یک کارشناس اقتصادی با اشاره به آمار رسمی وزارت نفت، گفت برخلاف ادعاهای مانند کمبود ارز، کاهش شدید فروش نفت و اتمام ذخایر کالاهای اساسی، ایران پیش از امضای تفاهمنامه با آمریکا بیش از ۱۱.۵ میلیارد دلار نفت فروخته و ۳۸ درصد درآمد نفتی بودجه امسال را محقق کرده بود. به گفته او، ذخایر نفت ایران روی آب و میزان کالاهای اساسی نیز نشان میدهد طرح برخی مسائل برای امضای تفاهمنامه بیش از آنکه واقعی باشد، یک توجیه سیاسی بود.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ درباره ادعای برخی جریانها برای سوق دادن کشور به امضای تفاهمنامه با آمریکا، روایتهای متفاوتی مطرح شده است. برخی مسئولان در دولت چهاردهم و چهرههای سیاسی با طرح هشدارهایی درباره اتمام قریبالوقوع ذخایر کالاهای اساسی، کاهش شدید درآمدهای نفتی و ناتوانی کشور در تأمین نیازهای ارزی، تلاش کردند ضرورت پایان جنگ و امضای تفاهمنامه را توجیه کنند. حامیان تفاهمنامه تأکید داشتند ادامه جنگ ریسکهای اقتصادی و تجاری را افزایش میدهد و مذاکره، اقدامی پیشگیرانه بوده است. سرانجام در ۲۸ خرداد، تفاهمنامه شکننده خاتمه جنگ توسط مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ امضا شد؛ تفاهمنامهای که حتی دو هفته نیز دوام نیاورد.
فروش ۱۱ میلیارد دلار نفت در چهار ماه
حالا وزارت نفت دولت چهاردهم آمار جالبی منتشر کرده است که تمام توجیهها برای امضای تفاهمنامه را زیر سؤال میبرد. وزارت نفت شامگاه یکشنبه هفته جاری در اطلاعیهای اعلام کرد: در هفتههای گذشته، همزمان با افزایش گمانهزنیها درباره تغییرات احتمالی در وزارت نفت، مجموعهای از ادعاها درباره عملکرد این وزارتخانه در فروش نفت و بازگشت درآمدهای ارزی مطرح شده است. در برخی از این روایتها، کاهش منابع ارزی کشور مستقیماً به ضعف در فروش نفت نسبت داده میشود و حتی این ادعا مطرح شده است که اقتصاد ایران به دلیل عملکرد وزارت نفت در آستانه فروپاشی قرار گرفته است. مجموع فروش نفت و درآمدهای ارزی حاصل از آن در سه ماه پایانی سال ۱۴۰۴ حدود ۸ میلیارد دلار بوده است. این در حالی است که در چهار ماه نخست سال جاری، با وجود تداوم تحریمها، فشار بر ناوگان حملونقل، محدودیتهای بازار چین و حتی وقوع جنگ، این رقم از ۱۱ میلیارد دلار فراتر رفته است. طبق اعلام وزارت نفت، جریان فروش و وصول درآمدهای نفتی نهتنها متوقف نشده، بلکه روندی رو به بهبود را نیز نشان میدهد. فارس نیز پیش از این نوشته بود که بر اساس اطلاعات رسیده از وزارت نفت، درآمد نفتی ایران از فروردین تا تیرماه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱.۵ برابر شده است. این درآمد، علیرغم شرایط جنگی حاکم بر کشور، به دست آمده است. در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، درآمد نفتی ۷.۵ میلیارددلاری وصول شد؛ رقمی که در چهار ماه نخست سال گذشته کمتر از ۵ میلیارد دلار بود.
صادرات ۷۰۰ میلیون دلاری نفت به هند
وزارت بازرگانی و صنعت هند، کل مبادلات تجاری این کشور با ایران در پنجماهه نخست سال جاری میلادی را یک میلیارد و ۴۲۰ میلیون دلار اعلام کرده است. مبادلات تجاری ایران و هند در این دوره، نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۶۶ درصد رشد داشته است. صادرات هند به ایران در ماههای ژانویه تا مه ۲۰۲۶، ۱۸ درصد کاهش داشته و به ۴۷۱ میلیون دلار رسیده است؛ اما واردات هند از ایران، رشد قابل توجه ۳۴۲ درصدی داشته و به ۹۴۹ میلیون دلار رسیده است. این کشور در ماه آوریل، یک محموله ۴۳۰ میلیون دلاری و در ماه مه، یک محموله ۲۷۶ میلیون دلاری نفت از ایران وارد کرده است.
تحقق ۳۸ درصد درآمد نفتی بودجه
سید مصطفی موسوینژاد، کارشناس مسائل اقتصادی، در گفتوگو با نوبنیاد، با اشاره به امضای تفاهمنامه خاتمه جنگ بین مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ، گفت: یکی از نکاتی که درباره تفاهمنامه بسیار روی آن مانور داده میشد، این بود که درآمدهای نفتی کشور بهشدت کاهش یافته، امکان فروش نفت وجود ندارد و درآمدهای کشور با مشکل مواجه شده است. پرداخت حقوق با دشواری همراه بود، ارز کافی برای صادرات و واردات در دسترس نبود و مجموعه این مسائل به موضوع فروش نفت و محاصره دریایی گره خورده بود. در واقع گفته میشد علت همه این مشکلات، محاصره و محدودیت در فروش نفت است. او افزود: نخستین نکتهای که باید به آن اشاره شود، این است که پیش از امضای تفاهمنامه، ۱۱.۵ میلیارد دلار نفت فروخته شده بود که این میزان معادل ۳۸ درصد کل درآمد نفتی پیشبینیشده در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ است. تفاهمنامه 28 خردادماه امضا شد؛ یعنی در شرایطی که ۲۵ درصد از سال سپری شده بود و حتی یکچهارم سال نیز به پایان نرسیده بود، بیش از یکسوم درآمدهای نفتی کشور که برای امسال پیشبینی شده بود، محقق شده بود.
