جنـــگ ایران و تـــداوم اختـــلال در بازار جهانـــی انرژی، بار دیگر شکنندگی اقتصاد اروپا در برابر بحران انرژی را آشکار کرده است. قاره‌ای که هنوز از تبعات بحران انرژی سال ۲۰۲۲ و جنگ اوکراین رهایی کامل نیافته، اکنون با موج تازه‌ای از افزایش قیمت حامل‌های انرژی و فشار تورمی مواجه شده است. افزایش نزدیک به ۲۰۰ درصدی قیمت گاز طبیعی از فوریه (آغاز جنگ ایران) تاکنون و ثبت رکوردهای تازه در بازار گازوئیل، نشان می‌دهد اروپا با بحرانی فراتر از یک شوک مقطعی روبه‌روست؛ بحرانی که توان اقتصادی و سیاسی این قاره برای تحمل یک جنگ طولانی و زمستانی سخت را به چالش کشیده است.
بلومبرگ در گزارشی از وضعیت اقتصاد اروپا نوشت: کشورهای اروپایی در حالی با موج جدید گرانی انرژی مواجه شده‌اند که هنوز نتوانسته‌اند آثار اقتصادی شوک سال ۲۰۲۲ را جبران کنند. در آن مقطع، افزایش شدید قیمت گاز پس از آغاز جنگ اوکراین، بخش قابل توجهی از صنایع اروپا را تحت فشار قرار داد و نگرانی‌ها درباره تعطیلی کارخانه‌ها و افول صنعتی قاره سبز را افزایش داد. اکنون جنگ ایران همان نگرانی‌ها را با شدت بیشتری زنده کرده است.
بر اساس این گزارش، از زمان آغاز جنگ ایران، هزینه واردات انرژی اروپا بیش از ۱۲۷ میلیارد یورو افزایش یافته است. قیمت گاز طبیعی نیز در مقطعی از پایان اکتبر از ۱۰۰ یورو به ازای هر مگاوات ساعت عبور کرده و به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسیده است. هم‌زمان قیمت گازوئیل رکورد زده و بهای سوخت هواپیما تقریباً دو برابر شده است.
این افزایش هزینه‌ها در شرایطی اتفاق می‌افتد که بسیاری از دولت‌های اروپایی با بدهی‌های سنگین مواجه‌اند و امکان حمایت گسترده مالی از مصرف‌کنندگان و صنایع را ندارند. بخش‌های انرژی‌بر از جمله صنایع شیمیایی، کودسازی، کشاورزی، ساختمان و حمل‌ونقل از مهم‌ترین قربانیان این وضعیت هستند. نمونه آشکار این فشار، تعطیلی کارخانه چینی‌سازی کاهلا در آلمان پس از ۱۸۲ سال فعالیت است. هزینه ماهانه گاز این کارخانه به ۱۸۰ هزار یورو، معادل ۷۰ درصد هزینه‌های عملیاتی آن، رسیده و در نتیجه قرار است فعالیت آن متوقف و حدود ۱۰۰ نفر بیکار شوند. در لهستان نیز صنایع کودسازی نسبت به افزایش هزینه‌های انرژی هشدار داده‌اند. این اتفاقات نشان می‌دهد بحران انرژی صرفاً به افزایش هزینه خانوارها محدود نمانده و بقای بخش‌هایی از صنعت اروپا را تهدید می‌کند.
از سوی دیگر، وضعیت ذخایر گاز اروپا نگرانی‌ها درباره زمستان پیش رو را تشدید کرده است. بر اساس گزارش بلومبرگ، سطح ذخایر گاز این قاره حدود ۱۵ واحد درصد پایین‌تر از میانگین سال‌های اخیر و فاصله زیادی با هدف ۹۰ درصدی اتحادیه اروپا دارد. برآوردها نشان می‌دهد در صورت وقوع زمستانی سرد و تداوم محدودیت عرضه جهانی گاز طبیعی مایع، ذخایر اروپا ممکن است تا پایان زمستان به حدود ۱۰ درصد ظرفیت کاهش یابد. حتی تحقق این سناریو مستلزم کاهش ۱۵ درصدی مصرف انرژی خواهد بود. آلمان، به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا، نیز ممکن است تا ماه مارس با اتمام ذخایر گاز خود مواجه شود.
این وضعیت در کنار محدودیت‌های مالی دولت‌ها، بحران را به عرصه سیاست نیز کشانده است. در ایتالیا، افزایش تورم به ۵.۶ درصد در اکتبر و اعتراض کامیون‌داران به هزینه سوخت، دولت را به اختصاص صدها میلیون یورو برای حمایت از بخش حمل‌ونقل وادار کرده است. در فرانسه نیز افزایش قیمت انرژی به یکی از محورهای مناقشات سیاسی پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری تبدیل شده است.
بحران کنونی نشان می‌دهد اروپا نه‌تنها برای تحمل یک زمستان سخت، بلکه برای حفظ توان صنعتی خود نیز با محدودیت‌های جدی روبه‌روست. امیدواری به زمستانی معتدل و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر شاید بخشی از فشارها را کاهش دهد، اما وابستگی به بازار جهانی سوخت و آسیب‌پذیری در برابر تحولات خاورمیانه همچنان پابرجاست. تعطیلی کارخانه‌های قدیمی، افزایش هزینه حمل‌ونقل و تشدید فشار بر معیشت خانوارها، نشانه‌هایی از بحرانی است که اگر تداوم یابد، می‌تواند روند صنعتی‌زدایی اروپا را سرعت ببخشد.
