آیین رونمایی از محصولات فناورانه علوم اسلامی مؤسسه علم، تمدن و عرفان در حوزه کاربست هوش مصنوعی در مطالعات دینی، صبح امروز پنجشنبه با حضور آیت‌الله علیرضا اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه، استادان حوزه و دانشگاه و جمعی از پژوهشگران، در دانشگاه بین‌المللی آل‌البیت(ع) قم برگزار شد.

آیت‌الله اعرافی در این مراسم با گرامیداشت یاد شهدا و شهدای محور مقاومت، اظهار کرد: حوزه‌های علمیه در مواجهه با تحولات علمی و فناوری نباید گرفتار دو رویکرد افراطی یعنی پذیرش شتاب‌زده و سطحی یا بی‌اعتنایی و نادیده گرفتن تحولات شوند، بلکه باید مسیر سومی مبتنی بر شناخت دقیق، نقد عمیق، عقلانیت و بهره‌گیری حکیمانه را دنبال کنند.


وی افزود: حوزه و مؤسسه علم، تمدن و عرفان در موضوع علوم شناختی، فناوری‌های پیشرفته و هوش مصنوعی تلاش کرده‌اند همین مسیر متعادل و حکیمانه را دنبال کنند و ضمن شناخت عمیق این تحولات، ظرفیت‌های آن را در خدمت علوم اسلامی قرار دهند.
عضو فقهای شورای نگهبان با اشاره به رابطه دوسویه میان هوش مصنوعی و علوم اسلامی گفت: از یک سو باید از فناوری‌های نوین در متون و منابع اولیه و ثانویه علوم اسلامی، ساختار علوم اسلامی، تبلیغ و تبیین معارف دینی، تحقق اسلام در زندگی فردی و اجتماعی، حکمرانی اسلامی و مطالعه تحولات تمدن اسلامی بهره گرفت و از سوی دیگر، اسلام نیز باید در شکل‌دهی به آینده هوش مصنوعی و دانش‌های پیرامونی آن نقش داشته باشد.

آیت‌الله اعرافی پنج عرصه مهم برای حضور علوم اسلامی در حوزه هوش مصنوعی را فلسفه و حکمت هوش مصنوعی، فقه و حقوق هوش مصنوعی، کلام هوش مصنوعی، اخلاق هوش مصنوعی و حکمرانی اسلامی در این عرصه عنوان کرد و افزود: اسلام باید در هر یک از این حوزه‌ها موضع علمی خود را تبیین کرده و الزامات و پیامدهای هوش مصنوعی را مورد بررسی قرار دهد.

وی همچنین بر ضرورت «بازخوانی پیکره علوم اسلامی با پیوست هوش مصنوعی» تأکید کرد و گفت: در علم کلام باید پرسش‌های جدید ناشی از هوش مصنوعی درباره وجود واجب، مادی و مجرد، نبوت، معاد، معجزه، جایگاه انسان و اختیار مورد بررسی قرار گیرد. این بازخوانی به معنای کنار گذاشتن مبانی فلسفی، عقلی و اجتهادی نیست، بلکه باید با حفظ اصول استوار، مسائل جدید در پرتو تحولات نوین مورد مطالعه قرار گیرد.

مدیر حوزه‌های علمیه با تأکید بر اینکه همین نگاه باید در فلسفه، حکمت متعالیه، فقه و اخلاق نیز دنبال شود، خاطرنشان کرد: حوزه‌های علمیه باید با همکاری دانشگاه‌ها و متخصصان، به صورت عمیق و اجتهادی وارد این عرصه شوند.

آیت‌الله اعرافی همچنین بررسی فرصت‌ها و تهدیدهای هوش مصنوعی را ضروری دانست و گفت: آثار این فناوری تنها به علم و دانش محدود نمی‌شود، بلکه اقتصاد، سیاست، حکمرانی، آینده بشر، تمدن، دفاع و امنیت را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. تحولات و جنگ‌های اخیر نشان داد فناوری‌های نوین در عرصه‌های دفاعی، امنیتی و جنگی نیز با گستردگی قابل توجهی مورد استفاده قرار گرفته‌اند و نقاط قوت و ضعف کشورها را آشکار کرده‌اند.

وی با اشاره به ضرورت توجه حوزه و دانشگاه به فناوری‌های راهبردی، افزود: باید برای تربیت نیروی انسانی توانمند در مرز مشترک علوم اسلامی و فناوری‌های نوین سرمایه‌گذاری کرد و حوزه در این عرصه باید پیشرو و سرآمد باشد.

حوزه باید در برابر هوش مصنوعی راه سوم؛ یعنی مواجهه‌ای حکیمانه و مبتنی بر عقل و دین را برگزیند

فقیه باید سکان هدایت هوش مصنوعی در عرصه دین را در دست بگیرد
دکتر بهروز مینایی بیدگلی، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت و معاون مؤسسه علم، تمدن و عرفان نیز در این مراسم گفت: هوش مصنوعی می‌تواند فعالیت‌های دینی، اجتهاد، آموزش، پژوهش، تبلیغ و تبیین معارف اسلامی را متحول کند، اما این فناوری بدون چارچوب‌های معرفتی، اخلاقی و فقهی ممکن است در مسیر نادرست قرار گیرد.
وی با اشاره به مفهوم «انسان در حلقه» در هوش مصنوعی اظهار کرد: در حوزه دین باید مفاهیمی مانند «اسلام در حلقه»، «خدا در حلقه» و «عالم دین در حلقه» را مورد توجه قرار داد و فقیه باید سکان هدایت این فناوری قدرتمند را در عرصه دین در دست داشته باشد.

