- نویسنده: پدرام حسینی
حال اگر احتمال استفاده از سلاح هستهای علیه ایران حتی به سطح بحث در محافل آمریکایی رسیده باشد، ایران چگونه باید تضمین کند که در جنگ بعدی، مهاجم هزینهای غیرقابلتحمل پیش روی خود میبیند؟
سرگئی لاوروف نیز هشدار داده است که جنگ آمریکا و اسرائیل میتواند نتیجهای معکوس داشته باشد: سوق دادن ایران و حتی دیگر کشورهای منطقه به سمت بازنگری در گزینه هستهای. این همان شکست راهبردی بزرگ است. نمیتوان کشوری را بمباران کرد، تأسیساتش را هدف گرفت و همزمان انتظار داشت که تمام محاسبات امنیتی آن کشور بدون تغییر باقی بماند. جنگ، دکترینها را تغییر میدهد.
استیفن والت، استاد مشهور روابط بینالملل هاروارد، نیز در گفتوگوی اخیر خود بر همین تناقض تأکید کرده است: حمله برای جلوگیری از هستهای شدن ایران میتواند دقیقاً انگیزههای حرکت در این مسیر را افزایش دهد. در منطق واقعگرایانه، مسئله اصلی «استفاده از بمب» نیست؛ مسئله این است که آیا داشتن توان بازدارندگی، احتمال حمله را کاهش میدهد یا نه. تجربه کره شمالی، پاکستان و هند نشان داده که سلاح هستهای بیش از آنکه سلاح میدان نبرد باشد، سلاح محاسبه است. کارکرد اصلی آن این است که دشمن را وادار کند پیش از شلیک، هزینه شلیک را محاسبه کند و اظهارات جدید ترامپ درباره ی رهبر کره شمالی این را تاییدکرد.
ایران امروز با یک واقعیت تلخ مواجه است: آمریکا و اسرائیل حمله کردند تا ایران را برای همیشه خنثی کنند؛ اما همین جنگ میتواند این پیام را در ذهن تصمیمگیران تثبیت کند که کشوری که بازدارندگی اتمی ندارد، ممکن است هدف حمله قرار گیرد؛ کشوری که هزینه حمله را نجومی میکند، سختتر مورد تعرض قرار میگیرد. بنابراین بحث بازدارندگی هستهای را نمیتوان با شعار و تابو پاسخ داد. وقتی دشمن، حتی گزینه هستهای تاکتیکی را روی میز میگذارد، طبیعی است که ایران نیز باید درباره آینده امنیت ملی خود از نو محاسبه کند.
این به معنای سادهانگاری درباره هزینههای هستهای شدن نیست؛ اما یک اصل در سیاست قدرت را نمیتوان نادیده گرفت: صلح پایدار معمولاً زمانی شکل میگیرد که طرف مقابل مطمئن باشد جنگ، پیروزی آسانی نخواهد بود. شاید بزرگترین خطای محاسباتی آمریکا همین باشد؛ جنگی که با هدف جلوگیری از بازدارندگی هستهای ایران آغاز شد، ممکن است بیش از هر توافق و مذاکرهای، این سؤال را برای ایران جدی کند که آیا بدون بازدارندگی راهبردی، میتوان امنیت پایدار ساخت؟
