به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ تسهیلات ازدواج و فرزندآوری قرار بود یکی از مهمترین ابزارهای حمایت اقتصادی از تشکیل خانواده و فرزندآوری باشد، اما آمارها از تداوم صفهای طولانی، عقبماندگی شبکه بانکی از تکالیف تعیینشده و ایجاد موانع برای متقاضیان حکایت دارد. با این حال، سازمان بازرسی کل کشور نسبت به عملکرد برخی بانکها در پرداخت این تسهیلات هشدار داده و از بانک مرکزی خواست با بانکهایی که به تکالیف قانونی خود عمل نمیکنند، برخورد کند.
بانک مرکزی ۳۰ اردیبهشت امسال منابع، سقف فردی تسهیلات قرضالحسنه ازدواج و فرزندآوری و سهمیه هر بانک را برای سال جاری به شبکه بانکی ابلاغ کرد. بر اساس این ابلاغ، مجموع تسهیلات قرضالحسنه ازدواج و فرزندآوری در سال جاری ۴۳۵ هزار میلیارد تومان تعیین شد که از این میزان، ۳۵۰ هزار میلیارد تومان به تسهیلات ازدواج و ۸۵ هزار میلیارد تومان به تسهیلات فرزندآوری اختصاص دارد. بانک مرکزی ۱۳ خرداد نیز دستورالعمل پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری را به شبکه بانکی ابلاغ کرد. در این دستورالعمل تأکید شد متقاضیانی که پیشتر در سامانه مربوط ثبتنام کردهاند، در اولویت پرداخت قرار دارند و تسهیلات برای تمام افراد حاضر در صف، چه ثبتنامشدگان سال ۱۴۰۵ و چه سالهای قبل، مطابق مبالغ ابلاغی قابل پرداخت است. بر اساس قانون بودجه، به هر یک از زوجین واجد شرایط، ۳۰۰ میلیون تومان وام ازدواج تعلق میگیرد و در صورتی که سن زوج کمتر از ۲۵ سال و سن زوجه کمتر از ۲۳ سال باشد، این مبلغ برای هر یک از آنها به ۳۵۰ میلیون تومان افزایش مییابد. همچنین تسهیلات ازدواج ایثارگران طبق ماده ۵۰ قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران، دو برابر افراد عادی تعیین شده است.
افزایش منابع اختصاصیافته به وام ازدواج، این انتظار را ایجاد کرده بود که صف متقاضیان کوتاهتر شود. سارا جلالی، معاون اداره عملیات اعتباری بانک مرکزی، با اشاره به این موضوع گفته بود: «در سال گذشته بودجه در نظر گرفته شده برای تسهیلات قرضالحسنه ازدواج حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان بود.» او اعلام کرده بود که این رقم با رشد ۷۵ درصدی در سال جاری به ۳۵۰ هزار میلیارد تومان رسیده است و انتظار میرود امسال بیش از یک میلیون نفر از متقاضیان، این تسهیلات را دریافت کنند. با این حال، آمارها نشان میدهد مسئله صف متقاضیان همچنان حلنشده است. علیرضا عابدینی، حسابرس کل بانک مرکزی، ۵ شهریور اعلام کرد که ۴۵۱ هزار و ۴۳۸ نفر در صف دریافت تسهیلات ازدواج و حدود ۴۵۷ هزار نفر در صف دریافت تسهیلات فرزندآوری قرار دارند. او گفت: بر اساس بودجه پنجماهه، بانکها باید ۱۴۶ همت تسهیلات پرداخت میکردند.
چقدر وام ازدواج و فرزندآوری پرداخت شد؟
بانک مرکزی نیز آمارهایی از رشد پرداخت تسهیلات ارائه کرده است. این بانک یک هفته پیش از پایان شهریور اعلام کرد که شبکه بانکی تا پایان شهریور بیش از ۲۷۳ هزار میلیارد تومان تسهیلات قرضالحسنه ازدواج، فرزندآوری، اشتغال و ودیعه مسکن را به بیش از یک میلیون و ۲۸۵ هزار متقاضی پرداخت کرده است. بانک مرکزی تأکید کرد: با وجود حملات سایبری اخیر، پرداخت وام ازدواج نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۵ درصد رشد داشته است. طبق اعلام بانک مرکزی، از ابتدای سال تا ۲۶ شهریور، ۴۰۴ هزار فقره تسهیلات ازدواج به ارزش بیش از ۱۳۶ هزار میلیارد تومان پرداخت شده است. این رقم از رشد ۴۵ درصدی در تعداد و مبلغ تسهیلات نسبت به مدت مشابه سال گذشته حکایت دارد. همچنین در همین بازه به ۲۷۷ هزار نفر، مجموعاً ۲۶ هزار میلیارد تومان تسهیلات فرزندآوری پرداخت شده که تعداد دریافتکنندگان ۲۱ درصد و مبلغ پرداختی ۲۴ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است. بانک مرکزی با اشاره به حملات سایبری تأکید کرده بود که عملکرد شبکه بانکی بسیار مطلوب بوده و این عملکرد را نشاندهنده عزم و همکاری کارکنان و مدیران شبکه بانکی دانسته است. اما در کنار این روایت، یک سؤال مهم همچنان باقی است: آیا میزان پرداختی بانکها متناسب با تکلیف و سهمیهای بوده که برای آنها تعیین شده است؟ سؤالی که بانک مرکزی باید به آن پاسخ بدهد اما این بانک در گزارش خود هیچ اشارهای به آن نکرده است. پاسخ این پرسش را میتوان در نامه هشدار سازمان بازرسی کل کشور جستوجو کرد؛ نامهای که هشدار نسبت به عملکرد شبکه بانکی در این زمینه است.
