بازارهای جهانی در حالی با کاهش بهای نفت مواجه شدهاند که نشانههایی از ضعف در بازار فیزیکی نفت به چشم میخورد. قیمت نفت پس از انتشار خبر امضای تفاهمنامه پایان جنگ علیه ایران، به حدود ۸۰ دلار برای هر بشکه کاهش یافت.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ هرچند اعلام توافق میان ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز موجی از امیدواری را در بازارهای جهانی انرژی ایجاد کرده است، اما فعالان اقتصادی و تحلیلگران حوزه نفت و گاز تأکید دارند که روند بهبودی کامل، فرایندی تدریجی و زمانبر خواهد بود. با این حال، هر بشکه نفت برنت روز گذشته در محدوده ۸۰ تا ۸۳ دلار در نوسان بود، اما همچنان با قیمت ۷۲ دلار پیش از جنگ فاصله دارد.
رویترز در گزارشی نوشت: جنگ اخیر جریان بیش از ۱۴ میلیون بشکه نفت خام در روز را متوقف کرده بود که این رقم معادل حدود ۱۴ درصد از مصرف جهانی نفت به شمار میرود. با این حال، با اجرایی شدن توافق و بازگشایی کامل تنگه هرمز، گام نخست برای احیای این جریان عظیم انرژی برداشته شده است، اما کارشناسان معتقدند بازگشت به شرایط پیش از جنگ، به ماهها و حتی سالها زمان نیاز دارد. در این خصوص، تحلیلگران شرکت معتبر «وود مکنزی» اعلام کردهاند که میادین نفتی متأثر از بسته شدن تنگه هرمز توانایی بازگشت به ۷۰ درصد از ظرفیت تولید پیشین خود را در بازه زمانی سهماهه و ۹۰ درصد را طی شش ماه دارند. با این حال، آن دسته از تأسیساتی که آسیب جدیتری دیدهاند، به زمان بیشتری برای بازگشت به مدار تولید نیاز دارند و در برخی موارد این فرایند ممکن است سالها به طول انجامد.
جنگ سبب کاهش بیش از یک میلیارد بشکهای ذخایر جهانی نفت شده است. در حوزه فرآوردههای نفتی نیز اوضاع به همین منوال است. برآوردها نشان میدهد که تا ابتدای ماه مه گذشته، جنگ تولید حدود ۳.۵۲ میلیون بشکه در روز از فرآوردههای تصفیهشده را متوقف کرده بود که این میزان معادل ۳.۵ درصد از کل تولید جهانی این محصولات است. در این میان، بازگشت به کار برخی از پالایشگاههایی که صرفاً به دلیل پیشگیری از خطر تعطیل شدهاند، تنها چند هفته زمان میبرد؛ اما در مقابل، تعمیر و بازسازی تأسیساتی که در جریان درگیریها دچار آسیب جدی شدهاند، به هزینههای سنگین و زمان طولانی نیاز دارد.
در همین راستا، پل گودن، رئیس بخش منابع طبیعی در شرکت مدیریت سرمایهگذاری «ناینی ون»، هشدار داد که با وجود گشایش تنگه هرمز، کشورهای مصرفکننده برای بازسازی مخازن خود و جبران این کسری عظیم به چند سال زمان نیاز خواهند داشت. وی تأکید کرد: بازارهای نفتی تا سالها پیامدهای این بحران را به دوش خواهند کشید، چراکه دولتها در تلاش هستند تا با ذخیرهسازی مجدد، خود را در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی آینده مصون سازند.
رویترز به هزینههای سرسامآور بازسازی تأسیسات انرژی در منطقه خلیج فارس اشاره و تأکید کرد: به طور میانگین، تعمیر زیرساختهای آسیبدیده در این منطقه حدود ۴۶ میلیارد دلار برآورد میشود. در این میان، وضعیت برخی از پروژههای بزرگ انرژی حتی پیچیدهتر است؛ بهعنوان نمونه، تأسیسات تولید گاز طبیعی مایع در قطر که یکی از بزرگترین مجتمعهای تولید این محصول در جهان به شمار میرود، برای بازگشت به ظرفیت پیش از جنگ خود به حداقل پنج سال زمان نیاز دارد.
دانیل یرگین، کارشناس انرژی و نایبرئیس مؤسسه «اساندپی گلوبال» نیز گفت: بازارهای نفتی دوران بسیار سختی را پشت سر گذاشتهاند، اما بازگشایی تنگه هرمز و توافق ایران و آمریکا سیگنالی قوی برای ثبات بلندمدت است. دولتها و شرکتهای نفتی اکنون باید از این فرصت طلایی برای بازسازی ذخایر استراتژیک و تنوعبخشی به منابع انرژی خود استفاده کنند تا در برابر شوکهای آینده مقاومتر شوند. یرگین که از معتبرترین صاحبنظران حوزه انرژی در جهان محسوب میشود، افزود: ایران با این توافق نشان داد که نقشی کلیدی و غیرقابل انکار در معادلات انرژی جهان دارد و ثبات خلیج فارس بدون حضور فعال و هوشمندانه این کشور قابل تصور نیست.
