نویسنده: پدرام حسینی
یکی از مسائلی که طی هفتههای اخیر توجه و نگرانی افکار عمومی ایران را به خود جلب کرده، سطح و نوع روابط مسعود پزشکیان و خانواده او با الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، است؛ روابطی که صرفاً در چارچوب مناسبات رسمی دو دولت باقی نمانده و در مواردی چنان رنگ خانوادگی و شخصی گرفته که با عرف معمول روابط رؤسای جمهور با سران کشورهای دیگر فاصله محسوسی پیدا کرده است.
اگر میزان دیدارها، گفتوگوها، اظهارنظرها و ادبیات بهکاررفته از سوی پزشکیان درباره سران کشورهای مختلف مورد بررسی و تحلیل محتوا قرار گیرد، تصویری که به دست میآید قابل تأمل است: باکو و شخص علیاف در شمار پررنگترین طرفهای ارتباطی رئیسجمهور قرار دارند. این مسئله زمانی معنادارتر میشود که رفتار اعضای خانواده رئیسجمهور نیز به این مجموعه اضافه شود.
برای نمونه، زهرا پزشکیان، دختر رئیسجمهور، در اقدامی کمسابقه که بدیل دیگری ندارد، تولد همسر رئیسجمهور آذربایجان مهربان علیوا را تبریک گفت؛ اقدامی که بهدلیل ماهیت خانوادگی آن، اساساً با سطح متعارف مناسبات دیپلماتیک قابل مقایسه نیست. از سوی دیگر، موسوی، معاون تشریفات ریاستجمهوری، نیز اخیراً گفته بود پزشکیان حتی نام فرزندان علیاف را میداند و تلفنی احوال آنان را جویا میشود. مجموعه این نشانهها نشان میدهد موضوع صرفاً یک رابطه رسمی میان تهران و باکو نیست.
اوج این رفتار را میتوان در دیدار اخیر پزشکیان و علیاف در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای در بیشکک دید؛ جایی که رئیسجمهور ایران برخلاف رویه مرسوم دیدارهای رسمی و برخلاف مشی رهبری شهید در استفاده صرف از زبان فارسی در دیدارها، با علیاف به زبان ترکی سخن گفت و نوع زبان بدن و ژست او نیز از سوی منتقدان، خارج از چارچوب متعارف یک ملاقات رسمی ارزیابی شد.
این نخستین بار نیز نیست که پزشکیان در مواجهه با علیاف چنین رفتار متفاوتی نشان میدهد. مشخص نیست پزشکیان چه ویژگی ویژهای در رفتار علیاف دیده است که چنین سطحی از اشتیاق برای حفظ و گسترش این رابطه ایجاد کرده است.
این پرسش زمانی جدیتر میشود که کارنامه باکو در قبال تهران را مرور کنیم؛ از محدودیتهای مرزی و مجموعهای از اقدامات تنشزا گرفته تا روابط نزدیک با رژیم صهیونیستی و مواضعی که بارها از سوی مقامها و کارشناسان ایرانی ضدایرانی توصیف شده است. حتی درباره نقش احتمالی مسیرهای مرتبط با باکو در پشتیبانی لجستیکی یا عملیاتی حملات هوایی اسرائیل علیه ایران نیز گزارشها و تحلیلهای متعددی مطرح شده است.
باید توجه داشت روابط قومیتی و شخصی، آگاهانه یا ناخواسته، بر ملاحظات ملی اولویت پیدا نکند.