عملکرد بانکها غیرقابلقبول است
سازمان بازرسی کل کشور روز گذشته اعلام کرد: در پی بررسیهای میدانی بازرسان و دریافت گزارشهای آماری از بانک مرکزی درباره عملکرد بانکها در اعطای تسهیلات تکلیفی ازدواج و فرزندآوری، ستار شیرعالی، معاون نظارت و بازرسی امور اقتصادی سازمان بازرسی، در نامهای خطاب به رئیس کل بانک مرکزی نسبت به عملکرد غیرقابلقبول برخی بانکها هشدار داده است. شیرعالی در این نامه تأکید کرد که پرداخت این تسهیلات بر اساس مواد ۱۰ و ۶۸ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، الزامات قانون بودجه سال ۱۴۰۵ و دستورالعملهای بانک مرکزی، تکلیف شبکه بانکی است و موضوعات مربوط به خانواده و جوانی جمعیت جزو سیاستهای کلان کشور تلقی میشود. اما نکته مهمتر، آمار عملکرد بانکهاست که در این نامه به آن اشاره شده است. بر اساس اطلاعات منتهی به ۲۴ شهریور، بانکهای سرمایه، رسالت و توسعه صادرات ایران در بخش تسهیلات ازدواج و بانکهای ایران زمین، تجارت، توسعه تعاون، گردشگری و مسکن در بخش تسهیلات فرزندآوری، عملکردی کمتر از ۴۰ درصدِ سهمیه ششماهه اول سال داشتهاند. سازمان بازرسی این سطح عملکرد را «غیرقابلقبول» توصیف کرد و افزود: حتی متوسط عملکرد سایر بانکها نیز فاصله قابلتوجهی با تکلیف داشته است؛ بهگونهای که متوسط عملکرد بانکها در بخش ازدواج ۷۷ درصد و در بخش فرزندآوری تنها ۶۱ درصدِ سهمیه تکلیفی اعلام شده است.
شاید مهمترین بخش نامه سازمان بازرسی، نه صرفاً مربوط به اعداد پرداختی، بلکه مربوط به نحوه برخورد برخی شعب با متقاضیان باشد. معاون سازمان بازرسی با اشاره به بررسیهای میدانی اعلام کرد که برخی شعب پرداخت تسهیلات را به ارائه دو ضامن و در مواردی صرفاً کارمند دولت، یا ارائه چک و سفته منوط کردهاند. در برخی موارد نیز هر دو شرط مطالبه شده است. شیرعالی در نامه خود تصریح کرد: «بررسیهای فوق حاکی از آن است که بعضاً پرداخت تسهیلات را منوط به ارائه دو ضامن (و در مواردی صرفاً کارمند دولت) و یا دریافت چک و در برخی موارد هر دو مورد مذکور کردهاند.» از سوی دیگر، برخی متقاضیان به دلایلی همچون نداشتن حساب فعال در بانک یا عدم انطباق محل سکونت با آدرس، از دریافت تسهیلات محروم شدهاند؛ در حالی که این موارد در قانون و مقررات پیشبینی نشده است. سازمان بازرسی همچنین یادآوری کرد طبق دستورالعمل اجرایی اعطای تسهیلات خرد، در صورت کافی نبودن اعتبار متقاضی، بانک میتواند از ظرفیتهایی مانند توثیق حساب یارانه، سهام عدالت متقاضی یا بستگان درجه اول، سایر داراییهای مالی یا دریافت یک فقره سفته و یک نفر ضامن استفاده کند.
سهم کمتر از ۳ درصدی در شبکه تسهیلات
طبق آمار بانک مرکزی، شبکه بانکی در پنج ماه نخست امسال ۵۵۱۸ هزار میلیارد تومان تسهیلات پرداخت کرده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۸.۳ درصد افزایش داشته است. در مقابل، مجموع تسهیلات ازدواج و فرزندآوری پرداختشده تا ۲۶ شهریور، ۱۶۲ هزار میلیارد تومان بوده است. بر این اساس، سهم این دو نوع وام از کل تسهیلات پرداختی شبکه بانکی حدود ۲.۹ درصد بوده است. از سوی دیگر، با توجه به سهمیه ۴۳۵ هزار میلیارد تومانی سال جاری، تا پایان شهریور باید حدود ۲۱۷ هزار میلیارد تومان تسهیلات ازدواج و فرزندآوری پرداخت میشد، اما عملکرد بانکها ۱۶۲ هزار میلیارد تومان بوده؛ یعنی حدود ۵۵ هزار میلیارد تومان (۱۴ درصد) عقبماندگی از قانون بودجه است.