مینایی از شکل‌گیری ایده استفاده از هوش مصنوعی در اجتهاد از سال ۱۳۷۷ خبر داد و گفت: این موضوع بعدها در حوزه آموزش و پژوهش حوزوی، قضاوت، تدوین قوانین و تنقیح قوانین مورد توجه قرار گرفت و در سال ۱۳۹۹ نیز همایش «هوش مصنوعی و اجتهاد» با ارائه حدود ۷۰ مقاله برگزار شد.

وی در ادامه از رونمایی نرم‌افزار هوشمند «هدا» خبر داد و گفت: این سامانه یک عامل هوشمند و دانش‌بنیان در علوم اسلامی است که پرسش پژوهشگر یا فقیه را دریافت کرده، قصد و موضوع سؤال را تشخیص می‌دهد، در میان منابع معتبر جست‌وجو می‌کند، اطلاعات را با استدلال ترکیب و اعتبارسنجی کرده و نتیجه را در قالبی روان ارائه می‌دهد.

معاون مؤسسه علم، تمدن و عرفان همچنین از آماده‌سازی کتاب و درسنامه «الهیات هوش مصنوعی» خبر داد و گفت: این اثر به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین قاسم ترخان در ۱۶ درس تدوین شده و موضوعاتی مانند خدای دیجیتال، تجربه‌های معرفتی دیجیتال، جاودانگی، جایگاه انسان و پرسش‌های الهیاتی ناشی از هوش مصنوعی را بررسی می‌کند.

حوزه باید در برابر هوش مصنوعی راه سوم؛ یعنی مواجهه‌ای حکیمانه و مبتنی بر عقل و دین را برگزیند


هوش مصنوعی پرسش‌های بنیادین الهیاتی ایجاد کرده است
حجت‌الاسلام والمسلمین قاسم ترخان، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و نویسنده کتاب «الهیات هوش مصنوعی»، نیز گفت: هوش مصنوعی تنها یک پدیده فنی نیست، بلکه پرسش‌های بنیادینی در حوزه خداشناسی، انسان‌شناسی، جهان‌شناسی و معادشناسی ایجاد کرده است.

وی افزود: در «الهیات هوش مصنوعی» تلاش شده است مبانی و زیرساخت‌های فلسفی و معرفتی هوش مصنوعی و همچنین پیامدها، ظرفیت‌ها و آسیب‌های آن از منظر کلام شیعه بررسی شود.

ترخان با اشاره به مباحثی مانند هوش مصنوعی عمومی، احتمال فراتر رفتن هوش مصنوعی از توانایی‌های انسان، «تکینگی»، خدای دیجیتال، آپلود ذهن، جاودانگی و رستاخیز تصریح کرد: لازم است پاسخ‌های علمی و مستدل به این پرسش‌ها پیش از آنکه به صورت گسترده وارد جامعه و ذهن نسل جوان شود، از سوی اندیشمندان دینی ارائه شود.

وی ساختار این اثر را شامل مباحث مقدماتی هوش مصنوعی و الهیات، هوش مصنوعی قوی، مبانی فلسفی محاسبه‌گرایی، خداشناسی، انسان‌شناسی، جهان‌شناسی، نبوت و هدایت و در نهایت مرگ، جاودانگی و معاد عنوان کرد.

هوش مصنوعی از محورهای اصلی فعالیت مؤسسه است
حجت‌الاسلام والمسلمین مهدوی‌مهر، گفت: این مؤسسه با حمایت و هدایت آیت‌الله اعرافی شکل گرفته و گروه‌های تخصصی مختلفی برای پیگیری موضوع هوش مصنوعی در آن فعال هستند.

وی افزود: فعالیت‌های مؤسسه بر اساس نگاه تمدنی آیت‌الله اعرافی دنبال می‌شود و هوش مصنوعی به دلیل ظرفیت گسترده و کاربردهای فراوان، یکی از محورهای مهم فعالیت مؤسسه است.

همه منابع تولیدشده در حوزه باید در اختیار «هدا» قرار گیرد

آیت‌الله هادوی نیز با تقدیر از فعالیت انجام‌شده در طراحی نرم‌افزار «هدا» گفت: حوزه‌های علمیه از پیشگامان استفاده از رایانه در علوم اسلامی بوده‌اند و محصولاتی که در این زمینه تولید می‌شود باید محصول حوزه دانسته شود، نه یک مؤسسه خاص.

وی تأکید کرد: همه مراکز حوزوی باید منابع علمی تولیدشده خود را برای تکمیل و ارتقای «هدا» در اختیار این سامانه قرار دهند تا نرم‌افزار بتواند از مجموعه ظرفیت علمی حوزه بهره ببرد.

آیت‌الله هادوی در عین حال هشدار داد: نباید تصور کرد هر پاسخی که نرم‌افزار ارائه می‌دهد الزاماً صحیح است؛ هوش مصنوعی ممکن است به دلیل محدودیت منابع یا حتی با وجود منابع مناسب دچار خطا شود. بنابراین استفاده از «هدا» نیازمند تخصص، دانش و کاربر آگاه است و نمی‌توان صرفاً با در اختیار داشتن نرم‌افزار، از آن برای آموزش مباحث تخصصی استفاده کرد.

وی ابراز امیدواری کرد با همکاری همه مراکز حوزوی، منابع علمی تولیدشده در حوزه در اختیار «هدا» قرار گیرد و این سامانه به ابزار جامع‌تری برای خدمت به علوم اسلامی تبدیل شود.


این مراسم با رونمایی از محصولات فناورانه علوم اسلامی و ارائه گزارشی از فعالیت‌های انجام‌شده در حوزه پیوند علوم اسلامی، مطالعات دینی و هوش مصنوعی به پایان رسید.

انتهای پیام/