خاموشیهای این هفته، صرفاً آغاز چند ساعت قطع برق در برخی مناطق نبود؛ بلکه نشان داد مهمترین چالش اقتصاد ایران در تابستان ۱۴۰۵ همچنان ناترازی انرژی است. دولت با اعلام افزایش ظرفیت تولید برق، وعده داده بود تابستان امسال بدون خاموشی سپری خواهد شد. اما با افزایش مصرف و آغاز محدودیتهای برق در بخش خانگی و صنعتی، مشخص شد این وعده دولت هم بدون محاسبه بوده است.
به گزارش گروه اقتصادر روزنامه نوبنیاد؛ پس از چند ماه وعده درباره عبور بدون خاموشی از تابستان، خاموشیهای برنامهریزیشده از هفته جاری آغاز شده است؛ همزمان افزایش مصرف برق، فشار بر شبکه و محدودیت برق صنایع، دوباره ناترازی انرژی را به مهمترین چالش تولید تبدیل کرده است. گرمای هوا از ابتدای هفته جاری به اوج خود در سال جاری رسید. هرچند به دلیل بارشهای مناسب بهاری، ورود موج گرمای شدید نسبت به سال گذشته با چند ماه تأخیر همراه شد، اما همزمان با افزایش محسوس دما در اغلب استانهای کشور، مصرف برق نیز جهش کرد و شبکه برق دوباره وارد شرایط بحرانی شد؛ شرایطی که نتیجه آن، آغاز خاموشیهای برنامهریزیشده در بخش خانگی و تشدید محدودیت برق صنایع بود. این اتفاق در حالی رخ داده که دولت طی ماههای گذشته بارها اعلام کرده بود تابستان ۱۴۰۵ نسبت به سال قبل شرایط متفاوتی خواهد داشت و با افزایش ظرفیت تولید برق، مردم شاهد خاموشی نخواهند بود. اکنون با آغاز خاموشیها، دوباره این پرسش مطرح شده است که آیا افزایش ظرفیت تولید توانسته فاصله میان عرضه و تقاضا را جبران کند یا ناترازی برق همچنان مهمترین مانع تولید و فعالیت اقتصادی کشور است؟
وعدهای که محقق نشد
یکی از مهمترین وعدههای دولت درباره صنعت برق را مسعود پزشکیان رئیس دولت چهاردهم، بهمنماه سال گذشته در نشست فعالان اقتصادی لرستان مطرح کرد؛ وعدهای که امروز با آغاز خاموشیها دوباره مورد توجه قرار گرفته است. رئیسجمهور در آن نشست گفته بود: «وقتی دولت را تحویل گرفتیم کشور با ۲۵ هزار مگاوات کسری انرژی مواجه بود. وعده دروغ به مردم نمیدهیم و صادقانه حرف میزنیم. تاکنون ۱۰ هزار مگاوات به ظرفیت تولید برق کشور اضافه شده و ظرفیت نیروگاههای خورشیدی نیز چند برابر شده است. با روندی که در پیش گرفتهایم، تابستان ۱۴۰۵ دیگر خاموشی نخواهیم داشت و مردم نگرانی قطع برق نداشته باشند. پزشکیان همچنین تأکید کرده بود که دولت به جای وعدههای بدون پشتوانه، بر توسعه نیروگاههای سیکل ترکیبی و انرژیهای تجدیدپذیر تمرکز کرده و ظرفیت برق خورشیدی را از حدود هزار مگاوات به نزدیک پنج هزار مگاوات رسانده است.
عباس علیآبادی وزیر نیرو نیز در ماههای گذشته با اشاره به آمادگی شبکه برق کشور برای تابستان امسال اعلام کرده بود که ظرفیت عملی تولید برق کشور را به حدود ۷۰ هزار مگاوات رساندهایم؛ در حالی که سال گذشته این ظرفیت حدود ۶۲ هزار و ۸۰۰ مگاوات بود. امیدواریم با همکاری مردم بتوانیم تابستان را بدون خاموشی پشت سر بگذاریم. اما تنها چندین هفته پس از این اظهارات، از روز ۲۰ تیرماه امسال، خاموشیهای برنامهریزیشده دو ساعته خانگی در استانهای مختلف آغاز شد. همچنین محدودیت تأمین برق صنایع نیز به دو روز در هفته رسید. خاموشیهایی که برخلاف وعدههای ماههای گذشته، اکنون دوباره به یکی از دغدغههای خانوارها و فعالان اقتصادی تبدیل شده است. پیش از این عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر مدیریت انرژی توانیر نیز آغاز خاموشیهای برنامهریزیشده را تأیید کرده و گفته است ادامه این وضعیت به دو عامل دمای هوا و میزان مدیریت مصرف وابسته است. به گفته او، نیروگاههای کشور با حداکثر ظرفیت در مدار هستند.
کسری ۸ هزار مگاواتی در شبکه برق
مهدی مسائلی، دبیر سندیکای صنعت برق کشور نیز روز دوشنبه هفته جاری گفت: در حال حاضر میزان پیک مصرف برق کشور به حدود ۷۱ هزار مگاوات رسیده است، در حالی که میزان تولید به حدود ۶۳ هزار مگاوات است و این امر نشاندهنده کسری لحظهای ۸ هزار مگاواتی در شبکه برق کشور است. او افزود: ۴ هزار و ۳۰۰ مگاوات از ظرفیت نیروگاهی کشور در دوران جنگ دچار آسیب شده و در طول چند روز اخیر نیز حدود ۲ هزار مگاوات دیگر از نیروگاههای کشور بر اثر حوادث از مدار خارج شدهاند که این مجموع حوادث، شدت ناترازی را افزایش داده است.
