نویسنده: سعید مصباح
پدیده «مدافعان حرم» در منظومه فرهنگی ایران، بازتولید گفتمان ایثار است که در عصری که با فردگرایی افراطی مدرن گره خورده، مانند گوهری درخشان میدرخشد. پدیدهای که نشان میدهد چگونه جوانان دهه هفتادی و هشتادی در مواجهه با یک بحران وجودی در قلب خاورمیانه، مانند نسلهای گذشته انقلاب اسلامی، نقشآفرینی کردند.
۱۸ مرداد روز بزرگداشت شهدای مدافع حرم است. نگاهی به ادبیات پایداری نشان میدهد که این حوزه فراتر از ثبت خاطرات جنگ، در حال ساخت روایتی نو از هویت نسلهای جدید انقلاب است. در ادامه، گزارشی از چهار اثر برجسته که روایتگر ابعاد انسانی و معرفتی این شهدا هستند، آورده شده است.
۱. کتاب «لبخندی به رنگ شهادت»/ نویسنده: مؤمن دانشگر و محسن حسنزاده/ انتشارات: سوره مهر
این کتاب، بیستوهفت فصل از زندگی شهید «عباس دانشگر» را روایت میکند. شهید دانشگر اسوهای از نظم، علمجویی و شجاعت است. این اثر که با جزئینگری به زندگی این شهید از دوران کودکی تا شهادت در سوریه میپردازد، برای مخاطب جوان، الگویی ملموس از «جهاد درونی» و «جهاد بیرونی» ارائه میدهد. ترکیبی بینظیر که در همه شهدای انقلاب اسلامی به طور عام و در برخی به شکلی خاص به چشم میآید.
۲. کتاب «مجید بربری» (زندگی داستانی شهید مجید قربانخانی)/نویسنده: کبری خدابخش دهقی/ انتشارات: دارخوین
این کتاب، روایتگر یکی از درخشانترین تغییرات درونی تاریخ انقلاب اسلامی است. مجید قربانخانی که به «حُرّ مدافعان حرم» شهرت دارد، جوانی بود که سبک زندگیاش تا پیش از سفر اربعین، فاصله زیادی با فضای انقلابی داشت و در یکی از محلههای جنوب شهر تهران، اغلب وقت خود را در قهوهخانه میگذراند. اما تحولی بنیادین، او را به سنگرهای سوریه کشاند. این کتاب به خوبی نشان میدهد چگونه عشق به اهل بیت، میتواند مسیر یک انسان را در چرخشی ناگهانی، به قلههای ایثار برساند. مجید قربانخانی همچنین به «مجید سوزوکی» انقلاب اسلامی ملقب است.
۳. کتاب «یادت باشد»/ نویسنده: محمدرسول ملاحسنی/انتشارات: شهید کاظمی
این اثر، خاطرات شهید «حمید سیاهکالی مرادی» را از زبان همسرش روایت میکند. «یادت باشد» با نثری گیرا، تصویری عاشقانه و در عین حال عارفانه از زندگی کوتاه این شهید ارائه میدهد. آنچه این کتاب را متمایز میکند، تمرکز بر وجوه عاطفی زندگی شهید است؛ روایتی که به مخاطب ثابت میکند قهرمانان، پیش از آن که مدافع حرم باشند، انسانهایی با پیوندهای عمیق عاطفی و زمینی بودهاند که دل کندن از آن، بزرگترین ایثار است.
۴. کتاب «خداحافظ سالار»/ نویسنده: حمید حسام/ انتشارات: ۲۷ بعثت
این کتاب، روایتی است از زندگی شهید «حسین همدانی». شهید همدانی که تجربهای گرانسنگ از دوران دفاع مقدس داشت، در سوریه نقش کلیدی در سازماندهی نیروهای مقاومت ایفا کرد و پس از حاج قاسم کلیدیترین شخصیت در جنگ با داعش بود.
این اثر، فراتر از یک خاطرهنگاری ساده، واکاوی استراتژی و مدیریت میدانی در یکی از پیچیدهترین بحرانهای خاورمیانه است که توسط یکی از بزرگترین فرماندهان ایران هدایت میشد.
خواندن این کتابها، نه صرفاً بازخوانی تاریخ که تماشای آینهای است که در آن میتوان عیار تعهد و انسانیت را در روزگار غبارآلود معاصر سنجید. در این روز که به نام شهدای مدافع حرم ثبت شده، این آثار بهترین واسطه برای درک عمق فداکاری کسانی هستند که امنیت امروز ما، مدیونعبور آنها -به قول رهبر شهیدمان- از «سیمخاردارهای درون خویشتن» است.