با وجود وعدههای مکرر دولت برای جلوگیری از قطع برق، خاموشی حالا از خانهها تا کارخانهها آغاز شده و شکاف میان وعده و واقعیت را عیان کرده؛ به طوری که طبق اعلام دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، در حال حاضر، محدودیت تأمین برق واحدهای صنعتی به ۲ روز در هفته رسیده است و پیشبینی میشود همانند سال گذشته، این محدودیت در ادامه به بازه زمانی عصر تا نیمهشب نیز گسترش یابد.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ سال گذشته، قطعی برق در بخش خانگی و صنایع از نیمه دوم فروردینماه آغاز شد. علت آن نیز افزایش دما (آغاز گرمای هوا) و افت شدید تولید برق نیروگاههای برقآبی به دلیل خشکسالی اعلام شده بود. این در حالی است که میزان تقاضای برق نیز طی سالهای گذشته در محدوده ۷۵ هزار تا ۸۰ هزار مگاوات قرار داشت. با این حال، هفته گذشته پیک مصرف روزانه برق در کشور به بالاترین رقم سال جاری، یعنی ۷۰ هزار مگاوات، رسید. این در حالی است که امسال تاکنون خاموشیها در بخش خانگی اعمال نشده بود و برق صنایع یک روز در هفته (جابهجایی پیک در بخشهای صنعتی) قطع میشد. همچنین گرمای هوا در سال جاری از این هفته شروع شد. با این حال، با وجود رشد ۵ درصدی تأمین توان و ۳ درصدی تأمین انرژی نسبت به سال گذشته، پیشبینی میشود مصرف برق در روزهای آینده از مرز ۷۵ هزار و ۵۰۰ مگاوات عبور کند.
وزارت نیرو پیش از این اعلام کرده بود تا قبل از تابستان امسال، ۵ هزار مگاوات تولید برق خورشیدی وارد شبکه خواهد شد. همچنین به دلیل بارشهای زمستان سال گذشته و بهار امسال، میزان تولید برقآبی نیز نسبت به سال گذشته رشد چشمگیری داشته است. البته مصطفی رجبی مشهدی، معاون وزیر نیرو در امور برق و انرژی، میگوید: بخشی از نیروگاههای صنایع ماده ۴ که سال گذشته برق مورد نیاز برخی صنایع و مجتمعهای پتروشیمی را تأمین میکردند، بر اثر آسیبهای واردشده در جنگ رمضان از مدار خارج شدهاند؛ از اینرو شبکه سراسری اکنون باید بخشی از نیاز برق این واحدها را نیز تأمین کند و مجموعه این عوامل، شرایط بهرهبرداری از شبکه را نسبت به سال گذشته حساستر کرده است.
با این حال، طی روزهای اخیر خبرهای مختلفی از قطعی برق منازل و واحدهای تولیدی منتشر شده است. در همین رابطه و به عنوان نمونه، سخنگوی شرکت توزیع نیروی برق مشهد گفت: از یکشنبه ۲۱ تیرماه، به دنبال مدیریت مصرف برق، خاموشیها در بخش خانگی اعمال خواهد شد. علیرضا کاشی تصریح کرد: خاموشیها در مناطق مختلف شهر از ۸ صبح آغاز شده و تا شب ادامه خواهد داشت. زمان خاموشیها ۲ ساعته بوده و برنامه خاموشی در سطح شهر توزیع شده است. اگر مردم بتوانند در مدیریت مصرف همراهی کنند، قطعاً جداول تعدیل میشود.
خاموشی صنایع به ۲ روز در هفته رسید
علاوه بر منازل، واحدهای تولیدی نیز از قطعی برق در امان نبودند. در همین رابطه، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران گفت: در حال حاضر، محدودیت تأمین برق واحدهای صنعتی به ۲ روز در هفته رسیده است. آرمان خالقی اظهار داشت: پیشبینی میشود همانند سال گذشته، این محدودیت در ادامه به بازه زمانی عصر تا نیمهشب نیز گسترش یابد. وی افزود: پیشنهاد شده است که روزهای خاموشی صنایع بهعنوان روز تعطیل واحدهای تولیدی در نظر گرفته شود. خالقی تاکید کرد: با وجود اینکه طی ماههای گذشته از سوی صنایع و خانه صمت پیشنهاد جایگزینی روزهای تعطیل با روزهای خاموشی صنایع ناشی از ناترازی برق مطرح شده بود، اما تاکنون هیچ تمهیدی در این زمینه اندیشیده نشده و اقدامی برای اجرای آن صورت نگرفته است.
تداوم خاموشی با وجود وعدههای بسیار
تکرار قطع برق منازل و واحدهای تولیدی در حالی ادامه دارد که مسئولان دولت پیش از این بارها از وضعیت مطلوب تأمین برق گفته و وعده عبور بدون خاموشی از تابستان را داده بودند. مسعود پزشکیان، رئیس دولت، در نخستین روز آذر سال گذشته، با اشاره به افزایش ذخایر سوخت از ۱.۲ میلیارد لیتر در سال گذشته به بیش از ۳ میلیارد لیتر، گفت: دیگر قطع برق نداریم و تابستان آینده را با آمادگی میگذرانیم. پزشکیان همچنین در ۲۹ بهمن سال گذشته، با تأکید بر هدف دولت برای کاهش خاموشیها در بخش خانگی، گفت: امسال تلاش شد قطعی برق در منازل به حداقل برسد و امید داریم تابستان آینده نیز خاموشی گستردهای رخ ندهد.
