رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین با بیان اینکه قبل از جنگ، نرخ ارز ۱۶۲ هزار تومان بود و اکنون حدود ۱۵ درصد افزایش پیدا کرده است، میگوید: یک سال قبل از جنگ، نرخ ارز ۶۰ درصد افزایش یافت و اگر جنگ هم نمیشد، به دلیل جراحی ارزی دیماه سال گذشته، اکنون نرخ دلار حدود ۱۸۰ هزار تومان بود.
به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد؛ بازار ارز در روزهای اخیر دوباره دچار تلاطم شده است. قیمت هر دلار آمریکا در بازار غیررسمی به محدوده ۱۹۰ هزار تومان هم نزدیک شد. این در حالی است که در طول جنگ، قیمتها هیچگاه حتی به نزدیکی ۱۷۰ هزار تومان هم نرسید؛ اما اکنون که جنگ در مرحله سکوت (آتشبس موقت) قرار دارد، قیمتها در بازار ارز افزایش را تجربه میکنند.
زمستان سال گذشته بود که دولت با تغییر رئیسکل بانک مرکزی، سیاست ارزی خود را تغییر داد. عبدالناصر همتی ۱۰ دیماه سال گذشته جانشین محمدرضا فرزین شد و از برنامه خود برای تکنرخی کردن ارز خبر داد. دولت با حذف ارز ترجیحی و رساندن نرخ ارز مرکز مبادله (نیما) به نرخ بازار غیررسمی، تلاش کرد ایده خود برای تکنرخی کردن ارز را اجرایی کند. با این حال، پس از این اقدام، نرخ ارز در بازار غیررسمی افزایش یافت. به دنبال افزایش نرخ ارز در بازار غیررسمی، نرخ مرکز مبادله نیز بالا رفت تا شکاف ایجادشده برطرف شود، اما نشد.
حالا جهش اخیر نرخ ارز باعث شده شکاف میان نرخ ارز بازار رسمی و غیررسمی بیشتر هم بشود. ریشه افزایش اخیر نرخ ارز در بازار غیررسمی، پرسشی است که این روزها ذهن بسیاری را درگیر کرده است. نکتهای که این مسئله را پیچیدهتر میکند این است که نرخ ارز حتی در هفتههای جنگ هم به این سطح نرسیده بود؛ اما اکنون با پایانیافتن تبادل آتش، اوضاع بدتر شده است.
رصد اخبار مرتبط با بازار ارز نشان میدهد طی هفتههای اخیر دو رویداد مهم در این حوزه به وقوع پیوسته است. نخستین رویداد، تصمیم دولت برای کاهش نسبت الزام انتقال ارز صادرکنندگان به ۶۰ درصد بود. سازمان توسعه تجارت ۸ اردیبهشت این خبر را اعلام کرد. پیشتر، پس از تغییرات مدیریت ارزی کشور و تشکیل تالار دوم، مقرر شده بود نرخ بازگشت ارز از ابتدای اسفندماه ۷۰ درصد و از ابتدای خردادماه ۸۰ درصد تعیین شود. کاهش تعهد بازگشت ارز بازرگانان از سوی سازمان توسعه تجارت، به دلیل آنچه «شرایط اضطراری» خوانده شد، اعمال شد. رویداد دوم در حوزه ارز، تصمیم دولت برای ثبتسفارش برخی کالاها بدون انتقال ارز بود. سازمان توسعه تجارت ۵ اردیبهشت به گمرک کشور اعلام کرد که ثبتسفارش مواد اولیه و ماشینآلات تولید بدون نیاز به انتقال ارز انجام گیرد.
به نظر میرسد اقدامات اخیر در راستای تأمین اقلام مورد نیاز کشور بوده و مسئولان، افزایش نرخ ارز را بهعنوان نتیجه ناگزیر این تصمیمات پذیرفتهاند. در مجموع آنچه مشخص است، وابستگی بالای تورم به نرخ ارز در کوتاهمدت و همچنین تأثیرپذیری انتظارات تورمی مردم و فعالان اقتصادی از نوسانات بازار ارز است که طی روزهای اخیر موج جدیدی از نگرانیها را در جامعه ایجاد کرده است.
چرا نرخ ارز افزایش یافت؟
مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، در گفتوگو با خبرنگار ما اظهار داشت: قبل از جنگ، نرخ ارز حدود ۱۶۲ هزار تومان بود و اکنون حدود ۱۵ درصد افزایش پیدا کرده است. این جنگ آسیبهایی به اقتصاد ایران (تولید ناخالص کشور) وارد کرد. در کنار آن، انتظارات تورمی در جامعه وجود دارد. مردم فکر میکنند اکنون پتروشیمی نداریم، پس ارز حاصل از پتروشیمی هم نداریم و تصور میکنند باید واردات انجام شود و برای واردات باید ارز وجود داشته باشد.
