به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ تازهترین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نشان میدهد شاخص قیمت جهانی مواد غذایی در ماه اوت 2026 به ۱۳۳.۳ واحد رسیده؛ رقمی که بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۲ تاکنون محسوب میشود. این شاخص تنها طی یک ماه ۱.۹ درصد افزایش یافته و نسبت به مدت مشابه سال قبل نیز ۲.۵ درصد رشد کرده است. تجربه سال ۲۰۲۲ نشان داد که یک بحران ژئوپلیتیکی چگونه میتواند همزمان بازار غلات، انرژی، حملونقل و مواد غذایی را تحت تأثیر قرار دهد. اکنون نیز نشانههای مشابهی در حال ظهور است؛ با این تفاوت که این بار خلیج فارس و مسیرهای حیاتی انرژی و تجارت نیز در کانون بحران قرار گرفتهاند. فائو بخش قابل توجهی از افزایش اخیر را به شرایط نامساعد جوی، تنشهای ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس و تداوم نااطمینانی درباره صادرات غلات از مسیر دریای سیاه نسبت داده است. در اقتصاد جهانی، نفت تنها یک کالای انرژی نیست، قیمت آن در هزینه تولید، حملونقل، کشاورزی، کود و حتی بستهبندی مواد غذایی اثر مستقیم و غیرمستقیم دارد؛ بنابراین افزایش قیمت نفت در پی تشدید درگیری نظامی در منطقه خلیج فارس میتواند با یک وقفه زمانی به بازار مواد غذایی منتقل شود.
شکر، غلات و روغن در مسیر صعود
در میان گروههای غذایی، شکر یکی از مهمترین محرکهای افزایش شاخص فائو بوده است. قیمت جهانی شکر در ماه اوت نزدیک به ۱۲ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح از ژوئن رسید. گرمای شدید و خشکی در اروپا، اثرات النینو بر تولید آسیایی، کاهش تولید برزیل و تصمیم هند برای افزایش واردات، نگرانیها درباره عرضه را تشدید کرده است. در بازار غلات نیز شرایط نگرانکننده است. شاخص قیمت غلات ۲.۲ درصد رشد کرد. قیمت گندم ۲.۶ درصد در یک ماه و ۱۵ درصد در مقایسه با سال گذشته افزایش یافته است. اختلال در تردد کشتیها در دریای سیاه و کاهش پیشبینی تولید اروپا از عوامل اصلی این افزایش بودهاند. ذرت نیز ۲.۵ درصد گران شده و نگرانی درباره تولید آمریکا و اروپا، اختلال صادرات اوکراین و همچنین تحولات خلیج فارس بر بازار آن سایه انداخته است. همزمان شاخص روغنهای نباتی برای سومین ماه متوالی افزایش یافته و به بالاترین سطح از ژوئن ۲۰۲۲ رسیده است. لبنیات نیز پس از چهار ماه کاهش، ۲.۳ درصد و گوشت یک درصد افزایش قیمت داشتهاند.
نگرانیها تنها به قیمتهای فعلی محدود نیست. فائو پیشبینی خود از تولید جهانی غلات در سال ۲۰۲۶ را به ۲.۹۸ میلیارد تن کاهش داده است؛ یعنی ۶۱.۱ میلیون تن کمتر از سال قبل. این بزرگترین کاهش سالانه تولید از سال ۲۰۱۸ خواهد بود. فائو همچنین موجودی انبارهای غلات جهان را ۹۴۷.۲ میلیون تن برآورد کرده است. هرچند نسبت ذخایر به مصرف، با ۳۱.۶ درصد، هنوز از منظر تاریخی وضعیت نسبتاً مناسبی دارد، اما ترکیب همزمان ریسکهای اقلیمی، جنگ در دریای سیاه، تنش در خلیج فارس و اختلال در مسیرهای تجاری، چشمانداز بازار غذا را شکننده کرده است. این وضعیت برای ایران اهمیت دوچندان دارد. کشوری که همزمان با فشار تحریم، نوسانات ارزی و افزایش هزینه واردات مواجه است، نمیتواند نسبت به موج جدید تورم جهانی غذا بیتفاوت باشد. اگر جنگ آمریکا با ایران به افزایش پایدار قیمت نفت و اختلال در مسیرهای تجاری منجر شود، هزینه تأمین کالاهای اساسی و نهادههای تولید نیز افزایش خواهد یافت.
در چنین شرایطی، مسئله فقط گران شدن یک کیلو گندم، روغن یا شکر نیست؛ مسئله انتقال هزینه جنگ از میدان نبرد به سفره مردم جهان است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که بحران انرژی و اختلال در تجارت جهانی، دیر یا زود خود را در قیمت مواد غذایی نشان میدهد.