وعده رفع یا کاهش خاموشیها البته ادامه داشت و به پزشکیان محدود نبود. وزیر نیرو ۶ آبان سال گذشته، در حاشیه مراسم افتتاح بیستونهمین کنفرانس بینالمللی شبکههای توزیع نیروی برق، اظهار کرد: اوضاع صنعت برق رو به بهبود است و با همکاری مردم، تلاشها به نتیجه خواهد نشست. از تابستان امسال بدون خاموشی عبور کردیم و امیدواریم در ماههای آینده نیز وضعیت بهتر شود و طرحها به ثمر بنشیند. عباس علیآبادی همچنین گفت: با همکاری مردم و بهبود وضعیت سوخت نیروگاهها، از تابستان بدون خاموشی عبور کردیم و دیگر خاموشی نخواهیم داشت. وزیر نیرو در ۲۳ اردیبهشت سال جاری و حدود یک ماه پس از آتشبس، با اشاره به نشست مشترک با اعضای کمیسیون عمران مجلس، ضمن تشریح آمادگیها برای تأمین آب و برق تابستان، تأکید کرد که با همکاری مردم و افزایش ظرفیت تولید، وضعیت امسال از سال گذشته به مراتب بهتر خواهد بود و امید است تابستان بدون خاموشی سپری شود.
فاصله تأمین برق با برنامه هفتم
آخرین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت صنعت برق در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد ناترازی برق، کمبود تولید در ساعات اوج مصرف و عقبماندگی از اهداف برنامه هفتم همچنان پابرجاست. بر اساس این گزارش، برنامه هفتم پیشرفت برای سال ۱۴۰۴ دستیابی به ظرفیت تولید ۷۶ هزار و ۱۹۱ مگاوات برق در اوج بار را هدفگذاری کرده بود، اما تولید واقعی تنها به حدود ۶۲ هزار و ۷۵۱ مگاوات رسید. به بیان دیگر، عملکرد کشور در این شاخص تنها حدود ۱۴ درصد مسیر مورد انتظار را طی کرده است.
در حوزه توسعه نیروگاهی نیز وضعیت چندان امیدوارکننده نیست. ظرفیت اسمی کل نیروگاههای کشور از ۹۴ هزار و ۵۷۹ مگاوات در سال ۱۴۰۳ به حدود ۹۹ هزار مگاوات رسیده، اما این رقم همچنان فاصله قابل توجهی با هدف ۱۰۴ هزار و ۷۸۲ مگاواتی تعیینشده برای پایان سال دوم برنامه (پایان سال ۱۴۰۴) دارد. گزارش مجلس هشدار میدهد که ادامه این روند میتواند ناترازی میان تولید و مصرف برق را در سالهای آینده تشدید کند. شاید نگرانکنندهترین عدد گزارش، مربوط به «بار تأمیننشده در اوج تقاضا» باشد؛ شاخصی که عملاً میزان کمبود برق را نشان میدهد. این رقم در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۴ هزار و ۷۴۶ مگاوات بوده است؛ در حالی که برنامه هفتم برای این سال عدد ۷۴۲ مگاوات را هدفگذاری کرده بود. به عبارت دیگر، صنعت برق نهتنها به هدف نزدیک نشده، بلکه هنوز فاصلهای عظیم با آن دارد. در جمعبندی، مرکز پژوهشهای مجلس نتیجه میگیرد که صنعت برق ایران در سال دوم برنامه هفتم، اگرچه در توسعه تجدیدپذیرها و بازار برق پیشرفتهایی داشته، اما در مهمترین مأموریت خود، یعنی رفع ناترازی و تضمین تأمین پایدار برق، هنوز فاصله زیادی با اهداف تعیینشده دارد؛ فاصلهای که اگر جبران نشود، تحقق اهداف برنامه هفتم را با تردید جدی مواجه خواهد کرد.
دلیل قطعی برق در چند منطقه کشور چه بود؟
همزمان با افزایش قابلتوجه دمای هوا در سطح کشور چند واحد نیروگاهی به دلیل نقص فنی از مدار خارج شد. برآورد میشود حدود ۱۰۰۰ مگاوات از توان تولید برق کشور بهواسطه این خروجهای اضطراری کاسته خواهد شد. یک واحد نیروگاهی در تبریز بهواسطه خرابی در ترانس و یک واحد دیگر در قشم بهواسطه خمشدن روتور از جمله این واحدهای عملیاتی هستند. مصطفی رجبی مشهدی گفت افزایش چشمگیر دما و خروج اضطراری نیروگایی به دلیل نقص فنی فشار بر شبکه برق را بیشازپیش کرده و از مردم تقاضا داریم برای تأمین پایدار انرژی نسبت به صرفهجویی اقدام کند.