بازار جهانی نفت در یکی از کمسابقهترین دورههای اختلال عرضه قرار گرفته است؛ بحرانی که تنگه هرمز را به مهمترین نقطه حساس بازار انرژی تبدیل کرده است.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ اکنون صندوق بینالمللی پول گزارش داد که جنگ علیه ایران و اختلال در عبور نفت از این آبراه راهبردی، روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی را از چرخه عرضه خارج کرده؛ حجمی معادل یکپنجم مصرف جهانی نفت. با وجود چنین شوک بزرگی، قیمت نفت برخلاف انتظار بسیاری از ناظران در سطوح بسیار بالاتر تثبیت نشد و پس از جهش اولیه، در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار در هر بشکه قرار گرفت. به اعتقاد صندوق بینالمللی پول، چند عامل موقت مانع از تبدیل این اختلال به یک بحران قیمتی شدیدتر شد؛ عواملی که اکنون بخش قابلتوجهی از ظرفیت خود را از دست دادهاند.
پیش از آغاز درگیری، بازار جهانی روزانه حدود دو میلیون بشکه مازاد عرضه نسبت به تقاضا داشت. پس از آن نیز کاهش مصرف، افزایش تولید در خارج از خلیجفارس و برداشت از ذخایر جهانی، امکان جبران بخشی از کسری را فراهم کرد. در فاصله مارس تا می، کسری بازار بهطور متوسط حدود چهار میلیون بشکه در روز برآورد شد که تقریباً بهطور کامل از محل ذخایر تجاری و راهبردی، بهویژه ذخایر چین، تأمین شد. در بخش تولید نیز آمریکا نقش اصلی را در افزایش عرضه خارج از خلیجفارس ایفا کرد و ونزوئلا، گویان و روسیه نیز تولید خود را افزایش دادند. با این حال، این افزایش تولید برای جبران کامل اختلال ناشی از بستهشدن تنگه هرمز کافی نبود. اهمیت تنگه هرمز تنها به نفت خام محدود نمیشود.
کاهش تولید فرآوردههای نفتی در کشورهای حاشیه خلیجفارس، بهویژه گازوئیل و سوخت جت، فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است؛ منطقهای که حدود ۱۰ درصد از عرضه جهانی این فرآوردهها را تأمین میکند. اکنون نگرانی اصلی بازار، کاهش ذخایر است.
صندوق بینالمللی پول هشدار داد که بخش عمده ظرفیتهای جذب شوک اولیه مصرف شده و ذخایر جهانی به سمت سطوح حداقلی عملیاتی حرکت میکنند. رسیدن ذخایر به پایینتر از این سطح میتواند بازار فیزیکی نفت را با محدودیتهای ساختاری مواجه کند. حتی در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز نیز بازگشت سریع بازار به شرایط عادی تضمینشده نیست. در چنین شرایطی، تنگه هرمز همچنان گلوگاه اصلی بازار نفت جهان است و هرگونه تداوم اختلال در آن، میتواند فشار بر قیمتها، هزینه حملونقل و ذخایر جهانی را تشدید کند. خطر اصلی دیگر صرفاً افزایش قیمت نفت نیست؛ بلکه کاهش ذخایر به سطحی است که انعطافپذیری بازار در برابر شوکهای بعدی را بهشدت محدود کند.