نمایندگی مجلس، عنوانی است که از رأی مستقیم مردم نشأت می‌گیرد و پس از تأیید اعتبارنامه، برای یک دوره چهار ساله رسمیت پیدا می‌کند؛ عنوانی که در قانون اساسی و آیین‌نامه داخلی مجلس، سازوکار مشخصی برای سلب آن به دلیل محکومیت قضایی پیش‌بینی نشده است.
در مقابل، قانون مجازات اسلامی برخی محکومیت‌ها را دارای آثار تبعی از جمله محرومیت از حقوق اجتماعی دانسته و «حق داوطلب شدن در انتخابات مجلس» را نیز در زمره این حقوق قرار داده است؛ اما حق داوطلب شدن برای نمایندگی، با خودِ عنوان نمایندگی تفاوت دارد.
بر این اساس، این پرسش حقوقی مطرح میشود که آیا محکومیت قطعی یک نماینده در دوران نمایندگی، می‌تواند به پایان یافتن دوره نمایندگی او منجر شود یا خیر؟ در همین راستا روز گذشته سخنگوی قوه قضائیه در نشست خبری، اظهار داشت: «با اینکه قانون درباره انجام وظایف قانون گذاری حجت الاسلام رسایی سکوت کرده؛ اما قوه قضائیه آماده است تا تسهیلات لازم را برای انجام وظایف نمایندگی فراهم کند.» اظهاراتی که حاکی از پذیرش این موضوع که یک نماینده در بازه زمانی تحمل محکومیت خود نیز امکان ایفای وظایف نمایندگی خود را دارد.
در رابطه با همین موضوع و ابعاد و شان قانونی ایفای وظایف نمایندگی در زمان محکومیت، با مجید دوستعلی، حقوقدان و نماینده مردم کرمان در مجلس شورای اسلامی گفتگو کردیم.
نماینده مردم کرمان در ابتدا در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه ایفای وظایف نمایندگی در زمان محکومیت چگونه است؟ با اشاره به اصل برابر در قانون، اظهار داشت: در نظام حقوقی کشورمان، یکسری مصونیت هایی در برابر قانون در نظرگرفته شده است، از جمله مصونیت قضایی؛ یعنی قاضی دادگاه را نمیتوانند به خاطر جرمی دستیگر کنند، مگر اینکه آن قاضی در دادگاه انتظامی قضات از مقام قضایی خود تعلیق شود و زمانی که این تعلیق صورت گرفت، آن قاضی دیگر مصونیت ندارد.
وی درباره دلیل و چرایی این مسئله افزود: مسند قضایی ویژگی‌هایی دارد که به قاضی مصونیت میدهد. به عبارت دیگر قاضی اختیاراتی دارد و با توجه به این اختیارات اقتضا این است که قاضی مصونیت داشته باشد.
دوستعلی در ادامه درباره مصونیت سیاسی بویژه مصونیت سیاسی نمایندگان اظهار داشت: مطابق اصل 84 قانون اساسی نمایندگان مجلس دارای یک مصونیت اجمالی هستند و آن مصونیت در مقام ایفای مقام نمایندگی است.
وی افزود: ماهیت این مصونیت ریشه در موقعیت نماینده در مقام ایفای وظایف نمایندگی خود است تا تحت تعرض و تعقیب قرار نگیرد.
نماینده مردم کرمان در ادامه در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه اگر نماینده‌ای خلاف و جرمی مرتکب شد و به سبب این موضوع به زندان رفت، وضعیت نمایندگی و وظایف نمایندگی آن چه میشود؟ اظهار داشت: با رفتن یک نماینده به زندان، او از موقعیت نمایندگی و ایفای وظایف نمایندگی کنار گذاشته نمی‌شود.
دوستعلی همچنین درباره جایگزین شدن یک نماینده به جای نماینده زندانی تصریح کرد: مطابق اصل 85 قانون اساسی سمت نمایندگی قائم به شخص است و قابل به واگذاری به دیگری نیست و به همین دلیل شرایط نمایندگی در سرجای خود باقی می‌ماند.
این حقوقدان و قاضی بازنشسته کشورمان در ادامه افزود: برای پایان نمایندگی و وظایف نمایندگی باید فرد استعفا دهد و استعفای آن توسط نمایندگان مجلس پذیرفته شود وتصویب شود تا وی مستعفی شناخته شود.
دوستعلی تصریح کرد: با توجه اصول 84 و 85 و 86 قانون اساسی، اگر نماینده در زمان نمایندگی به زندان برود در حقیقت چون جایگزینی ندارد و نمیتوان برای آن جایگزینی آورد و همچنین نماینده مردم است و باید از حق آنها دفاع کند و یک صندلی مجلس در احقاق حقوق مردم خالی میشود، در اینجا باید این احتیاط به خرج داده شود که تا زمانی که یک نماینده، نماینده است و صراحت قانونی نداریم، نباید او زندانی شود.
