- نویسنده: محسن پوردادفر
تصویری که از همزمانی این دو اجلاس منتشر شد، خود گویای بسیاری از واقعیتهاست. در بیشکک، شی جینپینگ در کنار روسیه، ایران و دیگر رهبران آسیایی گرد هم آمد تا از تقویت همکاریهای منطقهای و شکلگیری یک «نظم چندقطبی» سخن گفته شود. در سوی دیگر، نشست گروه ۲۰ در آمریکا با اختلاف میان واشنگتن و برخی متحدان اروپاییاش همراه شد. اختلافاتی که حتی به حضور روسیه و نحوه برخورد با این کشور نیز کشیده شد. همچنین شکاف میان آمریکا و اروپا دیگر صرفاً به اختلافات اقتصادی و تجاری محدود نیست و جنگ آمریکا با ایران این فاصله را عیانتر کرد. کشورهای اروپایی نشان دادند که در قبال سیاستهای واشنگتن در قبال ایران، دیگر مانند گذشته صرفاً مجری تصمیمات آمریکا نیستند و منافع و محاسبات مستقل خود را دنبال میکنند.
به بیان سادهتر، در یک سوی این دو تصویر، شرق در حال نمایش شبکهای از شرکا و ظرفیتهای جدید همکاری است و در سوی دیگر، آمریکا با متحدانی مواجه است که دیگر در بسیاری از پروندهها حاضر نیستند بدون چونوچرا با واشنگتن همراه شوند.
البته سازمان همکاری شانگهای را نباید یک پیمان نظامی یا ائتلاف یکپارچه ضدآمریکایی تصور کرد. اعضای این سازمان اختلافات و منافع متفاوتی دارند. هند و چین رقابتهای خاص خود را دارند و دهلینو حتی در همین اجلاس از مسکو خواست برای پایان جنگ اوکراین تلاش کند.
اما اهمیت شانگهای دقیقاً در همین نکته است. کشورها بدون آنکه الزاماً متحد نظامی یکدیگر باشند، در حال ایجاد سازوکارهایی برای کاهش وابستگی به ساختارهای تحت سلطه غرب هستند. عضویت ایران، روسیه، چین، هند، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی در این چارچوب، نشانهای از تغییر تدریجی مرکز ثقل تعاملات جهانی است.
روزنامه نیویورکتایمز نیز در گزارشی درباره همزمانی این دو نشست تصریح کرده که این اجتماعات، رقابت بر سر این موضوع را نشان میدهد که چه کسی مرحله بعدی نظم جهانی را تعریف خواهد کرد. از نگاه این گزارش، چین میکوشد با تکیه بر حمایت «اکثریت جهانی» نقش مرکزیتری در نظام بینالملل پیدا کند، در حالی که سیاستهای دولت ترامپ در حال ایجاد تنش با برخی شرکای سنتی واشنگتن است.
به همین دلیل، دو اجلاس اخیر را باید بیش از آنکه دو نشست جداگانه دانست، دو قاب از یک رقابت بزرگتر دید. رقابت بر سر اینکه قرن جدید همچنان زیر سایه هژمونی آمریکا خواهد بود یا جهان به سمت نظمی خواهد رفت که در آن قدرت میان چند قطب توزیع شده است.