وی با بیان اینکه افزایش کنونی نرخ ارز دلیل اقتصادی ندارد و حاصل شرایط جنگی است، گفت: در این شرایط، دولت و بانک مرکزی باید ارز را در کشور سهمیهبندی کنند؛ یعنی هر کسی نتواند واردات انجام دهد. باید اولویتهای واردات مشخص شود و بر اساس آن، برنامهریزی کاملاً متمرکز و ممسکانه انجام دهیم.
این فعال اقتصادی تصریح کرد: دولت باید به مردم اطمینان بدهد که دچار کمبود مواد غذایی و ضروریات زندگی نمیشوند و در عین حال، تولید و توزیع نیز باید تحت کنترل متمرکز باشد.
مواد اولیه در انبارها وجود دارد
حریری تأکید کرد: همواره در انبارهای کشور به میزان دو تا سه ماه مواد اولیه برای تولید وجود دارد؛ بنابراین افزایش شدید تقاضای برخی محصولات مانند فولاد و…، نیاز واقعی تولید نیست. امروز بر اساس سامانه جامع تجارت، مشخص است چه کسی، در چه تاریخی و چه مقدار کالا وارد کرده است و در سامانه انبارها نیز مشخص است که این کالا در کدام انبار قرار دارد. اطلاعات موجودی کالاها باید تجمیع شود.
او با اشاره به انتظارات تورمی گفت: امروز هر کسی سعی میکند پول داغش را به کالا تبدیل کند؛ بنابراین دولت باید مدیریت منابع و مصارف ارزی کشور را با توجه به اطلاعات موجود از طریق سامانه انبار، گمرک و سامانه مالیاتی انجام دهد. اینکه کسی فکر کند مثلاً امروز مواد «پت» برای تولید بطری آب یا روغن وجود ندارد، به نظر من مضحک است؛ زیرا مدل تولید ما بهگونهای نیست که انبارها در لحظه صفر باشند و معمولاً حداقل به میزان چند ماه مواد اولیه وجود دارد. این موارد باید مشخص و کنترل شود.
دلار قبل از جنگ ۶۰ درصد گران شد
رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین اضافه کرد: در یک سال قبل از جنگ، نرخ ارز از ۱۰۰ هزار تومان به ۱۶۰ هزار تومان افزایش یافته بود؛ یعنی ۶۰ درصد رشد کرده بود. اگر جنگ هم نمیشد، به دلیل جراحی ارزی دیماه سال گذشته دولت، اکنون نرخ ارز حدود ۱۸۰ هزار تومان بود؛ بنابراین این اتفاق جدیدی برای بازار ارز نیست.
حریری گفت: به دلیل شرایط جنگی و نبود تقاضای مؤثر در بازار و توقف فعالیتهای اقتصادی، در ایام جنگ نرخ ارز از ۱۶۰ هزار تومان به حدود ۱۴۰ هزار تومان هم برگشت اما با توقف جنگ دوباره استعداد افزایش را داشت که رخ داد.
این فعال اقتصادی در مورد نقش برخی تصمیمات مانند ثبت سفارش بدون انتقال ارز در افزایش نرخ ارز در بازار غیررسمی پاسخ داد: وقتی واردکننده میخواهد یک میلیون دلار کالا وارد کند، ارز آن را از بازار آزاد تهیه میکند؛ بنابراین چیزی به اسم واردات بدون انتقال ارز نداریم و تمام ارزهای وارداتی یا از داخل کشور یا از مسیر رسمی مانند بانک مرکزی و یا از مسیر غیررسمی تهیه میشود. هر مقدار تقاضایی که بانک مرکزی نتواند پاسخ دهد، به بازار آزاد منتقل میشود و آن بازار را بههم میریزد.
تصمیمات اقتصادی باید بر اساس شرایط جنگی باشد
حریری گفت: تصمیماتی که طی ۱۰ روز اخیر برای حوزه تجارت گرفته شده، حتی در شرایط عادی هم منطقی نیست و ناشی از ضعف و بیخردی سیاستگذار است. رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین میگوید: راهکار کنترل بازار ارز، تزریق ارز و… نیست. البته در شرایط جنگی نمیتوان با همان روشهای قبلی تصمیمگیری کرد. نمیتوان با کتوشلوار و کفش رسمی پای لانچر نشست؛ باید لباس نظامی به تن کرد. اکنون جنگ است و تصمیمات اقتصادی باید بر اساس شرایط جنگی باشد. مدیرانی که در زمان صلح هم کارآمد نبودند، در این شرایط هم نمیتوانند پاسخگو باشند.