مهدی سلیمانی
استقبال چشمگیر مردم از کتابهای مرتبط با اندیشهها و بیانات رهبر شهید انقلاب در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب را نمیتوان صرفاً یک موفقیت آماری در بازار نشر دانست. آنچه رخ داده نشانه یک گرایش فکری در لایههای مختلف جامعه است. گرایشی برای رجوع به متونی که میکوشند نسبت انسان ایرانی را با هویت تاریخی، تحولات اجتماعی و افق تمدنی آینده روشن کنند. سهم قابل توجه نسل جوان در میان مخاطبان این آثار نیز نشان میدهد که این اقبال پدیدهای گذرا یا محدود به طیفی خاص نیست.
با این حال این استقبال تنها یک خبر خوش در حوزۀ فرهنگ نیست، بلکه پرسشی جدی را پیش روی نهادهای مسئول قرار میدهد که گام بعدی چیست؟ آیا چاپ و توزیع کتاب و چند برنامه تبلیغاتی کفایت میکند یا باید به فکر شکلدادن به یک جریان پایدار فکری بود؟
نهادهایی چون صداوسیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمانهای فرهنگی وظیفهای فراتر از معرفی کتاب دارند. کتاب زمانی اثرگذار میشود که از قفسه کتابخانهها بیرون بیاید و در متن زندگی فرهنگی جامعه جاری شود. این امر مستلزم بازتولید مفاهیم در قالبهایی متنوع و متناسب با ذائقه مخاطبان امروز است.
تقویت حلقههای مردمی مطالعه و جمعخوانی میتواند یکی از نخستین گامها باشد. گروههای خودجوشی که در شهرهای مختلف شکل گرفتهاند، ظرفیت تبدیلشدن به شبکهای گسترده از گفتوگوهای فکری را دارند. به شرط آن که نهادهای فرهنگی نقش تسهیلگر و پشتیبان را ایفا کنند.
از سوی دیگر، برگزاری نشستهای گفتوگومحور و حلقههای دانشجویی میتواند به فهم عمیقتر این منظومه فکری کمک کند. همچنین با توجه به تغییر الگوی مصرف فرهنگی، ارائه مفاهیم کلیدی در قالبهای کوتاه و چندرسانهای ـ از اینفوگرافیک و ویدئوهای کوتاه تا پادکست و کتاب صوتی ـ ضرورتی انکارناپذیر است. زبان هنر نیز ظرفیتی راهبردی در این مسیر بهشمار میرود. اقتباسهای سینمایی، مستند و نمایشی میتوانند اندیشه را به روایت تبدیل کنند. روایتی که ماندگارتر و فراگیرتر از متن صرف است.
نمایشگاه مجازی کتاب نشان داد هم گنجینه معارف در دسترس است و هم مخاطب مشتاق. اکنون زمان آن است که این دو، با تدبیر و خلاقیت، به جریانی زنده در فرهنگ عمومی بدل شوند.