نویسنده: امیرشهشهانی
حمله یمن به تأسیسات نفتی بقیق عربستان، در شرایط عادی باید یکی از مهمترین شوکهای انرژی در بازار جهانی محسوب میشد. بقیق بهعنوان یکی از بزرگترین مراکز فرآورش نفت جهان و مبدا یکی از بزرگترین خطوط لوله انتقال نفت(شرق به غرب عربستان) نقشی کلیدی در ظرفیت تولید و صادرات نفت این کشور دارد. تعطیلی یا اختلال در فعالیت چنین زیرساختی، بهطور طبیعی باید نگرانی معاملهگران درباره کاهش عرضه و افزایش قیمت نفت را تشدید کند. اما بازار اینبار رفتاری کاملاً معکوس نشان داد: بهجای جهش، قیمت نفت بیش از ۸ درصد سقوط کرد.
برای فهم این تناقض، کافی است تجربه حمله سال ۲۰۱۹ به همین مجموعه را مرور کنیم. در آن مقطع، حمله به بقیق به کاهش موقت حدود ۵.۷ میلیون بشکه از ظرفیت فرآورش روزانه منجر شد و قیمت نفت در یک روز نزدیک به ۲۰ درصد افزایش یافت. اینبار نیز حمله به زیرساختی با ظرفیت حدود ۷ میلیون بشکه، از نظر ماهیت، میتوانست شوکی بزرگتر یا دستکم مشابه ایجاد کند؛ اما آنچه مسیر بازار را تعیین کرد، نه واقعیت میدانی و تهدید عرضه، بلکه پیام سیاسی و رسانهای مخابرهشده از موضوع مذاکرات پنهان آمریکا با ایران بود.
انتشار گسترده اخبار مربوط به گفتوگوهای ایران و آمریکا، پیشرفت مذاکرات عمان و بازگشایی قریبالوقوع تنگه هرمز، به بازار این سیگنال را داد که تنش منطقهای در حال کاهش است و خطر اختلال پایدار در صادرات انرژی از میان خواهد رفت. در نتیجه، معاملهگران بهجای تمرکز بر تعطیلی بقیق، روی چشمانداز کاهش تنش و افزایش دسترسی به نفت متمرکز شدند. به بیان دیگر، بازار نه بر اساس خسارت واردشده به تأسیسات عربستان، بلکه بر اساس تصویری که مسئولان ارشد مذاکرات از قالیباف و پزشکیان تا دستگاه دیپلماسی ایران از آینده بحران ترسیم کرد، قیمتگذاری شد.
این اتفاق نشان میدهد که جنگ رسانهای، بخشی فرعی و تبلیغاتی از منازعات امروز نیست؛ بلکه مستقیماً بر محاسبات اقتصادی و قدرت چانهزنی کشورها اثر میگذارد. پیامهای خوشبینانه و زودهنگام، نهتنها طرف مقابل را برای دادن امتیاز تحت فشار قرار نمیدهد، بلکه به واشنگتن امکان میدهد آثار اقتصادی بحران را مدیریت کند.
ترامپ و دولت آمریکا بهخوبی میدانند که افزایش قیمت نفت میتواند هزینههای سیاسی و اقتصادی سنگینی ایجاد کند. از این منظر، مخابره خبر کاهش تنش و احتمال بازگشایی هرمز، عملاً به مهار بازار و کاهش فشار ناشی از حمله به زیرساخت نفتی عربستان کمک کرد؛ آن هم در شرایطی که هنوز توافق نهایی و تضمینشدهای شکل نگرفته بود.