بازار سهام در حالی چهارمین روز متوالی افت خود را پشت سر گذاشت که همزمان دو روایت متفاوت در برابر سرمایهگذاران قرار گرفته است؛ از یک سو گزارشهای سهماهه برخی شرکتها از بهبود سودآوری حکایت دارد و از سوی دیگر، تداوم خروج سنگین پول حقیقی و سایه ریسکهای سیستماتیک، فضای معاملات را تحت تأثیر قرار داده است. شرایطی که نشان میدهد فعلاً اعتماد، مهمترین متغیر تعیینکننده مسیر بورس است.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ بازار سهام پس از جهشهای هفتههای گذشته، طی چند روز اخیر در فاز نزولی قرار گرفته است؛ بهطوریکه معاملات دیروز (دوشنبه ۲۲ تیر ۱۴۰۵) با تداوم برتری فروشندگان به پایان رسید و شاخص کل بورس تهران برای چهارمین روز متوالی افت کرد. شاخص کل بورس، بهعنوان نماگر بازار، طی این چهار روز حدود ۳۴۵ هزار واحد، معادل ۶.۵ درصد، ریزش داشت. با این حال، بررسیها نشان میدهد که معاملات بازار سهام در روزهای اخیر درگیر یک پارادوکس بنیادی شده است؛ از یکسو برخی گزارشهای عملکرد سهماهه شرکتها نویدبخش سودآوری هستند و از سوی دیگر، سایه سنگین ریسکهای سیستماتیک، نقدینگی را از بازار فراری داده است. این شرایط حاکی از آن است که بازار در مرحلهای از غربالگری سرمایهگذاران قرار دارد. فعالان بازار معتقدند بازار سهام در وضعیت کنونی، با وجود برخی نشانههای بنیادی مثبت، هنوز از دام بیاعتمادی و ریسکهای بیرونی خارج نشده است. از اینرو، هرچند مسیر کلی بازار میتواند در میانمدت رو به بهبود باشد، اما این بهبود یکدست و فراگیر نخواهد بود و فعلاً برنده اصلی، سهمهایی هستند که پشتوانه عملیاتی و سودآوری قویتری دارند.
یکی از نکات مهم این روزها، خروج پول حقیقی از بازار سهام است؛ روز چهارشنبه هفته گذشته ۶.۸ هزار میلیارد تومان و شنبه هفته جاری ۵.۲ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد. روز یکشنبه نیز بیش از ۴.۵ هزار میلیارد تومان و دیروز حدود ۴ هزار میلیارد تومان از چرخه سهام خارج شد. در مجموع، خروج پول حقیقی در چهار روز معاملاتی اخیر به حدود ۲۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده است. این موضوع نشان میدهد که سرمایهگذاران خرد همچنان محتاط هستند و تمایل زیادی به پذیرش ریسک ندارند.
افزایش تقاضا در معاملات دوشنبه
معاملات روز گذشته (دوشنبه)، مانند دو روز نخست هفته جاری و چهارشنبه هفته گذشته، با فشار فروشندگان آغاز شد و همه شاخصهای بورس و فرابورس قرمزپوش شدند. شاخص کل بورس تهران روز گذشته با افت ۸۸ هزار و ۹۵۹ واحدی (۱.۸ درصدی) و از دست دادن کانال ۵ میلیون واحد، در ارتفاع ۴ میلیون و ۹۶۶ هزار و ۶۸۸ واحد ایستاد. شاخص کل هموزن نیز که تصویر دقیقتری از بازار ارائه میدهد، ۱۱ هزار و ۶۵۳ واحد (۰.۹ درصد) افت کرد و به یک میلیون و ۳۲۶ هزار و ۶۷۸ واحد رسید. شاخص فرابورس ایران نیز با ۵۵۱ واحد (۱.۴ درصد) کاهش، در محدوده ۳۸ هزار و ۵۶۲ واحد قرار گرفت.
با این حال، دیروز تقاضا در بازار نسبت به روز یکشنبه دو برابر شد و در مقابل، عرضهها با شیبی ملایم کاهش یافت. ارزش معاملات خرد نیز دو برابر روز یکشنبه بود و تا پایان معاملات، بیش از ۳ هزار میلیارد تومان از صفوف فروش توسط حقوقیها خریداری شد؛ بهطوریکه بازاری که با ۲۴ هزار میلیارد تومان صف فروش آغاز شده بود، با ۱۳ هزار میلیارد تومان صف فروش به کار خود پایان داد. پس از پایان دادوستدها، تنها ۱۸۷ صف خرید در برابر ۲۳۷ صف فروش، بهعنوان سرخطیهای امروز، در سامانه معاملات باقی ماند؛ این در حالی است که روز یکشنبه، پس از پایان دادوستدها، تنها ۵۹ صف خرید در برابر بیش از ۴۷۰ صف فروش وجود داشت.
