علیرضا حجت پناه
بخشی از گزارشهادرباره طرح پیشنهادی ایران، در چارچوب گمانهزنیهای رسانهای یا جنگ روانی قرار میگیرد، اما اینطور هم نیست که کاملاً بیپایه باشد. پیش از آغاز جنگ اخیر، پیشنهادهایی از سوی ایران مطرح شده بود که حتی شامل خروج اورانیوم غنیشده نیز میشد. بنابراین اصل این مباحث، سابقه دارد. با این حال، باید توجه داشت که آن پیشنهادها در شرایطی ارائه شده بودند که هدف، جلوگیری از وقوع جنگ بود. اکنون که درگیری نظامی رخ داده، تکرار همان پیشنهادها منطقی نیست.
تجربه گذشته، بهویژه در برجام، نشان داده که چنین موازنهای عملاً به نفع طرف مقابل تمام میشود. در برجام، ایران امتیازات گستردهای در حوزه هستهای داد، اما در مقابل، رفع تحریمها نهتنها کامل و پایدار نبود، بلکه در مقاطعی افزایش هم پیدا کرد.اگر امروز هم قرار باشد همان الگو تکرار شود یعنی امتیازدهی سنگین هستهای در برابر وعدههای تدریجی و غیرقطعی در حوزه تحریم میتوان گفت با خسارتی حتی فراتر از برجام مواجه خواهیم بود. این در حالی است سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان اعلام کرد در طرح ایران موضوع هستهای وجود ندارد.
انتشار جزئیاتی از یک طرح پیشنهادی منتسب به تیم مذاکرهکننده ایران از سوی شبکه الجزیره، بار دیگر بحث درباره مسیر دیپلماسی و نسبت آن با خطوط قرمز کشور را به صدر تحلیلها بازگردانده است. این طرح که در سه مرحله تنظیم شده و شبیه به طرح محمدجواد ظریف است از آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز آغاز میشود و تا توقف بلندمدت غنیسازی و لغو تدریجی تحریمها پیش میرود؛ اما بسیاری از مفاد آن بهویژه در حوزه هستهای و تنگه هرمز با پرسشهای جدی مواجه شده است. با اینحال سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان اعلام کرد در طرح ایران موضوع هستهای وجود ندارد.
در همین رابطه، با دکتر فواد ایزدی، کارشناس مسائل آمریکا، به گفتوگو نشستیم تا ابعاد این طرح و پیامدهای احتمالیاش برای ایران را بررسی کنیم.
شبکه الجزیره جزئیاتی از یک طرح پیشنهادی منتسب به ایران منتشر کرده که در آن، موضوعاتی مانند توقف ۱۵ ساله غنیسازی و رقیقسازی اورانیوم مطرح شده؛ موضوعاتی که جزو خطوط قرمز ایران هستند. ارزیابی شما از این خبر چیست؟
فواد ایزدی: بخشی از این گزارشها در چارچوب گمانهزنیهای رسانهای یا جنگ روانی قرار میگیرد، اما اینطور هم نیست که کاملاً بیپایه باشد. پیش از آغاز جنگ اخیر، پیشنهادهایی از سوی ایران مطرح شده بود که حتی شامل خروج اورانیوم غنیشده نیز میشد. بنابراین اصل این مباحث، سابقه دارد. با این حال، باید توجه داشت که آن پیشنهادها در شرایطی ارائه شده بودند که هدف، جلوگیری از وقوع جنگ بود. اکنون که درگیری نظامی رخ داده، تکرار همان پیشنهادها منطقی نیست.
در این طرح برخلاف خطوط قرمز رهبرمعظم انقلاب باردیگر موضوعات هستهای محل بحث و معامله قرار گرفته است.
فواد ایزدی: تجربه گذشته، بهویژه در برجام، نشان داده که چنین موازنهای عملاً به نفع طرف مقابل تمام میشود. در برجام، ایران امتیازات گستردهای در حوزه هستهای داد، اما در مقابل، رفع تحریمها نهتنها کامل و پایدار نبود، بلکه در مقاطعی افزایش هم پیدا کرد.اگر امروز هم قرار باشد همان الگو تکرار شود یعنی امتیازدهی سنگین هستهای در برابر وعدههای تدریجی و غیرقطعی در حوزه تحریم میتوان گفت با خسارتی حتی فراتر از برجام مواجه خواهیم بود.
برخی در این طرح بهدنبال رقیقسازی یا خروج این ذخایر هستند. این موضوع چه تبعاتی میتواند داشته باشد؟
فواد ایزدی: آمریکاییها به صراحت در مقاطعی به حمله هستهای ونابودی تمدن ایران تهدید کردهاند. اگر این ظرفیت از بین برود چه از طریق رقیقسازی یا خروج، دست طرف مقابل برای طرح تهدیدات جدیتر بازتر میشود. تا زمانی که ایران چندصد کیلوگرم اورانیوم غنیشده در اختیار دارد، یک ظرفیت در برابر تهدیدات هستهای در اختیار دارد. بحث این نیست که ایران الزاماً به سمت ساخت سلاح برود، بلکه همین ظرفیت، خودش بازدارندگی ایجاد میکند.
بنابراین میتوان گفت ورود به یک «معامله هستهای» در شرایط فعلی، پیامدهای امنیتی جدیدی بهدنبال دارد؟
فواد ایزدی: بله، دقیقاً همینطور است. اگر کشوری ظرفیتهای بازدارنده خود را تضعیف کند، در معرض تهدیدات بیشتری قرار میگیرد. تجربه نشان داده که طرف مقابل تابع ملاحظات اخلاقی نیست وهیچ تضمینی برای جنایت بیشتر او وجود ندارد جز قدرتمند بودن و پشیمان کردن آمریکا از اقدام نظامی.