با گذشت بیش از دو ماه از امضای تفاهمنامه فاقد ضمانت اجرای اسلامآباد و در حالی که بدعهدی و غیرقابلاعتماد بودن طرف آمریکایی برای چندمین بار به اثبات رسیده است، همچنان شاهدیم که برخی از دستاندرکاران این تفاهمنامهی منسوخشده، بهجای پاسخگویی نسبت به تعهدات انجامنشده و اقدامات خلاف علی الاصول خود، به سفیدشویی و دفاع طلبکارانه از توافقی زیانبارتر از برجام روی آوردهاند.
تفاهمنامه اسلام آباد که به لحاظ محتوایی و فنی بسیار زیانبار و خسارت آن گسترده تر از برجام است؛ در حالی به امضای رئیس جمهور پزشکیان رسید که به لحاظ زمانی و محتوایی در جهاتی با توافق ضد امنیت ملی برجام مشباهتهای متعدد و چه بسا بدتری دارد.
برجام و تفاهمنامه اسلامآباد؛ دو روی یک سکه
کمااینکهرهبر انقلاب حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای با اعلام اینکه نظری مثبت نسبت به این تفاهمنامه نداشتند و علی الاصول با آن مخالت کردند، پس از نقض و در واکنش به نقض این تفاهمنامه در پیام ۲۶/تیر/۱۴۰۵ فرموده بودند:« امروز شیطان بزرگ بار دیگر چهرهی واقعی و بدون نقاب خود را آشکار کرده تا این تجربه تاریک از جنایت و بدعهدی، سند محکم دیگری بر غیرقابل اعتماد و پلید بودن امریکا باشد.»
علاوه بر این، رهبر شهید انقلاب مشابه همین وضعیت کنونی و در حالی که مذاکرهکنندگان وقت از ترکمنچای برجام دستاوردسازی میکردند در بیانات 11 مرداد 1395 نسبت به عقیم ماندن برجام و نداشتن یک تغییر مملوس در زندگی مردم فرموده بودند: «شش ماه هم از امضای برجام میگذرد، هیچ تأثیر محسوس و ملموسی هم در وضع معیشت مردم به وجود نیامده است؛ [درحالیکه] خب، برجام اصلاً برای برداشتن تحریمها بود؛» «حالا میگویند بتدریج، یواش یواش دارد درست میشود! مگر بحث سرِ یواش یواش بود؟ آن روز مسئولین، هم به ما میگفتند، هم به مردم میگفتند که در این مذاکرات، قرار بر این است که وقتی ایران تعهّدات خود را انجام میدهد، یکباره همهی تحریمها برداشته بشود؛ یعنی این مانعی که آمریکا سر راه ملّت ایران ظالمانه و خباثتآمیز به وجود آورده بود، برداشته بشود؛ خب حالا شش ماه از این موعد گذشته است، برداشته نشده؛ شش ماه برای یک مملکت هشتاد میلیونی زمان کمی است؟»
خوشخیالی و اعتماد به وعدههای عمل نشده
مواجههی دیپلماتیک با آمریکا، چه در برجام و چه در تفاهمنامهی اسلامآباد، همواره با یک چالش راهبردی اساسی همراه بوده است و آن عدم اجرای تعهدات از سوی طرف آمریکایی است. منتقدان مذاکره با آمریکا همواره بر همین نکتهی کلیدی تأکید داشتهاند؛ چراکه حتی اگر معاملهای خوب و نسبتاً متوازن با آمریکا منعقد شود، مهمترین معضل در این مسیر، همچنان بدعهدی و فقدان اعتمادپذیری طرف مقابل خواهد بود. موضوعی که بارها از سوی دلسوزان و مننتقدان هشدار داده شد و دقیقا خلاف نظر ولی فقیه تفاهمنامهای بی اعتبارتر از برجام منعقد شد.
خوشخیالی و امید به وعدههای طرف آمریکایی به نحوی بوده که قالیباف رئیس تیممذاکره کننده نیز در گفتگویی اعلام کرده بود:« اگر به سوئیس نمیرفتم، ۱۲ میلیارد دلار ایران آزاد نمیشد» و این درحالی بود که اخیرا رئیس بانک مرکزی اعلام کرد:« یک دلار هم از پولهای بلوکه شده ایران آزاد نشده است» موضوعی که حتی در برجام نیز با وعده لغو تمامی تحریمهای تجربه شده بود.
عقیمسازی مجلس؛ برای انعقاد توافق با آمریکا
نکتهی قابل تأمل دیگر، تشابه برجام و تفاهمنامهی اسلامآباد در رویکرد به حاشیهراندن نقش نظارتی و تصمیمسازی مجلس است. برجام در جریان موسوم به تصویب ۲۰ دقیقهای، عملاً اختیارات مجلس را نادیده گرفت و تفاهمنامهی اسلامآباد نیز با تعطیلی پنجماههی مجلس و کنارگذاشتن این رکن اساسی تصمیمگیری، دقیقاً همان مسیر را پیمود.
فاقد ضمانتاجرا
تفاهمنامهی اسلامآباد نیز دقیقاً به همان سرنوشت برجام دچار شده است؛ چراکه هیچ پشتوانهی اجرایی ندارد و آمریکا خود را ملزم به اجرای آن نمیبیند و تجربه نشان داده که آمریکاییها اساساً توافق را با هدف اجرا منعقد نمیکنند و هیچ علاقهای به پایبندی به تعهدات دوطرفه ندارند.
6 تعهدی عجیب در سندی که رئیس جمهور مدعی است غیرتعهدی است
حجتالاسلام سیدمحمود نبویان در واکنش به ادعای پزشکیان مبنی بر اینکه ایران در تفاهمنامه اسلامآباد تعهدی نداده است اظهار داشت: رئیس جمهور محترم ادعا کردند که ما اصلا تعهدی به دشمن در تفاهم نامه ندادیم اما فقط در بند هشتم تفاهم نامه:
اولا متعهد شدید “تمام ذخایر مواد غنی شده” موجود در ایران را رقیق سازی کنید، یعنی 60درصدها، 20درصدها،5درصدها،3درصدها و یک درصدها و هرچه که داریم را رقیق سازی و نابود کنید! نیز متعهد شدید موضوع “غنی سازی” و دیگر موضوعات مرتبط با “نیازهای جمهوری اسلامی ایران” را در یک “چارچوب رضایتبخش با آمریکا”، حل و فصل کنید
ثانیا متعهد شدید “اصل وجود غنی سازی” در ایران را در صورت “رضایت آمریکا” ، داشته باشید!
ثالثا علی رغم کمبود برق، متعهد شدید راکتور تولید برق را صرفا در صورت “رضایت آمریکا” در ایران ایجاد کنید!
رابعا علی رغم کمبود آب، شما متعهد شدید فقط در صورت “رضایت آمریکا” ، می توانید در ایران، تاسیسات آب شیرین کن هسته ای، احداث کنید!
خامسا علی رغم نیاز یک ملیون بیمار سرطانی ما به رادیودارو، شما متعهد شدید صرفا در صورت “رضایت آمریکا”، می توانید در ایران، رادیودارو تولید کنید!
سادسا شما متعهد شدید که صرفا در صورت” رضایت آمریکا” می توانید رشته های مربوط به دانش هسته ای را در دانشگاههای ایران داشته باشید!با مردم صادق باشیم…