با تداوم مبهم ماندن آینده تنگه هرمز، هشدارها درباره بروز شوکی تازه در بازار جهانی انرژی شدت گرفته است. گزارشهای فایننشال تایمز و فارین پالیسی نشان میدهد کاهش سریع ذخایر نفت، اختلال در صادرات و دشواری بازگشت زنجیره تأمین، میتواند قیمتها را در ماههای آینده بهطور چشمگیری افزایش دهد و اقتصاد جهانی را در معرض رکود، بیثباتی و فشارهای گستردهتری قرار دهد.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ فایننشال تایمز در گزارشی تازه هشدار داد که صنعت نفت جهان با شوکی «هولناک» در سمت تقاضا روبهروست؛ شوکی که ریشه آن در تداوم جنگ با ایران و نامشخص بودن سرنوشت تنگه هرمز قرار دارد. این گزارش تأکید میکند که امید به بازگشایی سریع و کامل این گذرگاه راهبردی، که یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، بسیار کمرنگ شده است. افزون بر نفت، بخش قابلتوجهی از صادرات گاز طبیعی مایع، کودهای شیمیایی و سایر کالاهای حیاتی نیز از این مسیر عبور میکند. با این حال، تحلیلگران و نهادهای بینالمللی نسبت به وقوع یک شوک جدید در بازار نفت هشدار میدهند.
قیمت نفت در ماه گذشته میلادی نزدیک به ۲۰ درصد کاهش یافت. این افت عمدتاً ناشی از خوشبینی معاملهگران به اظهارات دونالد ترامپ و مقامهای آمریکایی درباره احتمال دستیابی به توافق با ایران و بازگشایی تنگه هرمز بود؛ اما با تشدید درگیریهای نظامی میان طرفین و توقف مذاکرات، چشمانداز بازگشایی سریع و کامل این آبراه استراتژیک بسیار ضعیف به نظر میرسد.
پیش از این، آژانس بینالمللی انرژی، صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی در بیانیهای مشترک اعلام کردند که ذخایر نفتی جهان با سریعترین نرخ تاریخی در حال کاهش است. بر اساس این بیانیه، اگر جریان حملونقل دریایی به وضعیت عادی بازنگردد، کاهش سریع ذخایر جهانی نفت در آستانه اوج مصرف تابستانی نیمکره شمالی میتواند مخاطرات فزایندهای برای امنیت انرژی، ثبات بازارها و تابآوری اقتصاد جهانی ایجاد کند. فایننشال تایمز تأکید کرد: کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که افزایش قیمت نفت تا سطح ۱۵۰ دلار برای هر بشکه میتواند اقتصاد جهانی را وارد رکودی عمیق و فرسایشی کند.
باب مکنالی، بنیانگذار مؤسسه گروه انرژی راپیدان، میگوید بازار نفت طی ماه مه نسبت به پیامدهای بسته شدن تنگه هرمز بیش از اندازه خوشبین بوده است. به گفته وی، بازارها گرچه ماهیتی آیندهنگر دارند، اما همواره در پیشبینی تحولات بیسابقه دقیق عمل نمیکنند. بخش بزرگی از فعالان بازار تصور میکردند که بحران بهزودی پایان خواهد یافت و دولت آمریکا با ایران به توافق خواهد رسید؛ توافقی که موجب آزاد شدن جریان نفت محبوسشده و بازگشت تولید میادین نفتی میشد. مکنالی این سناریو را غیرواقعبینانه میداند و هشدار میدهد که در صورت ادامه کاهش ذخایر جهانی، قیمت نفت در ماههای ژوئیه یا اوت میتواند به نزدیکی ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد. چنین سطحی از قیمتها موجب شدیدترین شکل کاهش اجباری تقاضا، آسیب گسترده به اقتصاد جهانی و رکود اقتصادی خواهد شد.
نگرانی شرکتهای بزرگ نفتی آمریکا
فایننشال تایمز مینویسد: اگرچه افزایش قیمت نفت در کوتاهمدت میتواند سودآوری صنعت نفت آمریکا را افزایش دهد، اما شرکتهای بزرگ این صنعت نیز نسبت به شرایط فعلی ابراز نگرانی کردهاند. برآوردها نشان میدهد اگر میانگین قیمت نفت وستتگزاس در سال جاری به ۱۰۰ دلار برسد، بیش از ۶۰ میلیارد دلار به جریان نقدی صنعت نفت آمریکا افزوده خواهد شد. با این حال، شرکتهای اکسونموبیل و شورون هشدار دادهاند که کاهش ذخایر جهانی و حذف بخش بزرگی از نفت تحریمشده روسیه و ایران از بازار، توان جذب شوکهای احتمالی را کاهش داده است. نیل چپمن، معاون ارشد اکسونموبیل، اعلام کرد: ما به سطوحی از ذخایر نزدیک میشویم که تاکنون سابقه نداشته است. وقتی به آن نقطه برسیم، قیمتها جهش خواهند کرد. وی همچنین احتمال افزایش قیمت محمولههای نفت برنت تا محدوده ۱۵۰ تا ۱۶۰ دلار در هر بشکه را مطرح کرد.
