محمد قربانی
در پی انتشار پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت چهلمین روز شهادت قائد امت، موضوع «جنگ روایتها» و نقش تعیینکننده رسانهها مورد اشاره قرار گرفته است. در بخشی از پیام امام خامنهای، با تمرکز بر ضرورت هوشیاری در برابر جریانهای رسانهای معاند، توصیههایی معطوف به اهمیت کنترل ورودیهای ذهنی دیده میشود. این در شرایطی است که دشمن پس از شکستهای پیاپی در میدان، به دنبال برگرداندن ورق جنگ در رسانه و با جنگ روانی است. تأکید امام بر این که «گوشها پنجره قلب و مغز هستند» در واقع اشارهای نمادین به نقش حیاتی دریافتهای شنیداری و خبری در شکلگیری باورها و قضاوتهای فردی و جمعی دارد و مخاطب را به بازاندیشی در شیوه مصرف اخبار فرا میخواند.
در بخشی از متن پیام رهبر انقلاب آمده است:
«مراقبت از گوشهایمان که پنجره قلب و مغز است. در مقابل رسانه های تحت حمایت دشمن یا همسو با ایشان، امری لازم است. مسلما آن رسانهها خیرخواه ملت و کشور ایران نیستند و این معنا بارها ثابت شده است. بنابراین یا اساسا مواجهه و استفاده از آنها را ترک کنید یا اقلا با سوظن فراوان با آنچه ارائه میدهند برخورد کنید».
این فراز را میتوان به طور مستقیم در چارچوب «دکترین دفاع شناختی» تحلیل کرد. جایی که امام جامعه خود را در مورد حفاظت از ذهن جامعه در برابر تاکتیکهای جنگ روانی مسئول میداند. در این پیام، به چند سازوکار کلیدی عملیات رسانهای دشمن اشاره ضمنی شده است. نخست «برساخت واقعیت جایگزین» است که به دنبال وابستگی رسانهها به دشمن و با هدف جبران شکستهای میدانی آنها رقم میخورد. این همان چیزی است که در پیام با هشدار نسبت به رسانههای «غیرخیرخواه» بازتاب یافته است.
تاکتیک دوم، «فیلترگذاری ادراکی» است. رسانهها با انتخاب گزینشی اخبار، زاویه دید مخاطب را محدود میکنند و باعث میشوند بخشی از واقعیت اساساً دیده نشود. تأکید پیام بر برخورد «با سوءظن» دقیقاً ناظر به همین خطر است. تاکید رهبر انقلاب بر نوعی «بهداشت رسانهای» است. یعنی ضرورت گزینش آگاهانه منابع خبری و افزایش حساسیت نسبت به پیامهای پنهان در جریان اطلاعات، به عنوان بخشی از مواجهه در جنگ شناختی.
رهبر انقلاب در پیامشان، سواد رسانهای را به عنوان یک ضرورت راهبردی برای جامعه مطرح کردهاند. بنا بر بیانات ایشان، آگاهی از شیوههای تولید خبر، شناخت منابع جهتدار و تحلیل محتوای رسانهای میتواند نقش مهمی در کاهش اثرگذاری عملیات روانی دشمن داشته باشد. همچنین افزایش دقت در پذیرش اطلاعات و پرهیز از بازنشر شتابزده اخبار، به تقویت تابآوری اجتماعی کمک میکند و امکان مدیریت بهتر افکار عمومی را در فضای جنگ شناختی فراهم میسازد.