جواد منصوری، سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در چین و از کارشناسان و صاحبنظران حوزه سیاست خارجی در مصاحبه با روزنامه نوبنیاد، نسبت به خوشبینیها درباره مذاکرات جاری میان ایران و آمریکا در اسلامآباد هشدار داد. او همچنین با اشاره بهعدم تحقق همه پیششرطهای ایران برای دور نخست مذاکرات، از هیات مذاکرهکننده ایرانی خواست تا برای دور جدید گفتگوها، پیششرط جدیدی را مطرح کند. سرانجام همکاریهای راهبردی ایران و چین از دیگر محورهای این مصاحبه است.
با توجه به برگزاری دور نخست مذاکرات اسلام آباد و گمانه زنیها درخصوص برگزاری دور دوم، تحلیل شما از این گفتگوها چیست؟ به نظر شما توافق میتواند شکل بگیرد؟ مواجهات بعدی میان ایران و آمریکا را چگونه ارزیابی میکنید؟
با توجه به ماهیت نظام امریکا و همچنین عملکرد این دولت در طی ۸۰ سال گذشته در ایران به ویژه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی قطعا این مسئله را به اثبات میرساند که دولت آمریکا نه قابل اعتماد است، نه به تعهدات خود عمل میکند و نه به قوانین و مقررات معمول بین المللی پایبند است. بنابراین هرگونه تعهد یا توافق یا قرارداد با این دولت، باید با احتیاط کامل و با توجه به این اصل که «این دولت به قرارداد خودش پایبند نیست» صورت پذیرد.
ممکن است به دلایلی که شاید درهر زمانی این دلایل متفاوت باشد، با آمریکا وارد مذاکره و متنی را امضا کنیم اما باید توجه داشت که این متن قطعا اجرایی نخواهد شد. حالا ممکن است به زیان ما و یا فقط به یک قرارداد منتهی شده باشد.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی از سال ۱۳۵۹ تاکنون چندین توافقنامه با امریکا دربازههای زمانی متفاوت داشتهایم و جالب است بدانید در تمام اینها اولاً به تعهدات خود عمل نکردند ثانیا همچنان به اقداماتشان علیه ایران به اشکال مختلفی ادامه دادند.
در سال ۱۴۰۴ چند بار با آمریکاییها وارد مذاکره شدیم که وسط مذاکرات جنگ آغاز شد. به نظر بنده اشکالی که در این قضیه وجود داشت این بود که ما حین مذاکره دچار فراموشی از گذشته یا خوشبینی مخرب مبنی بر اینکه اتفاقی نمیافتد شدیم و علیرغم اینکه بار اول حمله کردند اما برای بار دوم وارد مذاکره شدیم.
بنابراین به دولت آمریکا هیچ اعتمادی نیست، آنها ممکن است همین امروز متنی امضا و فردا پاره کنند، علاوه بر تجربه برجام، نمونه بارز این بدعهدی در دوره بوش پسر اتفاق افتاد که با آمریکاییها مذاکرات مفصلی را شروع کرده و به توافق رسیده بودیم اما چند روز بعد از امضای توافق، اعلام کردند ایران جزئی از محور شرارت است!
با توجه به احتمال برگزاری مذاکرات دور دوم، اگر بخواهید پیشنهاداتی در این زمینه به هیات ایرانی داشته باشید، چه میگوئید؟
دسترسی به متن مورد نظر آمریکا قبل از شروع مذاکرات به نظر بنده بسیار مهم است. هیات ایرانی باید متن پیشنهادی طرف آمریکایی را به طور دقیق دریافت کند تا مشخص شود آنها روی چه مواردی موافق-مخالف هستند تا اگر حق و حقوق ملت ایران رعایت نشده بود به اسلام اباد نروند و در صورتی که زمینهای برای چانهزنی وجود داشت وارد مذاکره شوند. البته تاکید کردم که احتمال اینکه آمریکاییها توافق کنند و سپس بدعهدی کنند بسیار بالا است.
مهمترین کارتهای ایران در مذاکرات جاری با آمریکا کداماند؟
در حال حاضر ما درگیر مسائل بسیار گستردهتری نسبت به برجام در مذاکرات اسلام آباد داریم. اضافه شدن کارت تنگه هرمز به سبد ایران و حذف کارت تهدید سایه جنگ و حمله نظامی ازسبد آمریکا از جمله مهمترین مزیتهای ایران است.
اگر به صورت خلاصه بخواهید به نقاط ضعف و قوت تیم مذاکرهکننده کشورمان اشاره کنید چه مواردی از نگاه شما مهمتر هستند؟
به نظر بنده تاکید بر حق ملت ایران و مواضع دولت ایران نقطه قوت بود. اما اگر بخواهیم به نقطه ضعفی اشارهکنم این مسئله است که مذاکره کنندگان ما افکار عمومی کشور را در جریان مذاکرات قرار نداده و مردم با ابهام و سردرگمی روبرو بودند به نحوی که از رسانههای خارجی اخبار دریافت میشد. البته صحبت اخیر آقای قالیباف تا حدودی پاسخ این انتظار مردم که بیشتر در جریان تحولات باشند را داد.
البته ریشه این مسئله به گذشته برمیگردد، رسانههای ما در انتشار اخبار محافظهکارانه و با تاخیر عمل میکنند یا بعضا با مصلحت اندیشی ورود میکنند و بعد از اینکه در خارج از کشور اخبار منتشر میشود واکنش و عکس العمل نسبت به اخبارآنها صورت میگیرد که این مسئله یک نقطه ضعف است.
یکی از هشدارهای پرتکرار در دوران مذاکرات برجام، موضوع نفوذ بود. به نظر شما این موضوع الان موضوعیتی دارد؟
مسئله جریان نفوذ موضوع مهمی است. من نسبت به جریان نفوذ انصافا خیلی نگرانم و واقعیتش این است که هنوز دستگاههای مسئول ما در این مورد هم هنوز نتوانستند افکار عمومی داخل کشور را قانع کنند.
به عنوان سوال آخر، شما جایگاه و نقش چین در کنار ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا آن انتظاراتی که ممکن است جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک شریک راهبردی از چین داشته باشد برآورده شده است؟
در ارزیابی روابط با چین، به نظر بنده توجه به چند نکته ضروری است:
اول اینکه هر دولتی در راستای منافع ملی خودش عمل میکند؛ چین نیز از این قاعده مستثنی نیست. نباید انتظار داشت چین صددرصد در راستای منافع ملی ایران گام بردارد، همانطور که ایران نیز چنین انتظاری از دیگران ندارد.
دوم اینکه دستگاه دیپلماسی معمولاً جزئیات روابط خارجی را به طور کامل علنی نمیکند. بنابراینعدم اطلاع عمومی از جزئیات همکاریها، به معنایعدم وجود همکاری نیست.
سوم اینکه واقعیت آن است که چین در موارد متعددی از جمله خرید نفت، تأمین کالاهای راهبردی برای ایران، آزادی رفت وآمد و حمایت از ایران در مجامع بین المللی، همکاریهای آشکاری داشته است. رویکرد چین متوازن، متعادل و متناسب با منافع خود بوده و بیتفاوت نبوده است.