در روزهایی که اقتصاد ایران درگیر تبعات یک جنگ ترکیبی تمامعیار است، اتاقفکرهای رسانهای و اقتصادی دولت چهاردهم به جای آرایش جنگی و ارائه برنامههای مدون برای عبور از بحران، در حال پیادهسازی یک پروژه خطرناک «سیاهنمایی» هستند.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ مسعود پزشکیان با صراحت از تمایل برای پایان دادن به جنگ سخن میگوید و همزمان، ماشین رسانهای اصلاحطلبان و روزنامههایی چون «سازندگی» با تیترهای وحشتآفرین از سخنان عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، تلاش میکنند ترس و ناامیدی را به جامعه القا کنند؛ هدف، ایجاد فشار روانی از پایین برای تحمیل مذاکره و سازش در بالا است.
دولت چهاردهم با تصمیمات خود، بهویژه در حوزه ارزی، مشکلات اقتصادی بخش تولید و معیشت خانوارها را چند برابر کرده است. اگرچه هیچ اقتصاددانی منکر اثرات جنگ بر اقتصاد نیست، اما واقعیت غیرقابلانکار این است که اثرات فاجعهبار تصمیمات دولت پزشکیان مدتها قبل از آغاز جنگ و از همان شهریور ۱۴۰۳، اقتصاد ایران را در مسیر رشد تورم و جهش قیمتها قرار داد؛ بحرانی که خود را از نیمه دیماه سال گذشته با اجرای مرحله دیگری از سیاست ارزی با تمام قوا نشان داد و رکورد تورم را به نام این دولت ثبت کرد. حالا که آقایان برنامهای جز افزایش قیمتها و دست کردن در جیب مردم ندارند، از یک سو با کلیدواژه «پول نداریم» به دونالد ترامپ و کاخ سفید سیگنال ضعف و استیصال میفرستند و از سوی دیگر، با رهاسازی بازار ارز (بخوانید گرانی)، هزینه این بیکفایتی را به ملت تحمیل میکنند.
دروغی برای ایجاد رعب
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، هفته گذشته در یک گفتوگوی تلویزیونی ادعایی عجیب مطرح کرد و گفت که صادرات نفت و درآمد نفتی ایران «صفر» شده است. این سخن رئیس بانک مرکزی دولت پزشکیان، به تیترِ یکِ روزنامه «سازندگی» (ارگان رسانهای حزب کارگزاران و حامی اصلی دولت) با عنوان «صادرات نفت؛ صفر» تبدیل شد. هدف برخی جریانها در درون دولت پزشکیان این است که با این اظهارات غیرمسئولانه، فضای اقتصادی را به سمت سیاهنمایی مطلق ببرند تا به جای پاسخگویی به رکوردشکنی تورم، مردم را از آینده بترسانند؛ اما آیا واقعاً صادرات نفت ایران الان صفر است؟
بررسی دقیق آمارهای بینالمللی نشان میدهد که این ادعا هیچ همخوانی و قرابتی با واقعیتهای میدانی ندارد. طبق آمارهای مؤسسه رهگیری خطوط کشتیرانی «کپلر»، ایران در حال حاضر حدود ۸۳ میلیون بشکه نفت روی آب دارد و از همین محل، صادرات و فروش نفت خود را ادامه میدهد. آنچه در عالم واقع تقریباً متوقف شده، جریان عبور نفت ایران از سد محاصره است، نه خود صادرات و درآمدهای نفتی کشور. در قانون بودجه امسال، درآمدهای نفتی کشور ماهانه حدود ۳ میلیارد دلار پیشبینی شده است. با یک محاسبه ساده اقتصادی، با قیمت فعلی نفت که معادل ۹۰ دلار است، تنها با فروش روزانه ۱.۱ میلیون بشکه از همان ذخایر روی آب، این درآمد بودجهای بهطور کامل تأمین میشود. حتی با همین میزان تخلیه ۱.۱ میلیون بشکه در روز، امکان فروش نفت تا ۷۵ روز دیگر (یعنی اواسط آبانماه) بدون نیاز به عبور حتی یک قطره نفت جدید از محاصره وجود دارد. از طرف دیگر، با توجه به تأخیر حداقل ۲ ماهه در بازگشت ارز حاصل از صادرات نفت (سیکل طبیعی تسویه ارزی)، درآمد نفتی ایران به صورت قطعی تا دیماه تضمین شده است. پس تیتر زدن برای «صادرات صفر»، چیزی جز بازی در زمین دشمن نیست.
دولت پول دارد؟
در همین حال، مسعود پزشکیان در تریبونهای مختلف بارها تکرار میکند که «دولت پول ندارد» و «پول نداریم». مثلاً گفت: «پارسال ۶ میلیارد دلار بنزین وارد کردیم، اما امسال پول نداریم»، «وقتی پول نداریم توقع ایجاد نکنیم» یا «هزینهها چندبرابر شده، نفت نمیتوانیم بفروشیم»؛ اینها تنها نمونههایی از پالسهایی است که وی به جامعه و البته به اتاق جنگ اقتصادی آمریکا مخابره میکند. اما آیا واقعاً پولی در بساط نیست؟ در حالی که رئیس دولت چنین تصویری میسازد، عبدالناصر همتی هفته گذشته اعلام کرد که از دیماه تاکنون ۱.۴ میلیارد دلار به ذخایر بانک مرکزی اضافه شده است. جالبتر آنکه همین آقای همتی در خردادماه امسال گفته بود: «از اول جنگ تا الان ۴.۵ میلیارد دلار به ذخایر ارزی کشور اضافه شده است.» طبق اعلام وزارت نفت نیز، تنها در ۴ ماهه ابتدای امسال، بالغ بر ۷.۵ میلیارد دلار ارز حاصل از فروش نفت در اختیار بانک مرکزی قرار گرفته است. تناقض میان «خزانه خالی» در روایت پزشکیان و «افزایش میلیارد دلاری ذخایر»، نشاندهنده یک پنهانکاری سیستماتیک برای توجیه گرانیها و گرانیسازی است.
