نویسنده: مسعود حنیفی
متن یادداشت:
در فضای رسانه‌ای ایران، هر بار که یک اثر نمایشی یا سرگرمی وارد فهرست نامزدهای یک جشن یا جشنواره بین‌المللی می‌شود، موجی از هیجان و تبلیغات ایجاد می‌گردد. اخیراً خبر نامزدی برنامه «گل یا پوچ» در بخش بهترین مسابقه تلویزیونی در سی‌ویکمین دوره جوایز تلویزیونی آسیا (Asian Television Awards) بازتاب نسبتا زیادی در میان رسانه‌های به‌اصطلاح هنری و سرگرمی‌محور داشته است.
بسیاری از رسانه‌ها و صفحات اجتماعی، این رویداد را به عنوان یک افتخار بزرگ و دستاوردی ملی معرفی کرده‌اند. اما اگر نگاهی دقیق‌تر و مبتنی بر واقعیت‌های صنعت رسانه به ماهیت این جوایز بیندازیم، متوجه می‌شویم که این نوع تبلیغات تا حد زیادی اغراق‌آمیز بوده و اعتبار آن‌ها با عناوینی مانند اسکار یا امی قابل مقایسه نیست.
جوایز تلویزیونی آسیا که در سال ۱۹۹۶ تأسیس شده، یک رویداد سالانه صنعتی است که هدف اصلی آن تقدیر از تولیدات تلویزیونی در منطقه آسیا-اقیانوسیه است. این مراسم شامل بیش از پنجاه و شش دسته‌بندی مختلف است که طیف وسیعی از آثار خبری، مستند، درام، انیمیشن و سرگرمی را پوشش می‌دهد. نکته کلیدی درباره ماهیت این جوایز، نحوه شرکت در آن‌هاست.
برخلاف جشنواره‌هایی که آثار توسط نهادهای رسمی دولتی یا آکادمی‌های تخصصی بدون هزینه برای داوری ارسال می‌شوند، جوایز ATA یک سیستم تجاری دارد و سازندگان و شبکه‌های تلویزیونی برای ورود آثار خود به رقابت باید هزینه ثبت‌نام پرداخت کنند. این مدل اقتصادی باعث می‌شود که حجم بالایی از آثار (حدود هزار و چهارصد اثر در سال) وارد چرخه داوری شوند.
وقتی تعداد نامزدها در هر بخش بسیار زیاد باشد و فرآیند انتخاب اولیه نیز بر اساس پرداخت حق عضویت انجام شود، صرفِ دریافت کارت دعوت یا قرار گرفتن در لیست نامزدها، لزوماً به معنای تمایز هنری یا فنی فوق‌العاده آن اثر نیست. اعتبار این جوایز در سطح جهانی محدود به محافل حرفه‌ای صنعت تلویزیون است و عموم مردم جهان آن را نمی‌شناسند.
حتی در داخل آسیا نیز این جایزه رتبه پایین‌تری نسبت به جوایز معتبری چون «امی بین‌الملل»، «جایزه پی‌بادی» یا حتی جشنواره‌های سینمایی و تلویزیونی قدرتمند کره جنوبی و ژاپن دارد. در بسیاری از موارد، برنده شدن یا نامزد شدن در این جوایز بیشتر جنبه بازاریابی و برندسازی برای شبکه‌های خصوصی و پلتفرم‌های استریم دارد تا یک ارزیابی بی‌طرفانه علمی یا هنری. در مورد برنامه «گل یا پوچ»، حضور در این لیست نشان‌دهنده تلاش تیم تولید برای دیده شدن در عرصه‌های بین‌المللی است و نباید آن را تحقیر کرد، اما بزرگ‌نمایی آن نیز حقیقت را مخدوش می‌کند.
رسانه‌هایی که این خبر را با تیترهای حماسی منتشر می‌کنند، معمولاً از جزئیات فنی و ساختار تجاری این جوایز غافل هستند یا عمداً آن را نادیده می‌گیرند. مخاطب ایرانی باید بداند که نامزدی در ATA یک موفقیت نسبی در یک رقابت باز و پولی است، نه یک تأییدیه جهانی از کیفیت هنری اثر.
در مقابل جوایز تجاری مانند ATA، جشنواره‌های معتبر و رقابتی دیگری در سطح جهانی وجود دارند که از اعتبار بسیار بیشتری در این زمینه برخوردارند. در اروپا، جشنواره «Rose d'Or» در سوئیس که از سال ۱۹۶۱ برگزار می‌شود، یکی از معتبرترین رویدادهای تلویزیونی جهان است.
همچنین «Prix Italia» در ایتالیا و «Berlinale Series» در آلمان از مهم‌ترین پلتفرم‌های معرفی آثار تلویزیونی باکیفیت محسوب می‌شوند. در آسیا نیز «Seoul International Drama Awards» کره جنوبی و جوایز «ABU Prizes» که توسط اتحادیه رسمی رادیو و تلویزیون آسیا-اقیانوسیه برگزار می‌شود، اعتبار بسیار بالاتری دارند.
این جشنواره‌ها معمولاً فرآیند داوری سخت‌گیرانه‌تری دارند و شرکت در آن‌ها نشان‌دهنده کیفیت واقعی آثار است. بنابراین، قبل از اینکه هر خبری مبنی بر نامزدی یا برنده شدن آثار ایرانی در این جوایز به عنوان یک شاهکار هنری معرفی شود، باید پرسید: آیا این جایزه توسط یک نهاد مستقل و غیرانتفاعی اعطا می‌شود؟ آیا هزینه شرکت در آن رایگان است؟ پاسخ به این سوالات کمک می‌کند تا ارزش واقعی چنین دستاوردهایی را درک کنیم.
در نهایت، اعتبار یک برنامه تلویزیونی باید با کیفیت محتوایی، تأثیرگذاری اجتماعی و رضایت مخاطب داخلی سنجیده شود، نه صرفاً با دریافت یک تندیس در مراسمی که ورود به آن نیازمند پرداخت وجه نقد است.
