر مواضع ساحلی ایران منتشر شده است. خبرگزاری ایرنا از شنیده‌شدن صدای دو انفجار در جزیره قشم خبر داد و گزارش کرد اصابت در داخل جزیره و از سمت شرق آن رخ داده است. منابع محلی و استانی نیز در آن مقطع جزئیات بیشتری درباره این واقعه ارائه نکردند. همزمان، اخباری درباره شنیده‌شدن صدای انفجار و انتشار تصاویری از وقوع آتش‌سوزی در جاسک منتشر شد. تکرار این حوادث و استمرار حملات، این پرسش را جدی‌تر کرده است که آیا واشنگتن در حال اجرای راهبرد موسوم به «چمن‌زنی» برای فرسایش تدریجی توان دفاعی ایران و سنجش آستانه تحمل کشور است؟
آماده‌باش برای دور جدید درگیری
در کنار حملات میدانی، تحرکات نظامی آمریکا نیز ابعاد قابل‌توجهی پیدا کرده است. درحال‌حاضر تعداد سوخت‌رسان‌های نیروی هوایی آمریکا که در محدوده غرب آسیا تا اروپا مستقر شده‌اند، به دست‌کم ۲۰۸ فروند می‌رسد. از این تعداد، ۱۰۶ فروند در محدوده پایگاه دیه‌گو گارسیا، پایگاه‌های هوایی الظفره، العدید، شاهزاده سلطان، اوودا و فرودگاه‌های بین‌المللی بن‌گوریون و رامون ایلات مستقر هستند. همچنین شمار سوخت‌رسان‌های مستقر در اروپا که عمدتاً برای جایگزینی سوخت‌رسان‌های پایگاه‌های خاورمیانه و پشتیبانی از جنگنده‌های در حال انتقال به منطقه یا بازگشت از آن استفاده می‌شوند، به حدود ۹۱ فروند می‌رسد.
از منظر عملیاتی، چنین ظرفیتی برای آمریکا یک مزیت تاکتیکی مهم محسوب می‌شود؛ چراکه در صورت تصمیم به آغاز دور جدید حملات، ناوگان تهاجمی می‌تواند با پشتیبانی سوخت‌رسان‌ها در مدت کوتاهی وارد عملیات شود. ضمن اینکه ناوگان مستقر در الظفره، العدید و شاهزاده سلطان مدت‌هاست در پشتیبانی از جنگنده‌های اسکورت‌کننده در تنگه هرمز ایفای نقش می‌کند تا در کنار سایر هواگردهای باسرنشین و بدون‌سرنشین، ترددها در کریدور جنوبی را میسر سازد.
در همین چارچوب، ناو هواپیمابر روزولت نیز پایگاه چانگی سنگاپور را ترک کرده و در مسیر عزیمت به دریای عرب قرار گرفته است تا به دو ناوگروه هواپیمابر جورج واشنگتن و بوش ملحق شود. با ورود این ناوگروه، تعداد ناوهای هواپیمابر مستقر در دریای عرب در آرایش نظامی علیه ایران به سه فروند خواهد رسید.
دستور صریح رهبری و احتیاط سؤال‌برانگیز مسئولان
تمامی این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که رهبر انقلاب در دیدار با رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، فرمانده کل ارتش و فرمانده کل سپاه، دستورالعملی صریح درباره نحوه مواجهه با تهدیدات دشمن صادر کردند. حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، «آمادگی رزمی هوشمندانه برای مقابله پرقدرت با دشمنان» را از الزامات «بازدارندگی حداکثری» دانستند و تأکید کردند «هر سطح و نوعی از تهدید باید با پاسخ فوری و اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی روبه‌رو شود.» ایشان همچنین تصریح کردند که اگر دشمنان مجدداً حملات نظامی یا تروریستی را آغاز کنند، این نیروهای مسلح و ملت ایران هستند که زمان و شرایط پایان آن را تعیین خواهند کرد.
با وجود چنین مواضع روشنی، آنچه در میدان مشاهده می‌شود، فاصله‌ای معنادار میان سطح تهدیدات و پاسخ‌های بازدارنده است. حملات مستمر به قشم و جاسک و تکرار تعرض به مواضع ساحلی، درحالی ادامه دارد که پاسخ‌ها به راهبرد چمن‌زنی و اقداماتی که آشکارا آستانه تحمل ایران را آزمایش می‌کنند، هنوز با سطحی از اثرگذاری و بازدارندگی مورد انتظار همراه نشده است.
نگران‌کننده‌تر آنکه بار دیگر انگاره احتیاط و ترمزگذاری در برابر نیروهای مسلح از سوی برخی سیاسیون و مسئولان ارشد در حال تقویت است؛ احتیاطی که پس از مواضع صریح رهبر انقلاب در دیدار با فرماندهان ارشد نظامی و پیام تاریخی ایشان در ۱۳ آبان مبنی بر دوری از هر گونه گرایش تسلیم‌آمیز، بیش از گذشته محل سؤال است.
واقعیت آن است که دشمن از حملات محدود و پیاپی، صرفاً به دنبال تخریب چند موضع نظامی نیست؛ بلکه می‌خواهد واکنش ایران را اندازه‌گیری کند، خطوط قرمز را جابه‌جا سازد و به‌تدریج سطح تعرضات خود را افزایش دهد. در چنین شرایطی، پاسخ ندادن متناسب می‌تواند دشمن را به تکرار و تشدید اقداماتش ترغیب کند. بازدارندگی با بیانیه و هشدار محقق نمی‌شود؛ دشمن باید در میدان به این جمع‌بندی برسد که هر تعرضی هزینه‌ای فوری، مؤثر و غیرقابل‌چشم‌پوشی خواهد داشت.
فرمان رهبری؛ گروگان احتیاط سیاسیون
واشنگتن در حالی تقریباً هر روز مواضع ساحلی ایران را هدف قرار می‌دهد که آرایش نظامی آمریکا در غرب آسیا و اروپا با استقرار بیش از ۲۰۰ سوخت‌رسان و حرکت ناو هواپیمابر روزولت به سمت دریای عرب تقویت شده است. این تحرکات در کنار حملات مستمر به قشم و جاسک، آزمونی برای سنجش آستانه تحمل ایران است؛ آن هم در شرایطی که رهبر انقلاب بر پاسخ فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی تأکید کرده‌اند.
