گزارش تازه مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت صنعت برق در سال ۱۴۰۴، تصویری دوگانه از این بخش ارائه میدهد؛ از یک سو ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر با سرعت بالایی افزایش یافته و معاملات برق در بورس انرژی به اهداف برنامه نزدیک شده، اما از سوی دیگر، ناترازی برق، کمبود تولید در ساعات اوج مصرف و عقبماندگی از اهداف برنامه هفتم همچنان پابرجاست.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ بر اساس این گزارش، برنامه هفتم پیشرفت برای سال ۱۴۰۴ دستیابی به ظرفیت تولید ۷۶ هزار و ۱۹۱ مگاوات برق در اوج بار را هدفگذاری کرده بود، اما تولید واقعی تنها به حدود ۶۲ هزار و ۷۵۱ مگاوات رسید. به بیان دیگر، عملکرد کشور در این شاخص تنها حدود ۱۴ درصد مسیر مورد انتظار را طی کرده است.
در حوزه توسعه نیروگاهی نیز وضعیت چندان امیدوارکننده نیست. ظرفیت اسمی کل نیروگاههای کشور از ۹۴ هزار و ۵۷۹ مگاوات در سال ۱۴۰۳ به حدود ۹۹ هزار مگاوات رسیده، اما این رقم همچنان فاصله قابلتوجهی با هدف ۱۰۴ هزار و ۷۸۲ مگاواتی تعیینشده برای پایان سال دوم برنامه، یعنی پایان سال ۱۴۰۴، دارد. مرکز پژوهشهای مجلس هشدار میدهد که ادامه این روند میتواند ناترازی میان تولید و مصرف برق را در سالهای آینده تشدید کند. البته یک نقطه روشن در گزارش دیده میشود. ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر از ۱۴۵۷ مگاوات به ۴۰۸۰ مگاوات افزایش یافته و حدود ۹۳ درصد هدف سال دوم برنامه محقق شده است. با این حال، تولید واقعی برق تجدیدپذیر هنوز فاصله زیادی با اهداف برنامه دارد. علت اصلی نیز آن است که بخش مهمی از این نیروگاهها در نیمه دوم سال وارد مدار شدهاند و فرصت تولید کامل نداشتهاند.
در سمت مصرف، آمارها نشان میدهد مصرف برق کشور در سال ۱۴۰۴ به ۳۴۵ میلیارد کیلوواتساعت رسیده است. بخش صنعت با سهم ۳۵ درصدی، بزرگترین مصرفکننده برق کشور باقی مانده و پس از آن، بخش خانگی با سهم حدود ۳۲ درصد قرار دارد.
نکته قابلتوجه این است که حداکثر نیاز مصرف برق در اوج بار به ۷۷ هزار و ۴۹۷ مگاوات رسیده که تنها ۵۶۴ مگاوات بیشتر از هدف برنامه است. این شاخص از نگاه گزارش، عملکردی نسبتاً مطلوب محسوب میشود. اما همینجا یک تناقض جدی مطرح میشود؛ گزارش تأکید دارد که با وجود کاهش ظاهری ناترازی نسبت به سال قبل، میزان خاموشیهای اعمالشده در عمل افزایش یافته است. از همین رو، مرکز پژوهشهای مجلس احتمال داده که برآورد تقاضای برق یا روش محاسبه آن در یکی از دو سال اخیر نیازمند بازنگری و تدقیق باشد. شاید نگرانکنندهترین عدد گزارش، مربوط به «بار تأمیننشده در اوج تقاضا» باشد؛ شاخصی که عملاً میزان کمبود برق را نشان میدهد. این رقم در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۴ هزار و ۷۴۶ مگاوات بوده است؛ در حالی که برنامه هفتم برای این سال عدد ۷۴۲ مگاوات را هدفگذاری کرده بود. به عبارت دیگر، صنعت برق نهتنها به هدف نزدیک نشده، بلکه هنوز فاصلهای عظیم با آن دارد.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت نامطلوب امنیت انرژی خبر میدهد. شاخص تنوع منابع تولید برق ایران در سطح ۳۸.۵ درصد قرار گرفته که در طبقه «ضعیف» ارزیابی میشود. وابستگی شدید به گاز طبیعی همچنان مهمترین نقطهضعف ساختار تولید برق کشور است. بازوی پژوهشی مجلس تاکید کرد که صنعت برق ایران در سال دوم برنامه هفتم، اگرچه در توسعه تجدیدپذیرها و بازار برق پیشرفتهایی داشته، اما در مهمترین مأموریت خود، یعنی رفع ناترازی و تضمین تأمین پایدار برق، هنوز فاصله زیادی با اهداف تعیینشده دارد؛ فاصلهای که اگر جبران نشود، تحقق اهداف برنامه هفتم را با تردید جدی مواجه خواهد کرد.