- نویسنده: محسن پوردادفر
۴۸ فروند اف۳۵ با قیمت ۲۴.۳ میلیارد دلار؛ این تازهترین صورتحساب رابطهای است که واشنگتن نام آن را «همکاری امنیتی» گذاشته و ریاض سالهاست هزینه آن را از درآمدهای نفتی خود میپردازد. وزارت خارجه آمریکا فروش احتمالی این جنگندهها به عربستان را تأیید کرده و مدعی شده است که این معامله توان بازدارندگی ریاض و همکاری عملیاتی آن با نیروهای آمریکایی را افزایش میدهد؛ قراردادی که البته هنوز به تأیید کنگره نیاز دارد.
اما سؤال اصلی اینجاست که اگر خرید دهها میلیارد دلار تسلیحات پیشرفته قرار بود امنیت پایدار ایجاد کند، چرا عربستان پس از دههها خریدهای سنگین نظامی همچنان برای تأمین امنیت خود به پشتیبانی اطلاعاتی و عملیاتی آمریکا نیاز دارد؟ خود واشنگتن نیز رابطه نظامی با ریاض را یکی از طولانیترین و گستردهترین همکاریهای امنیتی خود در منطقه توصیف کرده و عربستان را از بزرگترین مشتریان فروش نظامی خارجی آمریکا دانسته است.
تجربه جنگ یمن نیز نشان داد که برخورداری از جنگنده، بمب هدایتشونده و سامانههای گرانقیمت، لزوماً به معنای برخورداری از یک معماری دفاعی مستقل نیست. جنگ نامتقارن، پهپادها و موشکهای ارزانتر، بارها آسیبپذیری زیرساختهای حیاتی عربستان را آشکار کردهاند. در روزهای اخیر نیز حملات یمن به تأسیسات و مسیرهای انرژی سعودی، از جمله آسیب به خط لوله شرق به غرب، بار دیگر این آسیبپذیری را برجسته کرده است.
با این حال، پاسخ واشنگتن نه بازنگری در این وابستگی، بلکه فروش سلاح بیشتر است. تنها در همین ماه، آمریکا فروش احتمالی حدود ۵ میلیارد دلار مهمات JDAM-ER و حدود ۷۵۰ میلیون دلار موتور تانک به عربستان را نیز تأیید کرده است.
اینجاست که مسئله از یک قرارداد نظامی فراتر میرود. برای آمریکا، خلیج فارس فقط یک منطقه امنیتی نیست؛ بازار بزرگی برای مجتمع نظامی-صنعتی است. هر بحران، یک فهرست خرید تازه تولید میکند و هر نگرانی امنیتی، به قرارداد جدید تبدیل میشود.
برای ریاض نیز مسئله صرفاً خرید اف۳۵ نیست؛ مسئله این است که آیا میتوان با انباشت تجهیزات خارجی، خلأهای راهبردی، اطلاعاتی و عملیاتی را پوشاند یا نه. جنگهای سالهای گذشته و شکستهای پرتعداد عربستان سعودی در رویاییروییهای اخیر در برابر یمن نشان دادهاند که قدرت نظامی فقط در تعداد جنگندهها خلاصه نمیشود.
در نهایت، اف۳۵ ممکن است برتری فناوری ایجاد کند، اما یک واقعیت را تغییر نمیدهد: کشوری که برای امنیت خود بیش از توان بومی، به پشتیبانی قدرتی بیرونی متکی باشد، با خرید هر جنگنده جدید الزاماً مستقلتر نمیشود؛ ممکن است فقط با هزینهگرانتر وابسته شود. امروز یمنیها نشان دادهاند که سیستم نظامی ارزان و بومی خودشان کارآمدتر از ارتش اجارهای سعودی است.
