- نویسنده: سعید مصباح
آمارهای تازه سکوهای پخش اینترنتی دقیقاً همین تغییر را نشان میدهند؛ مخاطب جهانی دیگر الزاماً دنبال فیلم آمریکایی نیست و حتی زبان انگلیسی هم برایش امتیاز تعیینکننده سابق را ندارد. در نیمه نخست ۲۰۲۶، آثار غیرانگلیسی بیش از یکسوم کل تماشای نتفلیکس را به خود اختصاص دادهاند و فیلمها و سریالهایی از هند، کره جنوبی، ژاپن، اسپانیا، مکزیک و کشورهای دیگری که زمانی حاشیه سینمای جهان محسوب میشدند، حالا میلیونها بیننده جهانی دارند. مسئله، شکست چند فیلم آمریکایی نیست؛ مسئله شکستن انحصار هالیوود است.
بگذارید از یک عدد روشن شروع کنیم تا تصویر دقیقتر شود؛ نتفلیکس در گزارش نیمه نخست ۲۰۲۶ اعلام کرده کاربران این سکو بیش از ۹۷ میلیارد ساعت محتوا تماشا کردهاند و آثار غیرانگلیسی بیش از یکسوم کل تماشا را به خود اختصاص دادهاند. یعنی دیگر نمیتوان فیلم و سریال غیرانگلیسی را محتوای خارجی دانست؛ این آثار عملاً وارد جریان اصلی سرگرمی جهان شدهاند.
هند نمونه روشنی از این تغییر است. فیلم «دهوراندار» با ۳۷ میلیون بازدید در نیمه نخست سال، پربینندهترین فیلم غیرانگلیسی گزارش نتفلیکس بوده است. بعد از آن هم «متهم» با ۱۹ میلیون و «ساختهشده در کره» با ۱۸ میلیون بازدید قرار گرفتهاند. حتی آفریقای جنوبی با فیلم «۱۸۰» به ۳۷ میلیون بازدید رسیده است. این یعنی دیگر صادرات فرهنگی فقط کار هالیوود نیست؛ کشورهای مختلف یاد گرفتهاند داستانهای بومی خود را به محصول جهانی تبدیل کنند.
حالا به جدول هفتگی نگاه کنیم؛ جایی که ماجرا حتی عریانتر است. در هفته ۱۷ تا ۲۳ اوت، فیلم مکزیکی «مواجهه با اِل چاپو» با ۱۸ میلیون بازدید صدرنشین فیلمهای غیرانگلیسی نتفلیکس شد؛ در حالی که فیلم رتبه دوم تنها ۶.۲ میلیون بازدید داشت. یعنی فاصله نفر اول با نفر دوم تقریباً سه برابر بود.
اما چرا هالیوود در برابر این موج ضعیفتر به نظر میرسد؟ نخست، پخش اینترنتی دیوار جغرافیا را خراب کرده است. زمانی فیلم کرهای، هندی یا مکزیکی برای رسیدن به مخاطب آمریکایی باید از جشنوارهها، پخشکنندهها و اکران محدود عبور میکرد؛ امروز کافی است مخاطب روی صفحه جستوجو کند و فیلم را ببیند. زبان هم دیگر مانع سابق نیست؛ زیرنویس و دوبله، آخرین دیوار را هم برداشتهاند.
دوم، مخاطب دیگر الزاماً برای ستاره پول نمیدهد؛ برای داستان پول و وقت میگذارد. هالیوود سالها به قدرت ستارهها و مجموعههای سینمایی متکی بوده، اما سینمای کشورهای دیگر ثابت کرده که میتوان بدون تکیه بر چهرههای آمریکایی، میلیونها نفر را پای یک اثر نشاند.
سوم، حتی گیشه جهانی هم نشانههای این تغییر را دارد. در سال ۲۰۲۵ حدود ۴.۹۸ میلیارد بلیت سینما در ۸۲ بازار جهان فروخته شد؛ اما در هند، سهم فیلمهای داخلی از بازار به ۹۰ درصد رسید، در ژاپن ۷۶ درصد و در چین ۷۴ درصد. از میان ۵۰ فیلم پرفروش جهان نیز آثار آمریکایی ۳۶ عنوان را در اختیار داشتند، اما سهم آنها از کل بلیتهای فروختهشده از ۶۳ درصد در ۲۰۱۹ به ۵۲ درصد در ۲۰۲۵ کاهش یافته است.
این یعنی هالیوود هنوز قدرتمند است، اما دیگر صاحب بلامنازع زمین نیست. حتی بزرگترین محصولاتش هم برای بقا به مخاطب خارجی وابستهاند؛ «مرد عنکبوتی: روزی تازه» بیش از ۲.۳۳ میلیارد دلار در جهان فروخته که ۶۱.۸ درصد آن از خارج آمریکای شمالی آمده است.
بنابراین سخن گفتن از مرگ هالیوود هنوز اغراق است؛ اما پایان انحصار آن دیگر اغراق نیست. مسئله اینجاست که هالیوود هنوز تصور میکند میتواند با همان فرمولهای قدیمی، همان مجموعههای سینمایی بیپایان و همان چهرههای آشنا، سلیقه جهان را در اختیار داشته باشد. اما جهان عوض شده است. وقتی یک فیلم هندی ۳۷ میلیون بازدید میگیرد، یک فیلم مکزیکی در یک هفته ۱۸ میلیون بیننده پیدا میکند و سهم فیلمهای آمریکایی از تماشای جهانی پایین میآید، باید پذیرفت که زبان سینمای جهان دیگر فقط انگلیسی نیست و آدرس سینمای جهان هم فقط هالیوود نیست.
