نویسنده: علی نقدی
قرار است فیلمی بلند با نام «بازگشت» ساخته شود؛ فیلمی درباره ماجرای فوتبال بانوان ایران در استرالیا که در میانه جنگ چهل‌روزه رخ داده و هنوز به‌صورت رسانه‌ای بازتاب پیدا نکرده است. تهیه‌کنندگی این اثر را کاظم دانشی برعهده دارد.
در نگاه اول، انتخاب چنین سوژه‌ای می‌تواند اتفاقی مهم و حتی فرصتی کم‌نظیر برای ثبت بخشی از واقعیت‌های یک دوره تاریخی باشد؛ اما درست همین اهمیت، پرسش‌های جدی درباره انتخاب کارگردان و شیوه پرداخت به ماجرا ایجاد می‌کند.
هر سوژه‌ای را نمی‌توان به هر کسی سپرد؛ به‌ویژه وقتی پای روایتی در میان است که ابعاد سیاسی، اجتماعی و ملی دارد و ممکن است سال‌ها بعد، به یکی از منابع شکل‌گیری حافظه تاریخی جامعه تبدیل شود. چنین موضوعی به کارگردانی نیاز دارد که علاوه بر تسلط بر زبان سینما، تجربه کافی در مدیریت روایت، شناخت موقعیت‌های پیچیده و پرهیز از شعارزدگی داشته باشد. اینجا دیگر صرفاً با ساخت یک فیلم سینمایی طرف نیستیم؛ مسئله، چگونگی ثبت و بازنمایی یک واقعه مهم است.
مشکل اصلی «بازگشت» همین‌جاست. کارگردانی که هنوز کارنامه‌ای در سینمای بلند ندارد تا بتوان بر اساس آن، توانایی‌اش را در مواجهه با چنین سوژه سنگینی ارزیابی کرد. البته نخستین فیلم بلند بودن، به خودی خود ایراد نیست و هیچ کارگردانی هم بدون نخستین تجربه‌اش به بلوغ نمی‌رسد؛ اما آیا باید مهم‌ترین سوژه‌ها را به میدان آزمون‌وخطای فیلمسازان تبدیل کرد؟
خطر آنجاست که یک موضوع پراهمیت، به‌جای آنکه در سینما به روایتی ماندگار و اثرگذار تبدیل شود، زیر بار ضعف‌های فیلمنامه، شخصیت‌پردازی، کارگردانی و حتی برداشت‌های نادرست از واقعه، ظرفیت خود را از دست بدهد. آن وقت نه‌تنها فیلمی در تراز اهمیت ماجرا ساخته نشده، بلکه سوژه‌ای که می‌توانست به یک اثر شاخص تبدیل شود، عملاً سوخته است.
از کاظم دانشی، به‌عنوان تهیه‌کننده، انتظار می‌رود بیش از هر چیز به همین مسئله فکر کند. تهیه‌کننده صرفاً مسئول فراهم کردن امکانات تولید نیست؛ او باید بداند چه سوژه‌ای را به چه فیلمسازی می‌سپارد و چه نسبتی میان اهمیت موضوع و توانایی سازنده وجود دارد.
«بازگشت» هنوز ساخته نشده و نمی‌توان درباره کیفیت نهایی آن حکم قطعی داد؛ اما نگرانی درباره انتخاب نخستین تجربه یک کارگردان برای چنین موضوعی، کاملاً جدی است. بعضی سوژه‌ها فرصت دوباره‌ای برای روایت شدن پیدا نمی‌کنند. کاش پیش از آنکه دوربین روشن شود، اهمیت این مسئولیت را جدی بگیریم.
