به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد؛ بازار ارز در روزهای اخیر بار دیگر به نقطه‌ای رسیده که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک نوسان معمولی بازار نامید. دلار در معاملات آزاد تا محدوده ۲۷۲ هزار تومان بالا رفت؛ هرچند در ادامه نرخ به محدوده ۲۶۶ هزار تومان برگشت. همین بازگشت سریع البته خود نشانه‌ای از کم‌عمقی بازار و نقش پررنگ انتظارات در قیمت‌گذاری است.
عبدالناصر همتی از ۱۰ دی ۱۴۰۴ ریاست بانک مرکزی را بر عهده گرفت. او همان زمان وعده اصلاح ساختار بازار ارز، کاهش چندنرخی بودن، مدیریت نوسانات و حرکت به سمت یک بازار منسجم‌تر را داد و از ایجاد ثبات در بازار ارز خبر داد. اکنون دلار که در آن زمان حدود ۱۳۷ هزار تومان بود به حوالی ۲۷۰ هزار تومان رسیده است.
همتی اساساً با سیاست تثبیت زاویه داشت و دارد. نگاه او این است که نباید نرخ را مدیریت کرد. نسخه او، حرکت به سمت نزدیک کردن نرخ‌ها به بازار آزاد بود که امروز نتایج آن را در اقتصاد ایران می‌بینیم.
همتی در شهریورماه امسال گفت: «بانک مرکزی در برابر نوسانات بازار تماشاگر نخواهد بود» و تأکید کرد: «بانک مرکزی هرجا نرخ‌ها از واقعیت‌های بنیادی فاصله بگیرند، به‌موقع و با قدرت مداخله خواهد کرد.» او گفت: «ذخایر بانک مرکزی تقویت شده و منابع موجود برای پوشش نیازهای تجاری کفایت دارد.»
اما چند هفته بعد، دلار به عنوان شاخص بازار غیررسمی ارز به محدوده ۲۷۰ هزار تومان رسید. اما شاید عجیب‌ترین تصمیم روزهای اخیر بانک مرکزی، افزایش سقف فروش ارز به افراد بالای ۱۸ سال تا ۱۰ هزار دلار باشد. بانک مرکزی اعلام کرده در چارچوب برنامه عرضه ارز، امکان عرضه تا ۲ میلیارد دلار را در نظر گرفته و در مرحله نخست یک میلیارد دلار از طریق بانک‌ها و صرافی‌های بانکی عرضه می‌شود. افراد بالای ۱۸ سال نیز می‌توانند تا سقف ۱۰ هزار دلار خرید کنند. کسی که قرار است ۱۰ هزار دلار بخرد، با نرخ حدود ۲۵۷ هزار تومان باید بیش از ۲.۵ میلیارد تومان نقدینگی داشته باشد؛ یعنی سیاستی که روی کاغذ «برای همه ایرانیان بالای ۱۸ سال» است، در عمل مخاطب بسیار محدودی دارد؛ زیرا اکثریت مردم چنین نقدینگی‌ای در اختیار ندارند.
فرار همتی از مسجد نور
اتفاق دیروز در حاشیه مراسم ختم خواهر وزیر امور خارجه، بیش از آنکه یک اتفاق ساده حاشیه‌ای باشد، یک «کد» مهم برای فهم وضعیت امروز اقتصاد ایران بود. حضور عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی در این مراسم و مواجهه او با خبرنگاران، به جای آنکه فرصتی برای ارائه گزارش و پاسخگویی باشد، به صحنه‌ای برای «فرار» بدل شد.
رئیس‌کل بانک مرکزی در حالی که بازار ارز در التهابی نفس‌گیر غرق شده و مردم با نگرانی سقوط ارزش دارایی‌های خود را نظاره می‌کنند، بدون آنکه حتی کلامی از سیاست‌های ارزی دولت بر زبان بیاورد، از میان خبرنگاران گریخت. این سکوت همراه با فرار، پیام بسیار خطرناکی برای بازار دارد؛ یعنی متولی اصلی پول ملی، نه پاسخی دارد و نه راهکاری. وقتی کسی که باید فرمانده عملیات ثبات‌بخشی به اقتصاد باشد، از پرسش‌های خبرنگاران هراس دارد، بازار چگونه می‌تواند به سیاست‌های او اعتماد کند؟
مدنی‌زاده: از همتی بپرسید!
اما اوج فاجعه تنها در رفتار رئیس‌کل بانک مرکزی نیست؛ بلکه در آشفتگی مدیریتی میان ارکان تیم اقتصادی دولت پزشکیان نهفته است. در حالی که مردم انتظار دارند تیم اقتصادی دولت چهاردهم، صدایی واحد و راهبردی منسجم برای مدیریت بحران داشته باشد، شاهد پاس‌کاری مسئولیت‌ها هستیم.