تداوم بحران انرژی با وجود توافق
مجله فارین پالیسی آمریکا نیز در تحلیلی هشدار داد که آشفتگی بازارهای جهانی انرژی تقریباً به طور حتم ماهها و شاید حتی تا سال آینده ادامه خواهد یافت؛ صرفنظر از این که آمریکا و ایران چقدر به یک توافق صلح پایدار نزدیک شوند یا شرایط دقیق این توافق چه باشد. این مجله نوشت: مشکلات مداوم بازار نفت، گاز طبیعی و حتی کالاهایی مانند هلیوم و کودهای شیمیایی، در سه مسئله اصلیِ جریان حملونقل، موجودی انبارها و تولید خلاصه میشود. منطقه خلیج فارس دیگر نمیتواند همان مقدار انرژی قبل از جنگ را تولید کند. همچنین زمان زیادی طول میکشد تا نفت و گاز موجود دوباره به بازارهای جهانی برسد. به نوشته فارین پالیسی، حجم عظیم اختلال انباشتهشده در بازارهای انرژی باعث میشود مشکلات ماهها ادامه پیدا کند؛ فرقی نمیکند در کوتاهمدت چه توافقی حاصل شود. از نظر عملی، به جای کاهش ناگهانی قیمتها که دولت ترامپ پیشبینی کرده بود، قیمت نفت و گاز در تابستان بالا میماند.
فارین پالیسی تصریح کرد که انگیزه اصلی آمریکا برای رسیدن به یک توافق موقت، بازگشایی تنگه هرمز است؛ همان تنگهای که قبل از شروع جنگ ترامپ علیه ایران در اواخر فوریه کاملاً باز بود؛ اما حتی توافق بر سر خود تنگه هم بسیار دشوار است. تهران تأکید کرده که نظام آینده حاکم بر تنگه هرمز با گذشته متفاوت خواهد بود؛ در حالی که واشنگتن در پیشنویس توافق این هفته خود، خواستار بازگشت کامل به آزادی عبور شده است. بسیاری از کارشناسان، از جمله مقامات سابق دولت آمریکا، میگویند شانس بازگشت به آزادی کامل عبور بسیار کم است؛ چون ایران مهمترین برگ فشار خود را پیدا کرده است.
سؤال بزرگ دیگری که بر طول بحران تأثیر میگذارد، حجم نفت و گازی است که برای پر کردن نفتکشها پس از بازگشایی هرمز تولید خواهد شد. فارین پالیسی افزود: در طول جنگ، تولید حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت در روز به دلیل بسته شدن اکثر بنادر صادراتی متوقف شده است. حتی در بهترین حالت، بازگشت تولید به سطح قبل از جنگ زمان میبرد. حجم و مدت این قطعی، سؤالهایی درباره آسیبهای احتمالی طولانیمدت به مخازن نفتی ایجاد کرده است. این مسئله بهویژه برای عراق و کویت نگرانکننده است. جدای از خسارت مستقیم به تأسیسات نفت و گاز در اثر جنگ که برخی تخمینها آن را حدود ۵۰ میلیارد دلار میدانند ــ راه بهبودی کامل تولید حداقل چند ماه طول میکشد.
در همین رابطه، فیلیپ خوری، مقام ارشد در شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک)، هشدار داد که اگر تقاضای نفت افزایش یابد و اختلالات ناشی از جنگ با ایران در عرضه نفت ادامه یابد، ماه آگوست میتواند نقطه عطفی برای افزایش قابل توجه قیمت نفت باشد. او همچنین هشدار داد که حتی پس از بازگشت جریان عادی نفت، زنجیرههای تأمین جهانی ممکن است تا یک سال زمان نیاز داشته باشند تا به طور کامل بهبود یابند. معاون اجرایی فروش و معاملات شرکت ادنوک تأکید کرد: اوضاع مثل کلیدی نیست که یکباره بخورد و به حالت قبل برگردد. برخی از اجزای زنجیره تأمین هفتهها و برخی دیگر ماهها طول میکشد تا احیا شوند و بازگشت کامل به شرایط قبل از جنگ احتمالاً تا اواسط سال ۲۰۲۷ به طول خواهد انجامید.
مخازن نفت جهان خالی شده است
فارین پالیسی در ادامه تاکید کرد: موجودی انبارهای تجاری و دولتیِ نفتی (بهجز چین) بسیار اندک است و بیشتر آنها قبلاً خالی شدهاند. یعنی دو مکانیسم اصلی کاهش شوک در بازارهای جهانی انرژی تا حد زیادی از بین رفته است. در نتیجه، موجودیهایی که به سرعت در حال کاهش هستند، تا نیمه دوم سال جاری میلادی نیز پایین میآیند. این یعنی قیمتها حتی پس از پایان درگیریها بالا باقی میمانند. پیشبینی ناظران بازار نفت ــ بهویژه بانکهای سرمایهگذاری و معاملهگران ــ که بحران انرژی را مشکلی زودگذر، قابل کنترل و هماندازه طول دوره جنگ میدانستند، اشتباه از آب درآمده است. این بحران در واقع آثاری طولانیمدت خواهد داشت که تا سال آینده ادامه مییابد. این موضوع کاملاً در مورد گاز طبیعی، نفت و فرآوردههای تصفیهشده مانند دیزل و سوخت هواپیما صدق میکند.