گلدمن ساکس که یکی از بانکهای سرمایهگذاری بزرگ جهان است، پیشبینی قیمت نفت برنت را در سهماهه چهارم سال جاری از ۹۰ به ۸۰ دلار و میانگین قیمت در سال ۲۰۲۷ را از ۸۰ به ۷۵ دلار کاهش داد. تحلیلگران این بانک انتظار دارند صادرات منطقه خلیج فارس تا پایان ژوئیه به سطح پیش از جنگ بازگردد؛ در حالی که پیشبینی قبلی پایان اوت بود. گلدمن ساکس به نکته کلیدی دیگری نیز اشاره کرد: قیمت نفت کاملاً به شرایط پیش از جنگ بازنمیگردد. به باور تحلیلگران این بانک، بخشی از «حق بیمه امنیتی» ناشی از ریسک اختلال در عرضه همچنان در قیمتها باقی خواهد ماند. در واقع، با وجود کاهش پیشبینیها، قیمتها همچنان بالاتر از سطح ۷۲ دلاری پیش از جنگ باقی خواهند ماند و بازارهای نفتی تا سالها پیامدهای این بحران را به دوش خواهند کشید.
۲۵ درصد نفت خلیج فارس تا ۲۰۲۷ بازنمیگردد
یکی از چالشهای اساسی در مسیر احیای بازار انرژی، کاهش چشمگیر مخازن استراتژیک نفت خام در جهان است. بر اساس تحلیل مؤسسه اعتبارسنجی فیچ، با وجود توافق و بازگشایی تنگه هرمز، قیمت نفت در سطح بالایی باقی خواهد ماند و انتظار میرود میانگین قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ حدود ۸۷ دلار در هر بشکه باشد. این مؤسسه تأکید کرده است که حتی با فرض بازگشایی تدریجی تنگه هرمز از اوایل ژوئیه، بخش قابلتوجهی از تولید منطقه برای ماهها به مدار بازنخواهد گشت.
تحلیلگران مؤسسه مورگان استنلی هشدار دادند که بازگشت کامل تولید منطقه ماهها طول خواهد کشید و نوشتند: احتمالاً ازسرگیری تردد نفتکشها چند هفته به طول خواهد انجامید و انتظار میرود ۵۰ درصد از تولید تا سپتامبر (شهریور) و ۸۰ درصد تا دسامبر (آذر) بازگردد. آنها تأکید کردند: مجموعه بزرگی از شاخصها حاکی از ضعف بازار فیزیکی نفت در هفتههای اخیر بوده و افزایش صادرات آمریکا و کاهش واردات چین محرکهای اصلی این وضعیت محسوب میشوند. واردات نفت خام چین در ماه مه ۲۹ درصد کاهش یافت و به پایینترین سطح در هشت سال اخیر رسید.
در همین راستا، مورگان استنلی پیشبینی خود برای قیمت نفت برنت در سهماهه چهارم سال جاری را ۱۵ دلار کاهش داد و به ۸۰ دلار در هر بشکه رساند. علاوه بر این، آژانس بینالمللی انرژی در گزارش ماه مه خود هشدار داده است که حتی با بازگشایی تدریجی تنگه هرمز از سهماهه سوم سال، بهبود عرضه با تأخیر مواجه خواهد شد و بازار نفت تا سهماهه چهارم سال همچنان با کسری عرضه روبهرو خواهد بود. این نهاد بینالمللی تأکید کرده است که با توجه به کاهش بیسابقه ذخایر نفتی جهان، نوسانات قیمت تا دوره اوج مصرف تابستان ادامه خواهد یافت.
تهدید علیه اقتصاد جهان ادامه دارد
کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بینالمللی پول، از توافق میان آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز استقبال کرد و هشدار داد که تشدید دوباره درگیریها و اختلال در عرضه، خطری آشکار برای رشد جهانی محسوب میشود. توافق آمریکا و ایران ممکن است به پایان یافتن درگیریها در لبنان وابسته باشد. با وجود عقبنشینی قیمتها از رکوردهای قبلی، بهای نفت همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ باقی مانده است. بسته ماندن تنگه هرمز و آسیب واردشده به زیرساختهای انرژی خاورمیانه نیز چشمانداز اقتصاد جهان را در برابر اختلالهای مجدد آسیبپذیر نگه داشته است.