ایمان عظیمی
در تحلیل کیفیت دوره چهلوچهارم جشنواره فیلم فجر نمیتوان پارامترهای بیرونی و تاثیر آنها بر نحوه اجرا را نادیده گرفت. شاید سالها بعد وقتی این دوران را مرور کنند نسبت به «منوچهر شاهسواری» خُرده بگیرند که چرا وظیفه خطیر دبیری در این دوره را به عهده گرفت، اما باید منصف بود و عنوان کرد که اگر اتفاقات کف خیابان و تروریسم هار هجدهم و نوزدهم دیماه رخ نمیداد یا تعدیل میشد اکنون ما با رویدادی متفاوت از آنچه هست مواجه میشدیم.
حتی ممکن بود کیفیت فیلمهای راهیافته به بخش سودای سیمرغ یا همان مسابقه سینمای ایران بهمراتب بالاتر از این باشد. از اینها گذشته، حتی رسم بامزه فوتوکال هم میتوانست رنگ دیگری در شرایط عادی پیدا کند. موفقیت یا عدم موفقیت دبیر جشنواره را باید نسبت به وضعیت بسنجیم که در مجموع نمره غیرقابل قبول و بسیار پائینی نمیگیرد.
نمایش فیلم «آن دو» پس از دو جابهجایی در بخش مسابقه سینمای ایران محقق شد و فیلمساز و سفارشدهندهاش شانس این را پیدا کردند که در فرش قرمز مهمترین رویداد فرهنگی سال حضور داشته باشند وگرنه شاید هیچوقت فکرش را نمیکردند که در شرایط عادی به چنین جایگاهی دست پیدا کنند. فیلم داستان حضور «ظفر خالدی» در جبهه است.
او ابتدا بهخاطر یک کلکل با دوستان همسنوسالش عزم خود برای رفتن به منطقه را جزم میکند؛ حال فیلمنامهنویس که این انگیزه را کافی برای ورود کاراکترش به جنگ کافی نمیداند پای برادر ظفر، یعنی خدارحم را هم به میان میکشد تا مخاطب این موقعیت را بهتر درک کند و بتواند با همذاتپنداری با ظفر و ایجاد رابطه وی با برادرش در پیرنگ با این شخصیت همراه و همداستان شود.
اما مسئله از جایی سرباز میکند که «آن دو» نهتنها قدمی افزون بر کلیشههای پیشین نیست، بلکه همان ایدههای پوسیده را در بدترین شکل خود مصرف میکند؛ بهطوریکه اگر هر انسان عامی و عادیای بخواهد طرحی برای ساخت اثر نمایشی در باب دفاع مقدس ارائه دهد، بدون شک در اولین قدم به ایده کلیشهای و تکراری فیلمی به دم دستی ِ آن دو میرسد.
منحنی تحول شخصیت نقش اصلی بهجای آنکه با جادوی تصویر کامل شود با ضربوزور دیالوگنویسی سطح پائین رخ میدهد تا فیلم تفاوتی با نازلترین نمایشهای رادیویی نداشته باشد. آثار دفاع مقدسی در حال حاضر یا از آدمهای جنگ و جغرافیای پیرامونشان هویتزدایی میکنند یا در بهترین حالت نسخهای بیحسوحال از آثار موفق پیشیناند.
«مسعود دهنمکی» بیست سال قبل با ساخت فیلم خوب و قابل تامل اخراجیهای ۱ راهی را باز کرد که هنوز ادامه دارد و بودجه را پشت سر خود تلف میکند. سوای این، آن دو حتی برای نمایش در کمبینندهترین شبکههای تلویزیون هم مناسب نیست.