درآمد نفتی کشور سه برابر شد
حجتالله عبدالملکی وزیر اسبق تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در گفتوگویی میگوید: «درآمدهای ارزی کشور در طول جنگ رمضان کاهش پیدا نکرد، بلکه حتی افزایش هم داشته است. قیمت نفت ایران نسبت به قبل از جنگ تا ۸۵ درصد افزایش یافت. فروش نفت ایران نیز در هفتههایی که میتوانستیم صادر کنیم، ۱.۵ برابر شده بود. از محل این دو عامل، یعنی افزایش ۵۰ درصدی فروش نفت در کنار افزایش ۸۵ درصدی قیمت، درآمدهای نفتی ایران ۲.۷ برابر شده است.» وی تصریح کرد: «علاوه بر این، کشورمان دهها میلیون بشکه نفت روی آب داشته است که همه آنها در طول جنگ رمضان، به فروش رفت.» وزیر اسبق کار در دولت سیزدهم گفت: «حالا ممکن است بگویند، در برخی هفتهها نیز فروش نفت ما کاهش پیدا کرده است؛ این در حالی است که درآمد نفتیمان در زمانهای فروش، تقریباً سه برابر شده است. البته در برخی هفتهها نیز به دلیل مشکلات محاصره، فروش نفت کمتر شده ولی در مجموع، فروش نفت و درآمد نفتی ما در طول جنگ رمضان بیشتر شده است؛ بنابراین، شوک ارزی از محل کمبود منابع ارزی نداریم. اکنون نیز اطلاع داریم که منابع ارزی کشور در وضعیت خوبی به سر میبرد.»
سود ۷۷ همتی بانک مرکزی از تورم و ناترازی
در حالی که دولت ناتوانی خود را پشت جنگ پنهان میکند، دیوان محاسبات کشور از شناسایی ۷۷ هزار میلیارد تومان سود خالص بانک مرکزی از تورم و ناترازی خبر داد و اعلام کرد که بررسی صورتهای مالی سال ۱۴۰۴ بانک مرکزی نشان میدهد این بانک در زمره سوددهترین شرکتهای دولتی قرار دارد که با توجه به جایگاه حاکمیتی آن، بازتابی از ناترازی ساختار پولی و مالی کشور است. بخش عمده این سود تحت تأثیر جهش نرخ ارز، آثار تسعیر داراییهای ارزی و سود حاصل از فروش طلا شکل گرفته است. همچنین، انتشار اوراق مالی برای تأمین کسری منابع دولت، موجب درگیر شدن منابع شبکه بانکی در خرید این اوراق شده و افزایش نیاز بانکها به نقدینگی، افزایش درآمدهای ناشی از عملیات بازار باز (تأمین نقدینگی بانکها توسط بانک مرکزی در قبال اوراق) را در پی داشته که برآیند آن، تشدید ناترازی شبکه بانکی، افزایش اتکای آن به منابع بانک مرکزی و در نهایت رشد نقدینگی بوده است.
واکنش عذر بدتر از گناه بانک مرکزی
بانک مرکزی در واکنش به افزایش ذخایر ارزی این بانک در سخنان همتی، اعلام کرد: رقم ۴.۵ میلیارد دلار که پیشتر به آن اشاره شده، مربوط به خرید ارز از بازار داخلی و جمعآوری مازاد عرضه ارز در چارچوب مدیریت بازار و عملیات ارزی بانک مرکزی بوده است. بنابراین، این رقم بهمعنای ورود منابع ارزی جدید از محل درآمدهای نفتی یا منابع خارجی به ذخایر کشور نیست. در خصوص افزوده شدن ۱.۴ میلیارد دلار به ذخایر اسکناس نیز خاطرنشان میشود این منابع نیز از بازار داخلی جمعآوری شده است. طبق اعلام این بانک، از دیماه سال گذشته تاکنون در چارچوب عرضه ارز توافقی با کارت ملی در صرافیها، یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار در این طرح خریداری و تنها ۳۰۰ میلیون دلار عرضه شده که به معنای افزایش خالص یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلاری ذخایر اسکناس بانک مرکزی است. بنابراین برداشتهای صورتگرفته از این موضوع و انتساب آن به ادعای وجود منابع ارزی جدید یا در اختیار بودن منابع حاصل از فروش نفت، فاقد دقت لازم است.
پالس استیصال و سازش از دولت
دولت چهاردهم در حالی برای مذاکره و سازش بیتابی میکند و سیگنال ضعف به ترامپ میفرستد که اقتصاد آمریکا زیر بار بسته ماندن تنگه هرمز در حال فروپاشی تدریجی است. نشریه آمریکایی «پولیتیکو» نوشت که تیم مدیریتی خزانهداری آمریکا به دلیل مشکلات و فشارهای بهوجودآمده در حال کوچک شدن است و مقامات در حال فرار از مسئولیت هستند. خروج مقامات از وزارت خزانهداری در شرایطی رخ میدهد که «اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری آمریکا، قرار است در جنگ علیه ایران نقش پررنگتری ایفا کند؛ آن هم در حالی که دولت ترامپ هدف خیالی خود را دستیابی به «بزرگترین انزوای اقتصادی هماهنگ در تاریخ جهان» اعلام کرده است.