روز گذشته، در حالی که سید علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد دولت، از برنامه‌های دولت سخن می‌گفت و مدعی بود که کسری بودجه پوشش داده شده و منابع ارزی خوب است، وقتی با سؤال صریح خبرنگاران درباره وضعیت نابسامان ارز مواجه شد، به سادگی و با فرافکنی گفت: «از آقای همتی بپرسید!»
وقتی وزیر اقتصاد به عنوان متولی اصلی سیاست‌گذاری مالی کشور، پاسخگویی درباره نرخ ارز را به بانک مرکزی حواله می‌دهد، یعنی هماهنگی در دولت عملاً وجود ندارد. بدتر از این ناهماهنگی، تصمیمات عجیبی است که به نام حمایت از مردم، تیر خلاصی بر پیکره ریال می‌زند.
وقتی رئیس مجلس شوکه شد
موضوع فروش ۱۰ هزار دلار به هر فرد بالای ۱۸ سال که این روزها حاشیه‌ساز شده و روز گذشته نیز گزارشی مفصل در روزنامه «نوبنیاد» در این مورد منتشر شد، به صحن مجلس نیز کشیده شد.
مهدی کوچک‌زاده، نماینده مردم تهران در مجلس، دیروز گفت: در شرایطی که کشور با محدودیت منابع ارزی دست‌وپنجه نرم می‌کند و دشمن با تمام قوا به دنبال فروپاشی اقتصادی است، اتخاذ چنین تصمیمی جز رانت‌افزایی و توزیع ناعادلانه منابع چه معنایی دارد؟ کوچک‌زاده خطاب به رئیس مجلس گفت: «شما خودتان واقفید که در حال حاضر یکی از چالش‌های اساسی کشور کمبود منابع ارزی است؛ حال جای سؤال دارد که در چنین شرایطی چرا این‌گونه اقدامات و تصمیمات در دستور کار قرار می‌گیرد؟»
او بیان کرد: «باید شفاف و مشخص شود که چه کسانی توانایی خرید این ۱۰ هزار دلار را دارند؟ قاطبه مردمی که یارانه دریافت می‌کنند، اگر چنین مبالغی (حدود دو و نیم میلیارد تومان) نقدینگی در اختیار داشته باشند که صرف خرید ۱۰ هزار دلار کنند، یارانه‌شان قطع خواهد شد؛ بنابراین عموم مردم توان یا قصد ورود به این مسئله را ندارند. پس چه کسانی غیر از خود این افراد، همراهانشان، دلالان و رانت‌خواران توانایی خرید چنین حجم ارزی را دارند؟»
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نیز در پاسخ به تذکر کوچک‌زاده گفت: «آقای کوچک‌زاده! خود من هم وقتی از طریق رسانه‌ها از این موضوع مطلع شدم، واقعاً برایم جای تعجب داشت که به چه دلیل و با چه منطقی چنین تصمیمی اتخاذ شده است. مطمئن باشید مجلس از پیگیری این مطالبات کوتاه نخواهد آمد.»
این گزارش، نه از سر تخریب، که از سر دلسوزی برای کشوری است که با فشارهای بی‌سابقه‌ای روبه‌روست. دولت پزشکیان باید بداند که «ماه عسل» نقد گذشتگان تمام شده است. امروز، مردم در بازارها پاسخ سیاست‌های شما را می‌دهند. قیمت ۲۷۰ هزار تومانی دلار، نتیجه‌ی مستقیم سیاست‌های دولتی است که برنامه مدونی ندارد.
اقتصاد صلح در میدان جنگ
داود منظور، رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت شهید رئیسی، می‌گوید: افزایش اخیر نرخ دلار در بازار آزاد را نباید صرفاً یک رکورد تازه در بازار متلاطم ارز تلقی کرد. اهمیت این اتفاق در سرعت کاهش ارزش ریال، استمرار روند صعودی ارز و شکل‌گیری انتظاری یک‌طرفه درباره آینده آن است. در شرایطی که فشارهای بیرونی بر شبکه‌های درآمدی و مالی کشور تشدید شده و بازار ارز به میدان اصلی رویارویی اقتصادی تبدیل شده است، به نظر می‌رسد هنوز نظام مالی و سیستم اقتصادی کشور آن‌گونه که در شرایط جنگی و تحریمی لازم است، بازآرایی و آماده نشده و سیاست‌های اقتصاد مقاومتی نیز در عمل به‌صورت جدی و همه‌جانبه پیاده نشده است.
