خطای محاسباتی مسئولان، یکی از مهمترین ابزارهای دشمن برای انحراف مسیر تصمیمگیری در جمهوری اسلامی بوده است؛ راهبردی که سالها پیش از سوی رهبر شهید انقلاب مورد هشدار قرار گرفت و امروز نیز در شرایط جنگ ترکیبی، از سوی رهبر جدید انقلاب با تأکید دوباره مطرح شده است. بررسی تجربه گذشته و وضعیت فعلی نشان میدهد غفلت از این هشدار، میتواند هزینههای سنگینی برای کشور به همراه داشته باشد.
هشدار رهبر شهید انقلاب تا تجربه دولت روحانی
در تیرماه سال ۱۳۹۳، رهبر شهید انقلاب اسلامی در دیدار با مسئولان نظام با صراحت نسبت به یکی از پیچیدهترین راهبردهای دشمن هشدار دادند؛ راهبردی که نه در میدان نظامی بلکه در ذهن و محاسبات مسئولان دنبال میشود. رهبر شهید انقلاب در زمینه محور اصلی سخنانشان یعنی تلاش سلطه گران بویژه آمریکا برای ایجاد خطای محاسباتی در ذهن مسئولان ایرانی تأکید کردند که دشمن بهخوبی میداند جمهوری اسلامی در صورت اراده، قادر به تحقق اهداف خود است، از اینرو تلاش میکند با ایجاد اختلال در دستگاه محاسباتی تصمیمگیران، مسیر حرکت کشور را منحرف سازد. ایشان در بخش دیگری فرمودند: « آنچه من میخواهم در این بخش از عرایضم – که عمدهی حرف من هم همین است – عرض بکنم، این است که ما امروز در محاسباتمان نباید دچار اشتباه بشویم؛ نگذارید دشمن در دستگاه محاسباتی شما اثر بگذارد؛ نگذارید اغوا کند؛ نگذارید تطمیع او یا تهدید او اثر بگذارد.»
این هشدار در شرایطی مطرح شد که دولت وقت حسن روحانی، تمام ظرفیتهای کشور را به مذاکرات با غرب گره زده بود. تمرکز بیش از حد بر توافقی مانند برجام، که بهعنوان گشایش اقتصادی معرفی میشد، عملاً به یک خطای محاسباتی بزرگ تبدیل شد. بیان مسائل دوگانه مذاکره یا جنگ و ایجاد ترس و ناامیدی در جامعه، اعتماد به تضمینهای طرف آمریکایی، از جمله اتکاء به امضای مقامات آن کشور، در حالی صورت گرفت که تجربه تاریخی نشاندهنده بیاعتباری چنین تعهداتی بود.
نتیجه این رویکرد، نهتنها تحقق وعدههای اقتصادی نبود، بلکه با خروج آمریکا از توافق و همراهی اروپا با این مسیر، کشور با چالشهای جدیتری مواجه شد. کاهش شدید فروش نفت، جهش قابل توجه نرخ ارز و افزایش وابستگی تصمیمات اقتصادی به رفتار طرفهای غربی، بخشی از پیامدهای این خطای محاسباتی بود. در همین حال، ظرفیتهای بالقوه همکاری با شرق که امروز خود غربیها نیز به دنبال آن هستند نیز مورد غفلت قرار گرفت.
در واقع، همانگونه که رهبر شهید انقلاب هشدار داده بودند، دشمن به نوعی توانست با تأثیرگذاری بر محاسبات برخی مسئولان دولتی، اولویتهای کشور را بهگونهای تغییر دهد که در راستای منافع خود باشد.
هشدار امروز رهبر انقلاب و مسئولیت دولت فعلی
اکنون و در شرایطی متفاوت اما با همان منطق تقابلی، رهبر جدید انقلاب اسلامی بار دیگر بر خطر خطای محاسباتی تأکید کردهاند. پس از یک دوره تقابل سخت و جنگ ترکیبی که با فشارهای نظامی، اقتصادی و رسانهای همراه بوده است، دشمن تلاش دارد با تمرکز بر دو محور «تابآوری مردم» و «ایجاد خطا در محاسبات مسئولان»، اهداف خود را پیش ببرد.
در چنین شرایطی، هرگونه تردید، عقبنشینی غیرعقلانی یا وابستگی یکجانبه به مذاکرات، میتواند مصداقی از همان خطای محاسباتی باشد که پیشتر تجربه شده است. امروز، بیش از هر زمان دیگری، ضرورت دارد که مسئولان با درک واقعبینانه از معادلات قدرت، از تکرار اشتباهات گذشته پرهیز کنند.
یکی از مهمترین الزامات در این مسیر، تنوعبخشی به روابط خارجی و عدم وابستگی به یک بلوک خاص است. همچنین، حفظ انسجام داخلی و تقویت اعتماد عمومی، نقش تعیینکنندهای در خنثیسازی راهبرد دشمن دارد. هرگونه روایتسازی نادرست که موجب فاصله گرفتن مردم از مسئولان شود، میتواند در راستای اهداف جنگ ترکیبی دشمن ارزیابی شود.
در نهایت، تجربه گذشته نشان داده است که غفلت از واقعیتهای میدانی و اتکاء به تحلیلهای خوشبینانه و غیرواقعی، هزینههای سنگینی به کشور تحمیل میکند. امروز، مسئولان باید با هوشیاری، از افتادن در دام خطای محاسباتی پرهیز کرده و با اتکاء به ظرفیتهای داخلی و همراهی مردم، مسیر پیشرفت و اقتدار کشور را دنبال کنند.
خطای محاسباتی، صرفاً یک اشتباه فردی نیست، بلکه میتواند به یک خطای راهبردی تبدیل شود که سرنوشت یک ملت را تحت تأثیر قرار دهد؛ از اینرو، توجه به هشدارهای رهبر انقلاب در این زمینه، ضرورتی انکارناپذیر برای عبور از شرایط پیچیده کنونی است.