1. «آیا آمریکا به ایران حمله خواهد کرد؟» چرا این پرسش، همچنان موضوعیت دارد؟ چون با وجود دو جنگ تحمیلی، هنوز «بازدارندگی» ایجاد نشده است؛ یعنی سودای تهاجم نظامی به ایران، از ذهنیت سیاستمداران آمریکا پاک نشده است. مقاومت ایران در دو جنگ پیشین، توانسته در ذهنیت دشمن، «تردید/تزلزل/نگرانی» ایجاد کند، اما نتوانسته این نوع مواجهه را «ممتنع/بنبست/احمقانه» تصور کند.
ایران در دو جنگ پیشین میتوانست تصور یادشده را تولید کند، اما غلتیدن به روند نامعقول «آتشبس» و «مذاکره»، این امکان را برچید. آن دو جنگ در متن خویش، از چنین قابلیتی برخوردار بودند که «یک بار برای همیشه»، گزینه جنگ با ایران را از روی میز سیاستمداران آمریکا حذف کنند، اما ایران از این فرصت بهره نگرفت. به همین دلیل، ایران همچنان باید در انتظار جنگ دیگری باشد که از راه خواهد رسید. ایران، جنگ را در نیمه رها کرد و گمان کرد که به «نقطه پایانی» رسیده و میتواند با خیال آسوده، به آتشبس و مذاکره رو آورد و به جنگ، پایان بدهد.
۲. این تخیل موهوم، برآمده از تصمیمسازی و تصمیمگیری لیبرالهای ایرانی بود که در دولت و مجلس و شعام، قدرت را در اختیار داشتند و دارند. بیش از هر کسی، شخص رئیس دولت، به عامل فشار برای رو آوردن به آتشبس و مذاکره تبدیل شد و مسیر غلط را انتخاب کرد. وی، نه از اعتماد به آمریکا در ماجرای پس از ترور اسماعیل هنیه درس گرفت و نه از دو جنگ پس از آن. در هر برهه، رئیس دولت و البته وزیر خارجهاش، کوشش کرد چراغ مذاکره را روشن کند تا به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» پایان بدهد؛ در حالی که این سیاست، به تداوم وضعیت یادشده انجامید و ایران را درگیر مواجهه فرسایشی کرد. در هر مقطع نیز، وی ناکام ماند و آمریکا، عهدشکنی کرد.
حتی با وجود این حجم از تجربههای تلخ و تاریک، همچنان رئیس دولت، سخن از مسیر مذاکره میگوید و از فریبخوردگی و سادهسازی و اعتماد، روگردان و پشیمان نشده است. این چرخه ناموجه، بضاعت و ظرفیتهای ملی ایران را دچار فرسایش کرد و موقعیتهای تاریخی و مؤثر را برای بازدارندگی از ایران گرفت. حقیقت این است که تشخیصها و مواضع رئیس دولت، اصلیترین مولد وضعیت «نه جنگ، نه صلح» هستند.
۳. باید از خویشتنداریهای سیاسیکارانه و مبتنی بر امکان خروج از جنگ به واسطه مذاکره، دست کشید و هرچه سریعتر به نقطه پایان منازعه نظامی رسید؛ این «نقطه پایان»، مذاکره نیست، چون مذاکره، همچون یک مسیر «بیپایان» و «چرخهای» عمل میکند و ایران را همچنان در تعلیق نگه میدارد.
بازدارندگی، از مسیر مذاکره نمیگذرد، بلکه حاصل جنگ قاطعانه و بیجغرافیا و بیچهارچوب است. زبان سیاست جدید، «قدرت/سلطه/استعمار» است، نه «گفتوگو/مذاکره/دادوستد». باید بر صورت عریان قدرت که جنگ است، تکیه کرد و آنچنان جنگید که بازدارندگی، تحقق یابد. هیچ تضمین و تعهدی جز قدرت سخت ما در میان نیست و ما نمیتوانیم به مذاکرههای سیال و ژلهای، دل خوش کنیم. حاکمیت و جامعه برای حیات خویش، محتاج اطمینان و ثبات است و نمیتوان تا زمان نامشخص، گرفتار وضع لغزنده و شکننده شد. تجربه عینی نشان میدهد که مذاکره، هرگز از امکان ایجاد بازدارندگی برخوردار نیست و نمیتواند افق تازهای را بگشاید.
بنابراین، در ابتدا باید مسیر مذاکره را بنبست محض و امری نامعقول انگاشت. در این حال، آمریکا درمییابد ایران از گذشته، عبرت اندوخته و دیگر حاضر به تکرار آن نیست. در اینجاست که یا برای همیشه، توقعات سلطهطلبانه خود را درباره ایران، کنار مینهد یا به ناچار، گزینه جنگ را انتخاب میکند. انتخاب گزینه جنگ، یعنی آخرین راه و آخرین فرصت برای تسلیم ساختن ایران.
چنانچه ما در این موقعیت قرار گرفتیم، دیگر نباید مانند گذشته عمل کنیم و منطق «تدریجی/پلکانی/متناظر» را در تنش نظامی برگزینیم، بلکه باید سرسختانه و شجاعانه، آنچنان بجنگیم که این داستان فرسایشی را تمام کنیم. اینگونه جنگیدن، فردایی را رقم خواهد زد که در آن، نه تنها ایران خواهد ماند و نه فقط فاتح خواهد شد، بلکه به لحظه «بازدارندگی اطمینانبخش» خواهد رسید و تعلیقها و نوسانها و تلاطمها، برای همیشه برچیده خواهند شد. این وضع، محتملترین فرضیه است، بلکه باید گفت، گشایشهای تاریخی و تمدنی در متن آن وجود دارند. از این رو، نباید هراسید و اجتناب کرد، بلکه باید به استقبال چنین تقابلی رفت تا به تاریخ جدید و عهد ابرقدرتی پا بگذاریم. این تدبیر، پایانبخش جنگ است، نه جنگطلبی و نه میل به جنگ بیپایان.