گزارش «مؤسسه تحقیقاتی دویچه بانک» نشان میدهد که دوران طلایی دلار بهسرعت در حال مخدوش شدن است و واشنگتن با یکی از بحرانیترین دهههای تاریخ خود مواجه شده است.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ برای بیش از هشت دهه، دلار آمریکا پادشاه بلامنازع اقتصاد جهان بوده است. این ارز نهتنها بهعنوان واحد اصلی تجارت بینالمللی عمل کرده، بلکه پناهگاه امن بانکهای مرکزی برای ذخیره ثروت نیز بوده است. این هژمونی ارزی به واشنگتن قدرتی جادویی بخشید که اقتصاددانان آن را «امتیاز گزاف» مینامند؛ امتیازی که به آمریکا اجازه میداد، بدون ترس از ورشکستگی، فرسنگها فراتر از درآمدش خرج کند، وامهای ارزانقیمت بگیرد و از دلار بهعنوان یک سلاح ژئوپلیتیک علیه دیگر کشورها استفاده کند. اما گزارش «مؤسسه تحقیقاتی دویچه بانک» نشان میدهد که این دوران طلایی بهسرعت در حال مخدوش شدن است و واشنگتن با یکی از بحرانیترین دهههای تاریخ خود مواجه شده است. بزرگترین و ملموسترین خطری که جایگاه دلار را تهدید میکند، از دست رفتن انضباط مالی در خود آمریکا است. در چند سال اخیر، کسری بودجه فدرال آمریکا بهطور مداوم در محدوده ۵ تا ۶ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) باقی مانده است. این رقم برای اقتصادی در وضعیت اشتغال کامل، در زمان صلح و خارج از دوران رکود بزرگ، در تاریخ آمریکا کاملاً بیسابقه است. اما تکاندهندهترین بخش این بحران، که در گزارش دویچه بانک بهعنوان هشداری جدی به سرمایهگذاران نهادی مطرح شده، به نمودار ۱۲ این گزارش مربوط است. برای نخستین بار در تاریخ ایالات متحده، یک «نقطه تقاطع مرگبار» رخ داده است: هزینههای پرداخت بهره بدهیهای فدرال شتابان صعود کرده و از کل بودجه دفاعی و نظامی آمریکا پیشی گرفته است. به زبان ساده، آمریکا اکنون بیش از آنکه برای حفظ ارتش و قدرت سخت خود در جهان هزینه کند، باید برای زنده نگه داشتن بدهیهای گذشتهاش به سرمایهگذاران بهره پرداخت کند. روند فزاینده سهم هزینه بهره بدهیها در بودجه دولت آمریکا، فضا را برای هرگونه مانور اقتصادی در دولتهای بعدی بهشدت تنگ کرده و زنگ خطر ناپایداری مالی را به صدا درآورده است.
سلاحی که بهسوی صاحبش شلیک کرد!
کاهش سهم دلار از ذخایر ارزی جهان، از ۷۲ درصد به ۵۸ درصد، یکشبه رخ نداده و در طول دو دهه گذشته اتفاق افتاده است؛ اما سرعت گرفتن آن دلایل روشنی دارد. دویچه بانک در تحلیل خود به پدیده «سلاحسازی از دلار» اشاره میکند. طبق اعلام دویچه بانک، مسدود شدن ذخایر بانک مرکزی روسیه در سال ۲۰۲۲ توسط سیستم مالی غرب، اگرچه اقدامی تنبیهی و سیاسی بود، ترسی عمیق در دل کشورهای بلوک شرق و اقتصادهای نوظهور انداخت. این کشورها دریافتند که تکیه کامل بر دلار، یعنی اعطای کلید حاکمیت اقتصادیشان به واشنگتن. در نتیجه، انگیزهای قدرتمند برای یافتن جایگزینهای دیگر در جهان شکل گرفت. این روند با افول ساختاری سیستم قدیمی «پترودلار» (خرید نفت با دلار) و تمایل چین به تقویت جایگاه بینالمللی یوان، شدت بیشتری یافته است. امروز بانکهای مرکزی دنیا بهجای انباشت دلار، بهسوی امنترین دارایی تاریخ، یعنی «طلا»، کوچ کردهاند و بزرگترین برنامه خرید طلا در نیمقرن اخیر را رقم زدهاند. کارشناسان دویچه بانک معتقدند که خطر پیش روی دلار، یک «فروپاشی ناگهانی و سقوط آزاد» نیست، بلکه یک «فرسایش تدریجی اما مداوم» است. هیچ ارز واحدی در جهان، حتی یوان یا یورو، هنوز آماده نیست که بهتنهایی بار سنگین تجارت جهانی را به دوش بکشد و اثرات شبکهای دلار همچنان قدرتمند است. اما از دست رفتن تدریجی این امتیاز، هزینههای استقراض را برای دولت و شهروندان آمریکایی بهشدت بالا خواهد برد.
تغییرات جمعیتی، کاهش نرخ باروری به ۱.۶ و پیر شدن سریع جمعیت آمریکا نیز این بحران مالی را تشدید میکند؛ چرا که تا چند سال آینده، صندوقهای تأمین اجتماعی و بیمههای درمانی عملاً خالی خواهند شد و کشور به تحکیم مالی شدیدی نیاز خواهد داشت؛ امری که در فضای دوقطبیشده سیاست آمریکا، غیرممکن به نظر میرسد. در شرایطی که موتورهای پیشران بازار سهام آمریکا بهشکل خطرناکی تنها در چند شرکت بزرگ هوش مصنوعی خلاصه شدهاند، بروز یک بحران مالی ناشی از بدهیها میتواند بهطور همزمان بازار سهام، اوراق قرضه و ارزش دلار را در هم بکوبد. گزارش اخیر دویچه بانک یک بیانیه بیدارباش برای تمام جهان است: امپراتوری دلار شاید به این زودی سقوط نکند، اما پایههای خشتی آن زیر بار سنگین بدهیها ترک خورده است و جهان باید خود را برای یک نظم مالی چندقطبی آماده کند.