این کارشناس اقتصادی گفت: علاوه بر این، در همان مقطع که هنوز تفاهمنامهای امضا نشده بود و شرایط جنگی برقرار بود، قیمت نفت در سطح بالایی قرار داشت و ما نفت خود را با نرخهای بالاتری به فروش میرساندیم. همچنین هر میزان نفتی که تولید میکردیم، امکان فروش آن وجود داشت؛ چراکه عطش بازار جهانی برای خرید نفت بسیار بالا بود و بهراحتی میتوانستیم نفت خود را به هر مشتری که مدنظر داشتیم بفروشیم. حتی در آن مقطع، برخی مشتریان اروپایی نیز برای خرید نفت ایران پیدا شده بودند. موسوینژاد تأکید کرد: دریافت پول حاصل از فروش نفت نیز در برخی موارد آسانتر شده بود؛ زیرا به دلیل نیاز شدید بازار جهانی، میتوانستیم شرط و شیوه تسویه را تعیین کنیم و خریداران نیز به دلیل نیاز ضروری خود، این شرایط را میپذیرفتند و بهسرعت نفت را خریداری میکردند. همه این اتفاقات نیز در شرایط جنگی رخ داده بود.
۵۰ میلیون بشکه نفت روی آب بود
وی گفت: نکته دیگری که باید به آن توجه کرد، این است که بر اساس دادههای کپلر، پیش از امضای تفاهمنامه، بیش از ۵۰ میلیون بشکه نفت ایران خارج از محدوده محاصره قرار داشت. به این معنا که حتی اگر یک قطره نفت هم از تنگه هرمز عبور نمیکرد، با فرض فروش روزانه حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت، امکان ادامه صادرات نفت کشور برای بیش از یک ماه از محل همین ذخایر شناور وجود داشت. این کارشناس اقتصادی ادامه داد: بنابراین، اینکه گفته شود «کارد به استخوان رسیده بود» یا «اگر یک یا دو هفته دیگر ادامه پیدا میکرد، کالاهای اساسی تمام میشد»، با واقعیتهای موجود همخوانی ندارد. حتی اگر فرض کنیم واردات کالاهای اساسی از مسیر دریا به صفر میرسید که در عمل چنین اتفاقی هم رخ نمیداد و واردات از مرزهای زمینی ادامه داشت، باز هم امکان تأمین کالاهای اساسی از مسیرهای زمینی وجود داشت؛ هرچند با هزینه بیشتر و سرعت کمتر نسبت به حملونقل دریایی.
توجیهی برای امضای تفاهمنامه
موسوینژاد بیان کرد: حتی با فرض صفر شدن واردات کالاهای اساسی، کشور حداقل تا پایان شهریورماه ذخایر کافی کالاهای اساسی در اختیار داشت؛ بنابراین، اینکه گفته میشود یکی از مقامات ارشد کشور در جلساتی اعلام کرده بود تنها دو هفته دیگر ذخایر کالاهای اساسی در اختیار داریم، به نظر میرسد ناشی از یک اختلال محاسباتی بوده است؛ اختلالی که امیدوارم صرفاً خطای محاسباتی بوده باشد، نه تلاشی برای توجیه امضای تفاهمنامه. این کارشناس ادامه داد: بر همین اساس تلاش شد برای تفاهمنامه مشروعیت ایجاد شود و آن را اقدامی مثبت جلوه دهند؛ در حالی که حداقل تا پایان شهریورماه، کالاهای اساسی به میزان کافی در کشور موجود بود. موسوینژاد با اشاره به آمار اعلامی وزارت نفت دولت پزشکیان، بیان کرد: نکته دیگر این است که اگر امروز بخواهیم آمارها را بهروزرسانی کنیم، با توجه به میزان صادرات نفت انجامشده، اکنون که حدود چهار ماه از سال گذشته و در ششم مردادماه قرار داریم، با سپری شدن تقریباً یکسوم سال، ۶۰ درصد کل درآمد نفتی پیشبینیشده برای امسال محقق شده است.
تامین کالاهای اساسی تا پایان پاییز
او گفت: وقتی چنین اتفاقی رخ داده است، اگر بار دیگر ادعا شود که به دلیل توقف صادرات نفت، امکان اداره کشور وجود ندارد یا منابع مالی و ارز کافی در اختیار نیست، این ادعاها با دادههای موجود مطابقت ندارد؛ چراکه تاکنون ۶۰ درصد کل درآمد نفتی سال محقق شده است؛ رقمی که حتی بیش از میزان مورد انتظار تا پایان شهریور یا مهرماه بوده است. موسوینژاد گفت: از این منظر نیز کشور از برنامه درآمدهای نفتی جلوتر است و نباید با این استدلال که درآمدهای ارزی کشور یا فروش نفت متوقف شده و کشور در شرایط بحرانی قرار گرفته است، زمینهسازی یا سیاهنمایی برای توجیه تفاهمنامه جدید یا آتشبس جدید صورت گیرد. این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: بر اساس اطلاعاتی که دو هفته پیش در اختیار داشتم و ممکن است این وضعیت بهتر نیز شده باشد، ذخایر کالاهای اساسی کشور حداقل تا پایان آذر امسال، تأمین شده است و از این جهت نیز نگرانی خاصی وجود ندارد.