عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس با بیان اینکه برخی اظهار نظرها و گزارشها در مورد خسارات جنگ نهتنها مبتنی بر واقعیت نیستند، بلکه با سیاهنمایی و بزرگنمایی، تصویری مخرب ارائه میدهند، گفت: این گزارشها چند پیامد جدی دارند.
به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد، جنگ تحمیلی سوم علیه کشورمان از ۹ اسفند سال گذشته با تجاوز نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل آغاز شد. آمریکا به هیچ یک از اهداف خود نرسید و امروز ایران، به روایت همه جهان، پیروز این جنگ است. جنگ رمضان علاوه بر تغییر معادلات منطقه، سایهای سنگین بر اقتصاد جهان انداخته است؛ هرچند برخی زیرساختهای کشور، از جمله فولاد و پتروشیمی، هدف مستقیم دشمن قرار گرفت.
با این حال، جنگ تأثیر خود را بر اقتصاد گذاشته است، اما برخی گزارشها و اظهار نظرها با تأکید بر ارقام بزرگ و سناریوهای بدبینانه، تلاش دارند تا تصویری شکستخورده از اقتصاد ایران ترسیم کنند و آن را در آستانه بحرانی فراگیر نشان دهند. تجربههای گذشته ثابت کرده است که در شرایط جنگی، مدیریت انتظارات و روایت واقعیتها به اندازه منابع مالی و ظرفیتها در تعیین مسیر آینده نقش دارد. افزون بر این، اقتصاد ایران با وجود فشارهای خارجی، همچنان از ظرفیتهای قابل توجهی برخوردار است.
محسن زنگنه، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس، در گفتوگو با خبرنگار نوبنیاد، درباره برخی گزارشها که با هدف ایجاد فضای منفی در کشور منتشر میشوند، بر ظرفیتها و راهکارهای قابل اتکا برای عبور از شرایط جنگی تأکید کرد و گفت: مقامات عالی کشور، بهویژه زمانی که قرار است با دشمن پای میز مذاکره بنشینند، به مؤلفههایی نیاز دارند که بتواند پشتوانه قدرت آنها باشد. یکی از این مؤلفهها حضور مردم در صحنه است که همانطور که رهبر انقلاب تأکید کردند، قطعاً در نتیجه مذاکرات اثرگذار خواهد بود.
او با بیان اینکه برخی اظهار نظرها و گزارشها نهتنها مبتنی بر واقعیت نیستند، بلکه با سیاهنمایی و بزرگنمایی، تصویری مخرب ارائه میدهند، افزود: نحوه ترسیم فضای اقتصادی کشور برای تصمیمگیران نیز اهمیت بالایی دارد؛ چراکه رؤسای قوا، برخی وزرا و… امکان دسترسی مستقیم به جزئیات مسائل را ندارند و ناچار به گزارشهایی تکیه میکنند که از سوی دستگاهها و نهادها ارائه میشود.
این نماینده مجلس تأکید کرد: اتفاقی که در حال رخ دادن است، این است که برخی گزارشها هم در بخش خسارات دچار بزرگنمایی میشوند و هم در حوزه راهحلها نوعی انسداد و بنبست را القا میکنند. بر همین اساس، پیشبینیهایی از آینده شاخصهای اقتصادی ارائه میشود که بیشتر مبتنی بر همین تصویر اغراقآمیز از شرایط است.
زنگنه گفت: این گزارشها چند پیامد جدی دارند؛ نخست بر تصمیمگیری و اقدامات اثر میگذارند و حتی لحن گفتوگوهای مقامات را تحت تأثیر قرار میدهند. دوم، یک فضای روانی خاص و انتظارات تورمی را به جامعه تحمیل میکنند. سوم، اگر در آینده به دلیل ضعف مدیریتی شرایط نامطلوبی رخ دهد، همین گزارشها به ابزاری برای توجیه ناکارآمدی تبدیل میشوند و گفته میشود که از قبل پیشبینی شده بود.