چرخش هوشمند پول در بورس
کوروش آسایش، کارشناس بازار سرمایه، با اشاره به تغییر رفتار معاملهگران گفت: بازار سهام به دلیل انتشار گزارشهای سهماهه و گزارشهای سال گذشته، اکنون به سمت نمادهایی حرکت میکند که پیشبینی سودآوری مطلوبی برای امسال و سال آینده دارند. تقاضا در حال حاضر هوشمندانهتر شده و پول به سمت صنایعی هدایت میشود که عملیات فروش و وضعیت مالی درخشانتری را برای سهامداران خود رقم میزنند. در واقع، مسیر نمادها طی دو هفته اخیر از کلیت بازار متمایز شده است.
او افزود: نوسان رفتوبرگشتی که یک روز شاهد وضعیت مستعد صعود و روز بعد شاهد وضعیت منفی هستیم، نشاندهنده وزن بالای ریسکهای سیستماتیک در تصمیمگیری سهامداران است.» آسایش تأکید کرد: «اگر متغیرهای بنیادی را در نظر بگیریم، روند همچنان صعودی است، اما این صعود به شکلی که توازن میان تمام نمادها برقرار باشد، نخواهد بود؛ بلکه پول به سمت نمادهایی خواهد رفت که پیشبینی سودآوری و عملکرد مطلوب آنها طی چند ماه آینده، مورد توجه بازار است.
بر اساس این گزارش، بازار سهام این روزها در نقطهای قرار گرفته که تحلیل آن صرفاً با روند شاخصها ممکن نیست و افتهای اخیر و افزایش احتیاط معاملهگران، نگاهها را از تابلوی معاملات به گزارشهای عملکرد شرکتها معطوف کرده است. در واقع، مهمترین پرسش فعالان بازار دیگر این نیست که شاخص کل تا کجا عقبنشینی میکند؛ بلکه این است که آیا سودآوری شرکتها آنقدر قوی خواهد بود که ارزش ذاتی سهام را دوباره به سرمایهگذاران یادآوری کند؟
بر این اساس باید گفت در بازارهای مالی، قیمت سهام در نهایت باید با واقعیتهای اقتصادی شرکتها همسو شود. اگر بنگاههای بورسی بتوانند در گزارشهای سهماهه خود رشد سودآوری را به نمایش بگذارند، طبیعی است که نسبت قیمت به سود (P/E) بازار کاهش پیدا کند و سهام از منظر بنیادی جذابتر شود. چنین وضعیتی معمولاً توجه سرمایهگذاران میانمدت و بلندمدت را جلب میکند؛ زیرا خرید سهام شرکتهایی که سودآوری آنها در حال افزایش است، با ارزشگذاری پایینتر، فرصت مناسبی برای سرمایهگذاری محسوب میشود.
البته نباید تصور کرد که پایین بودن نسبت P/E بهتنهایی تضمینکننده رشد بازار سهام است. تجربه بورس نشان داده است هر زمان ریسکهای سیاسی، نااطمینانیهای اقتصادی یا احتمال تغییر سیاستهای پولی افزایش یافته، سرمایهگذاران حاضر شدهاند حتی سهام ارزنده را نیز با تخفیف معامله کنند. به بیان دیگر، در شرایطی که اعتماد آسیب میبیند، تحلیل بنیادی برای مدتی به حاشیه میرود و مدیریت ریسک به اولویت نخست سرمایهگذاران تبدیل میشود. با این حال، اگر فضای اقتصاد کلان به سمت ثبات حرکت کند و گزارشهای فصلی نیز انتظارات را برآورده سازند، بازار سرمایه میتواند از محل رشد سود شرکتها، بخشی از افتهای اخیر را جبران کند. در چنین شرایطی، اصلاح قیمتها بیش از آنکه نشانه آغاز یک روند نزولی بلندمدت باشد، میتواند فرصتی برای بازنگری در ارزشگذاری سهام تلقی شود؛ بنابراین، مسیر بورس در هفتههای آینده بیش از هر زمان دیگری به تعامل دو عامل وابسته است؛ از یک سو کیفیت گزارشهای مالی شرکتها و از سوی دیگر، روند تحولات سیاسی و اقتصادی. هر کدام از این دو متغیر دست بالا را پیدا کنند، همان مسیر آینده بازار سرمایه را نیز مشخص خواهند کرد.
چهار شرط پایان روند نزولی بورس
فاطمه اکبری، کارشناس بورس هم میگوید: معاملات نشان داد که بازار همچنان با کمبود اعتماد، خروج نقدینگی و ضعف تقاضا روبهرو است. برای اینکه بتوان از پایان روند نزولی صحبت کرد، باید خروج پول حقیقی متوقف شود، ارزش معاملات افزایش پیدا کند، صفهای فروش کاهش یابد و تقاضا به نمادهای بزرگ بازگردد. تا پیش از مشاهده این نشانهها، هر رشد احتمالی، بیش از آنکه آغاز یک روند صعودی جدید باشد، میتواند موقتی باشد.