صنعت؛ نخستین قربانی
اگرچه خاموشیهای خانگی بیش از همه در معرض دید افکار عمومی قرار دارد، اما به اعتقاد فعالان اقتصادی، بزرگترین آسیب ناترازی برق متوجه بخش تولید است. تقریباً از ابتدای تابستان، صنایع بزرگ با محدودیت مصرف برق روبهرو بودند، اما از هفته جاری دامنه این محدودیتها گستردهتر شده است. تجربه سالهای اخیر نشان داده که هر ساعت توقف تولید در صنایع فولاد، سیمان، آلومینیوم، پتروشیمی و صنایع کوچک، تنها به کاهش تولید محدود نمیشود؛ بلکه زنجیره تأمین، صادرات، اشتغال و حتی بازار مصرف را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. از همین رو بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند ناترازی برق دیگر صرفاً یک مسئله فنی نیست، بلکه به یک چالش اقتصادی تبدیل شده است.
حلقه مفقوده مدیریت خاموشیها
اما آنچه بیش از خود خاموشیها موجب نارضایتی مشترکان شد، ابهام در اطلاعرسانی است. صبح دیروز (۲۴ تیر) شرکت توزیع برق تهران بزرگ از اعمال محدودیتهای پراکنده در شبکه برق پایتخت خبر داد و از شهروندان خواست از طریق سامانههای رسمی، اپلیکیشن «برق من»، سامانه ۱۲۱ و کدهای دستوری، زمان خاموشی احتمالی را استعلام کنند. اما تنها ساعاتی بعد، جدولهایی در شبکههای اجتماعی با عنوان «برنامه خاموشی تهران» منتشر و به سرعت دستبهدست شد. در مقابل، شرکت توزیع برق تهران بزرگ با صدور اطلاعیهای، انتشار این جدولها را تکذیب کرد و اعلام کرد هیچ جدول رسمی برای پایتخت منتشر نشده و محدودیتها به صورت موردی و بر اساس شرایط شبکه اعمال میشود. با این حال طی بررسیهای نوبنیاد در دو روز گذشته برخی مناطق تهران قطعی دو ساعت برق بدون اطلاع رسانی رخ داد. برخی مشترکان نیز این موضوع را در برخی مناطق تایید کردهاند. این دوگانگی باعث شد بسیاری از شهروندان ندانند برق چه زمانی قطع خواهد شد؛ موضوعی که برای اصناف، واحدهای تولیدی، مراکز درمانی، کسبوکارهای اینترنتی و حتی خانوادهها مشکلات متعددی ایجاد کرد.
در همین زمینه، غلامحسین مقیمی، مدیرکل روابط عمومی وزارت نیرو دیروز با حضور در تلویزیون با تأیید آغاز خاموشیهای برنامهریزیشده اعلام کرد اگر مردم حدود ۱۰ درصد در مصرف برق صرفهجویی کنند و یا دمای هوا کاهش یابد، احتمال توقف خاموشیها وجود دارد. وی ادامه داد: طبق معمول، خاموشیهای برنامهریزیشده اعمال میشود که همانطور که نیز اعلام شد، از روز ۲۰ تیرماه بهصورت پلکانی آغاز شده و دیروز نیز در بخشهایی از تهران اجرا شد. این خاموشیها صددرصد با اطلاعرسانی قبلی از طریق مبادی اطلاعرسانی وزارت نیرو از جمله سایتها، اپلیکیشن «برق من»، کدهای USSD و سایر شبکههای اطلاعرسانی اعلام میشود. همچنین برای مدیران ساختمانهایی که در سامانههای وزارت نیرو و شرکت توانیر ثبتنام کردهاند، پیامک زمان خاموشی ارسال میشود. مقیمی گفت: همانطور که وزیر نیرو نیز اعلام کردهاند، پیشبینی ما این است که تا نیمه یا حتی اواخر مرداد بتوانیم شرایط را مدیریت کنیم و شهریور را مانند سال گذشته بدون خاموشی پشت سر بگذاریم.
برق بیشتری به صنایع رسید؟
وزارت نیرو اعلام کرد که صنایع، بخش مولد کشور هستند و تأمین برق آنها به معنای تأمین نیازهای ضروری کشور است. اقداماتی که انجام شده، موجب شده است نسبت به سال گذشته تأمین برق بهتری برای واحدهای صنعتی صورت گیرد. تا پیش از افزایش دما نیز تقریباً با حداقل میزان مدیریت بار، برق صنایع تأمین میشد و در برخی صنایع از جمله پتروشیمیها و فولادها، نسبت به سال گذشته برق بیشتری در اختیار واحدهای تولیدی قرار گرفته است.
اکنون مهمترین مطالبه مردم و فعالان اقتصادی، علاوه بر تأمین برق پایدار، اطلاعرسانی دقیق، شفاف و قابل پیشبینی درباره زمان خاموشیهاست؛ زیرا در شرایطی که قطعی برق اجتنابناپذیر شده، مدیریت صحیح اطلاعرسانی میتواند بخشی از خسارتهای اقتصادی و اجتماعی را کاهش دهد.