در اعلام خسارات جنگ بزرگنمایی میشود
عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس ادامه داد: در بخش برآورد خسارات جنگ، اعدادی مطرح میشود که بررسیهای انجام شده نشان میدهد در حوزههای مختلف، از جمله استانها، صنایع پتروشیمی و فولاد، بزرگنماییهایی رخ داده است. از سوی دیگر، ظرفیتهای کشور نیز بهشدت نادیده گرفته میشود؛ مثلاً در حوزه امنیت غذایی، میزان بارندگیهای امسال شرایطی ایجاد کرده که میتواند کشور را در تولید گندم به خودکفایی برساند؛ در حالیکه سال گذشته چند میلیارد دلار صرف واردات گندم شد. بنابراین شرایط بخش کشاورزی، چه از نظر نیاز ارزی و چه از نظر میزان تولید، قابل مقایسه با سال گذشته نیست.
وی گفت: خسارات مستقیم جنگ که به منازل مسکونی، خودروها، صنایع پتروشیمی و فولاد، شهرکهای صنعتی و… وارد شده، حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیارد دلار برآورد میشود، اما قیمت فروش نفت ایران به حدود ۱۱۰ دلار رسیده است، در حالی که قبل از جنگ حدود ۴۵ دلار و با تخفیف فروخته میشد؛ یعنی افزایش روزانه ۷۵ میلیون دلار درآمد، که سالانه به ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار میرسد. زنگنه گفت: در حوزه صنایع پتروشیمی و فولاد نیز محصولات در بازار داخلی با قیمتهای جهانی عرضه میشد، در حالی که امکان واردات این اقلام با قیمت کمتر وجود دارد. همچنین، به دلیل تعدد مرزهای کشور، تأمین نیازها از مسیرهای مختلف امکانپذیر است.
امکان حذف دلار در ۸۵ درصد تجارت
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه بسیاری از کارخانهها در پایان سال انبارهای خود را پُر میکنند و در ابتدای سال نیز به دلیل تعطیلیها، تولید با تأخیر آغاز میشود، اظهار کرد: در حوزه تأمین ارز، محاسبات نشان میدهد که حدود ۸۵ درصد تجارت خارجی کشور میتواند بدون استفاده از دلار و از طریق ارزهای جایگزین انجام شود. همچنین، ۲۰ تا ۴۰ میلیارد دلار ارز در اختیار مردم است که در صورت طراحی سازوکار مناسب، میتوان از این ظرفیت استفاده کرد؛ البته منافع مردم نیز باید تأمین شود. عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس گفت: اقتصاد ایران با تولید ناخالص داخلی حدود ۴۰۰ میلیارد دلار، جمعیت ۹۰ میلیونی و همسایگی با ۱۸ کشور، دارای ظرفیتهای گستردهای است. بسیاری از واحدهای تولیدی با ظرفیت کامل فعالیت نمیکردند و امکان افزایش تولید وجود دارد؛ بنابراین لازم است گزارشها به صورت همزمان به مشکلات، ظرفیتها و راهحلها بپردازند.
نقش غیرفعال نظام بانکی در جنگ
زنگنه بیان کرد در شرایط جنگی، نظام بانکی باید آرایش خود را متناسب با شرایط تغییر دهد، اما بانک مرکزی و شبکه بانکی نقش فعالی ندارند، در حالی که میتوانستند با ارائه تسهیلات فوری یا ایجاد سازوکارهای جذب منابع مردمی، به بازسازی کمک کنند. همانطور که در عرصه نظامی از روشهای غیرمرسوم استفاده شده، در حوزه اقتصاد نیز باید متناسب با شرایط، رویکردهای جدید اتخاذ شود، اما متأسفانه در گزارشها صرفاً نکات منفی مطرح میشود.
زنگنه در پایان گفت: در صنعت پتروشیمی، به ویژه در مناطق عسلویه و ماهشهر، عمده واحدها آسیب جدی ندیدهاند و تنها برخی واحدهای یوتیلیتی که وظیفه تأمین برق، آب و گاز را بر عهده دارند دچار مشکل شدهاند. بررسیها نشان میدهد نیاز برق این واحدها ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ مگاوات است که میتوان آن را از شبکه سراسری برق تأمین کرد. در صنعت فولاد نیز همه بخشها آسیب ندیدهاند و برخی واحدها در مدت کوتاهی قابل احیا هستند و حتی میتوان از طریق ایجاد خطوط اعتباری، محصولات مورد نیاز را وارد کرد.